A1 · Ünite 12: Yetenekler (I can swim)

can / can't · yetenek ve izin

Metin: A summer job

Ece üniversite öğrencisi ve yazın Bodrum'daki bir otelde çalışmak istiyor. Otelin müdürü Sarah Miller onunla iş görüşmesi yapıyor. Metinde [[can]] ve [[can't]] sözlerine, bir de [[Can I…?]] ile izin isteyen cümlelere dikkat edin.

Sarah: Hello, Ece. Please sit down. Can you tell me about yourself?
Merhaba, Ece. Lütfen oturun. Bana kendinizden bahseder misiniz?

Ece: Of course. I'm a student in Izmir. I can speak Turkish, English, and a little German.
Tabii. İzmir'de öğrenciyim. Türkçe, İngilizce ve biraz Almanca konuşabiliyorum.

Sarah: Great! Can you use a computer?
Harika! Bilgisayar kullanabiliyor musunuz?

Ece: Yes, I can. I can use a computer very well.
Evet, kullanabiliyorum. Bilgisayarı çok iyi kullanabiliyorum.

Sarah: Can you drive?
Araba kullanabiliyor musunuz?

Ece: No, I can't. But I can ride a bike!
Hayır, kullanamıyorum. Ama bisiklete binebiliyorum!

Sarah: That's OK. Our guests often play sports. Can you swim?
Sorun değil. Misafirlerimiz sık sık spor yapar. Yüzebiliyor musunuz?

Ece: Yes, I can swim very well. I can teach children too.
Evet, çok iyi yüzebiliyorum. Çocuklara da öğretebilirim.

Sarah: Wonderful. And can you play an instrument?
Harika. Peki bir çalgı çalabiliyor musunuz?

Ece: I can play the guitar a little, but I can't sing at all!
Biraz gitar çalabiliyorum ama hiç şarkı söyleyemem!

Sarah: Ha ha, that's fine. Do you have any questions?
Ha ha, sorun değil. Sorunuz var mı?

Ece: Yes. Can I work in the evenings? I have classes in the morning.
Evet. Akşamları çalışabilir miyim? Sabahları derslerim var.

Sarah: Yes, you can. You can start on Monday.
Evet, çalışabilirsiniz. Pazartesi başlayabilirsiniz.

Ece: Thank you so much! Can I ask one more thing? Can I bring my friend to the beach?
Çok teşekkür ederim! Bir şey daha sorabilir miyim? Arkadaşımı plaja getirebilir miyim?

Dilbilgisi

can + yalın fiil: yapabiliyorum

Türkçede yeteneği fiile eklenen -ebil ile söyleriz: “Yüzebiliyorum.” İngilizcede bunun için can kullanılır. can fiilin önüne gelir ve arkasından fiilin yalın hâli gelir. En güzel yanı: can hiç değişmez; bütün kişilerde aynıdır.

İngilizce	Okunuş	Türkçe
I can swim	ay kın SWİM	yüzebilirim
you can swim	yu kın SWİM	yüzebilirsin
he / she / it can swim	hi / şi / it kın SWİM	yüzebilir
we can swim	wi kın SWİM	yüzebiliriz
they can swim	dey kın SWİM	yüzebilirler

I can speak English. — İngilizce konuşabiliyorum.
Ece can swim very well. — Ece çok iyi yüzebilir.
My brother can play the guitar. — Erkek kardeşim gitar çalabiliyor.

💡 Ünite 7'de 3. tekil şahısta fiile -s eklediğimizi gördük (she swims). can ile bu kural işlemez: ne cane ne de arkasındaki fiile -s gelir.

⚠️ Türklerin tipik hatası 1: 3. tekilde -s eklemek. She cans swim. ✗ He can swims. ✗ → She can swim. ✓ He can swim. ✓

⚠️ Türklerin tipik hatası 2: canden sonra to koymak. I can to drive. ✗ I can driving. ✗ → I can drive. ✓ canden sonra her zaman yalın fiil gelir.

