B2 · Ünite 6: İsim cümlecikleri (What matters is…)

Noun clauses: that / whether / what / wh- · dolaylı soru

Metin: The day before the client meeting

Elif, İstanbul'da bir yazılım şirketinde yeni çalışmaya başladı. Ertesi gün önemli bir müşteri toplantısı var ve deneyimli iş arkadaşı Mark'tan yardım istiyor. Kişiler ve şirket kurgusaldır. Soru sözcüklerinden sonra gelen düz cümle sırasına ([[I don't know whether they've read it]]) ve [[what]] ile başlayan özne cümleciklerine ([[What matters is …]]) dikkat edin.

Elif: Mark, do you have a minute? I'm not sure what I'm supposed to do before tomorrow's meeting.
Mark, bir dakikan var mı? Yarınki toplantıdan önce ne yapmam gerektiğinden emin değilim.

Mark: Sure. What matters most is that the client understands the new timeline.
Tabii. En önemlisi, müşterinin yeni zaman çizelgesini anlaması.

Elif: OK. But I don't know whether they've read our proposal yet.
Tamam. Ama teklifimizi okuyup okumadıklarını bilmiyorum.

Mark: Good point. Could you find out if they received the email we sent on Monday?
İyi bir nokta. Pazartesi gönderdiğimiz e-postayı alıp almadıklarını öğrenebilir misin?

Elif: I've already called them. Their assistant asked me who would be presenting and how long it would take.
Onları zaten aradım. Asistanları bana kimin sunum yapacağını ve ne kadar süreceğini sordu.

Mark: And what did you tell her?
Peki ona ne söyledin?

Elif: I said that I wasn't sure yet. I didn't know whether you wanted to present it yourself.
Henüz emin olmadığımı söyledim. Sunumu kendin yapmak isteyip istemediğini bilmiyordum.

Mark: Honestly, it doesn't matter who presents. What they want to see is a realistic plan.
Açıkçası kimin sunduğu önemli değil. Görmek istedikleri şey gerçekçi bir plan.

Elif: The fact that we're two weeks behind schedule worries me, though.
Yine de iki hafta geride olmamız beni endişelendiriyor.

Mark: It's true that we're late. But it's important that we explain why, instead of hiding it.
Geciktiğimiz doğru. Ama bunu saklamak yerine nedenini açıklamamız önemli.

Elif: Do you know why the testing took so long? I joined the team after it had started.
Testin neden bu kadar uzun sürdüğünü biliyor musun? Ben ekibe test başladıktan sonra katıldım.

Mark: Basically, nobody knew how many devices the app had to support. That's what caused the delay.
Kısacası, uygulamanın kaç cihazı desteklemesi gerektiğini kimse bilmiyordu. Gecikmeye neden olan buydu.

Elif: I see. I wonder if we should show them the test results as well.
Anlıyorum. Acaba onlara test sonuçlarını da göstermeli miyiz?

Mark: Yes. I'd suggest that you prepare one slide with the main numbers.
Evet. Ana rakamları gösteren tek bir slayt hazırlamanı öneririm.

Elif: Fine. Whatever they ask, I'll try to answer. But what if they ask about the budget?
Peki. Ne sorarlarsa cevaplamaya çalışacağım. Ama ya bütçeyi sorarlarsa?

Mark: Then tell them that I'll send the details by Friday. Whoever asks, the answer is the same.
O zaman ayrıntıları cumaya kadar göndereceğimi söyle. Kim sorarsa sorsun, cevap aynı.

Elif: Could you tell me where their office is? I've never been there.
Ofislerinin nerede olduğunu söyleyebilir misin? Hiç gitmedim.

Mark: It's in Maslak, on the fifth floor. And don't worry: what you've prepared is already more than enough.
Maslak'ta, beşinci katta. Ve merak etme: hazırladıkların zaten fazlasıyla yeterli.

Elif: Thanks, Mark. I'm just glad that someone told me what to expect.
Teşekkürler, Mark. Birinin bana neyle karşılaşacağımı söylemesine çok sevindim.

Dilbilgisi

that ile isim cümleciği: I know that … · It is important that … · The fact that …

İsim cümleciği, cümlede bir isim gibi davranan yan cümledir: bir fiilin nesnesi ya da cümlenin öznesi olur. Türkçede bunu fiili isimleştirerek yaparız: “Onun geldiğini biliyorum”, “Geç kalmamız sorun”. İngilizcede fiil isimleşmez; başına that konur ve arkasından tam bir cümle gelir: I know that he came. Günlük dilde nesne konumundaki that çoğu zaman atılır: I know he came.

İngilizce	Görev	Türkçe
I think (that) the plan is realistic.	nesne	Planın gerçekçi olduğunu düşünüyorum.
She said (that) she wasn't sure.	nesne	Emin olmadığını söyledi.
It's true that we're late.	gizli özne (It … that)	Geciktiğimiz doğru.
The fact that we're late worries me.	özne	Geç kalmamız beni endişelendiriyor.
I'm glad (that) you called.	sıfat + that	Aramana sevindim.

It's obvious that she has worked very hard. — Çok çalıştığı apaçık.
The fact that he apologized surprised everyone. — Özür dilemesi herkesi şaşırttı.
I'm afraid that the shop is already closed. — Korkarım dükkân çoktan kapanmış.