Olumsuz: can't / cannot ve telaffuz

Olumsuz için canin arkasına not eklenir; bitişik yazılır: cannot. Konuşmada neredeyse her zaman kısaltma kullanılır: can't. Türkçedeki “yüzemem” gibi.

İngilizce	Kısaltma	Okunuş	Türkçe
I cannot drive	I can't drive	ay KENT DRAYV	araba kullanamam
she cannot sing	she can't sing	şi KENT SİNG	şarkı söyleyemez
we cannot come	we can't come	wi KENT KAM	gelemeyiz
they cannot cook	they can't cook	dey KENT KUK	yemek yapamazlar

I can't drive, but I can ride a bike. — Araba kullanamam ama bisiklete binebilirim.
Ece can't sing at all. — Ece hiç şarkı söyleyemez.

💡 Telaffuz anahtarı: olumlu cümlede can zayıf ve kısa okunur (“kın”), vurgu fiile düşer: I can SWIM. Olumsuzda can't güçlü okunur (“KENT”) ve vurgu ondadır: I CAN'T swim. Sondaki t çoğu zaman duyulmaz; farkı vurgudan ve ünlüden anlarsınız.

⚠️ Türklerin tipik hatası: can ile can'ti aynı okumak ya da cannotu ayrı yazmak. can not ✗ (ayrı yazım çok seyrek ve özel bir vurgudur) → cannot ✓ / can't ✓ Ayrıca I don't can swim. ✗ → I can't swim. ✓ can olumsuzu için don't kullanılmaz.

Soru ve kısa cevap: Can you swim? — Yes, I can.

Türkçede soru “-ebilir misin?” diye yapılır. İngilizcede can öznenin önüne geçer; do / does gerekmez. Kısa cevapta yine yalnızca can ya da can't kullanılır.

Soru	Kısa cevap	Türkçe
Can you swim?	Yes, I can. / No, I can't.	Yüzebilir misin?
Can she drive?	Yes, she can. / No, she can't.	O araba kullanabiliyor mu?
Can they cook?	Yes, they can. / No, they can't.	Yemek yapabiliyorlar mı?
What can you do?	I can play the guitar.	Neler yapabilirsin?
What languages can you speak?	I can speak Turkish and English.	Hangi dilleri konuşabilirsin?

Can you use a computer? — Yes, I can. — Bilgisayar kullanabilir misin? — Evet, kullanabilirim.
Can Ece drive? — No, she can't. — Ece araba kullanabilir mi? — Hayır, kullanamaz.
How many languages can you speak? — Kaç dil konuşabiliyorsun?

💡 Kısa cevapta can güçlü okunur: Yes, I CAN. (“KEN”). Soru kelimesi varsa en başa gelir: What + can + özne + fiil.

⚠️ Türklerin tipik hatası: do ile soru yapmak ya da sırayı bozmak. Do you can swim? ✗ You can swim? (yalnızca şaşırma) → Can you swim? ✓ What you can do? ✗ → What can you do? ✓ Kısa cevapta da Yes, I do. ✗ değil Yes, I can. ✓

“Yüzme biliyorum”: know değil, can

Türkçede yetenek için çoğu zaman “bilmek” deriz: “Yüzme biliyorum”, “Araba kullanmayı biliyorum”, “İngilizce biliyorum.” İngilizcede bu cümlelerin en doğal karşılığı candir.

Doğal İngilizce	Türkçe düşünerek (yanlış)	Türkçe
I can swim.	I know swimming.	Yüzme biliyorum.
She can drive.	She knows driving.	Araba kullanmayı biliyor.
I can speak English.	I know English speaking.	İngilizce konuşabiliyorum.
Can you cook?	Do you know cooking?	Yemek yapmayı biliyor musun?

I can swim, but I can't dive. — Yüzme biliyorum ama dalamam.
Can you play chess? — Satranç oynamayı biliyor musun?

💡 Dil için iki doğru yol vardır: I can speak English. ✓ ya da kısaca I speak English. ✓ (Bu ikincisi geniş zamandır.) I know English. de anlaşılır ama daha az doğaldır.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçedeki “bilmek”i doğrudan çevirmek. I know swimming. ✗ I know to drive. ✗ → I can swim. ✓ I can drive. ✓ (I know how to drive. de doğrudur; ileride göreceğiz.)

Ne kadar iyi? very well, well, a little, not at all

Yeteneğin derecesini söylemek için cümlenin sonuna bir derece sözü ekleriz. Türkçede “Ben çok iyi yüzerim” deriz ve bu söz fiilin önüne gelir; İngilizcede ise en sona gider.

İngilizce	Okunuş	Türkçe
I can swim very well.	ay kın SWİM VE-ri WEL	Çok iyi yüzebilirim.
I can swim well.	ay kın SWİM WEL	İyi yüzebilirim.
I can swim a little.	ay kın SWİM ı Lİ-tıl	Biraz yüzebilirim.
I can't swim very well.	ay KENT SWİM VE-ri WEL	Pek iyi yüzemem.
I can't swim at all.	ay KENT SWİM ıt OL	Hiç yüzemem.

Ece can speak German a little. — Ece biraz Almanca konuşabilir.
My father can cook very well. — Babam çok iyi yemek yapabilir.

💡 I can speak a little German. da doğrudur (a little dilin önünde). not at all yalnızca olumsuz cümlede kullanılır: I can't sing at all.

⚠️ Türklerin tipik hatası 1: Türkçedeki sırayı korumak. I can very well swim. ✗ → I can swim very well. ✓ Tipik hata 2: well yerine good kullanmak. I can speak English good. ✗ → I can speak English well. ✓ (good isimle gider: a good swimmer; well fiille gider: swim well.)

İzin ve rica: Can I…? Can you…?

can yalnızca yetenek değil, izin ve rica için de kullanılır. Ünite 10'da kafede Can I have a tea? demeyi öğrendik; bu kalıp her fiille çalışır. Can I…? = “…-ebilir miyim?” (izin), Can you…? = “…-ebilir misin?” (rica).

İngilizce	Ne için?	Türkçe
Can I open the window?	İzin isteme	Pencereyi açabilir miyim?
Can I ask a question?	İzin isteme	Bir soru sorabilir miyim?
Can you help me?	Rica	Bana yardım edebilir misin?
Can you close the door, please?	Rica	Kapıyı kapatabilir misin, lütfen?
You can start on Monday.	İzin verme	Pazartesi başlayabilirsiniz.
You can't park here.	Yasak	Buraya park edemezsiniz.

Cevap verirken: olumlu → Sure! Of course. Yes, you can. No problem. Olumsuz → Sorry, you can't. I'm sorry, but…

Can I borrow your pen? — Sure, here you are. — Kaleminizi ödünç alabilir miyim? — Tabii, buyurun.
Can I sit here? — Sorry, you can't. — Buraya oturabilir miyim? — Üzgünüm, oturamazsınız.

💡 Daha kibar olmak isterseniz kalıp olarak Could you…? kullanın: Could you help me, please? Anlamı aynıdır, yalnızca daha nazik duyulur. please eklemek her zaman iyi bir fikirdir.

⚠️ Türklerin tipik hatası: izin isterken Can I…? yerine Türkçeden çeviri yapmak. May I can open the window? ✗ I can open the window? (yükselen tonla) → Can I open the window? ✓ Ayrıca rica cevabında Yes, I can. demek doğru ama soğuk duyulur; kibarca Sure! ya da Of course! ✓ daha doğaldır.

Kelimeler

✍️ Alıştırmaları çöz ve testi geç

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz İngilizce öğren →