💡 That ile başlayan bir cümleciği özne yapmak mümkündür (That he lied is clear.) ama ağır ve resmî duyulur. İngilizler ve Amerikalılar bunun yerine gizli özne it kullanır: It is clear that he lied. Akademik yazıda çok sık görülen kalıplar: It is clear / likely / possible / important / essential that …

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçedeki isim-fiili (“-dığını”, “-mesini”) birebir aktarıp cümle yerine isim kullanmak. I know his coming late. ✗ I heard their moving to Izmir. ✗ → I know (that) he came late. ✓ I heard (that) they were moving to Izmir. ✓ Ayrıca gizli öznede it düşürülür: Is important that we explain. ✗ → It's important that we explain. ✓

Dolaylı soru: soru sözcüğünden sonra düz cümle sırası

B1'de dolaylı anlatımda soruları aktarmayı gördük (She asked where I lived.). Aynı kural, bir sorunun başka bir cümlenin içine yerleştiği her durumda geçerlidir: I don't know …, Do you know …?, I wonder …, Tell me …, It doesn't matter …. Soru sözcüğünden sonra soru sırası değil, düz cümle sırası gelir (özne + yüklem) ve do / does / did kullanılmaz.

Doğrudan soru	İsim cümleciği içinde	Türkçe
Where is their office?	Could you tell me where their office is?	Ofislerinin nerede olduğunu söyler misin?
Why did the testing take so long?	Do you know why the testing took so long?	Testin neden uzun sürdüğünü biliyor musun?
Who will present?	She asked who would present.	Kimin sunum yapacağını sordu.
How many devices does it support?	Nobody knew how many devices it supported.	Kaç cihazı desteklediğini kimse bilmiyordu.

I'm not sure what I'm supposed to do. — Ne yapmam gerektiğinden emin değilim.
It doesn't matter who presents. — Kimin sunduğu önemli değil.
Can you remember where you parked the car? — Arabayı nereye park ettiğini hatırlayabiliyor musun?

💡 Soru sözcüğü cümleciğin öznesi ise sıra zaten değişmez: Who called? → I don't know who called. What happened? → Tell me what happened. Ana cümle soruysa sondaki soru işaretini ana cümle belirler: Do you know where she lives? (soru) ↔ I wonder where she lives. (düz cümle, nokta).

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçede kelime sırası değişmediği için öğrenci doğrudan sorunun sırasını korur. Do you know where is the station? ✗ I don't know what does he want. ✗ Can you tell me why did you leave? ✗ → Do you know where the station is? ✓ I don't know what he wants. ✓ Can you tell me why you left? ✓

whether ve if: … olup olmadığını

Evet/hayır sorusu bir cümlenin içine girerken whether ya da if ile bağlanır. Türkçedeki karşılığı “-ip -mediğini”, “… mı değil mi”dir: I don't know whether they've read it. = Okuyup okumadıklarını bilmiyorum. Günlük konuşmada if daha yaygındır; ancak bazı yerlerde yalnızca whether kullanılabilir.

Durum	whether	if	Örnek
fiilden sonra nesne	✓	✓	I wonder whether/if they'll come.
hemen arkasından or not	✓	✗	I don't know whether or not he agrees.
edattan sonra	✓	✗	It depends on whether the client agrees.
to + fiil ile	✓	✗	I can't decide whether to go.
cümlenin öznesi olarak başta	✓	✗	Whether he comes isn't important.

Could you find out if they received our email? — E-postamızı alıp almadıklarını öğrenebilir misin?
The price depends on whether you book online. — Fiyat, çevrim içi rezervasyon yapıp yapmadığınıza bağlı.
She hasn't decided whether to accept the offer. — Teklifi kabul edip etmeyeceğine karar vermedi.

💡 or not cümlenin sonuna da gelebilir; o zaman if de mümkündür: I don't know if he agrees or not. ✓ whether ve weather (hava) aynı okunur: “WE-dır”. Yazarken karıştırmayın.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Evet/hayır sorusunu that ile bağlamak. “Okuyup okumadıklarını bilmiyorum” cümlesi I don't know that they've read it. ✗ diye çevrilir; bu “okuduklarından haberim yok” gibi başka bir anlam verir. Belirsizlik varsa whether / if ✓ gerekir. Bir de ifi soru sırasıyla kullanmak: I wonder if should we show them. ✗ → I wonder if we should show them. ✓

what ile isim cümleciği: What matters is … · That's what …

what isim cümleciğinde “-dığı şey” anlamına gelir (= the thing that). Türkçedeki “istediğim şey”, “önemli olan” yapılarının karşılığıdır. Bu cümlecik özne de nesne de olabilir; özne olduğunda fiil genellikle tekildir.

İngilizce	Görev	Türkçe
What matters is the result.	özne	Önemli olan sonuçtur.
What they want to see is a realistic plan.	özne	Görmek istedikleri şey gerçekçi bir plandır.
I don't understand what you mean.	nesne	Ne demek istediğini anlamıyorum.
That's what caused the delay.	yüklem tamamlayıcısı	Gecikmeye neden olan buydu.
What you've prepared is enough.	özne	Hazırladığın şey yeterli.

What I need right now is a cup of coffee. — Şu an ihtiyacım olan şey bir fincan kahve.
She told me what to expect. — Bana neyle karşılaşacağımı söyledi.
What worries me is the budget. — Beni endişelendiren şey bütçe.

💡 What … is … yapısı cümlenin bir parçasını vurgulamak için kullanılır: The client wants a realistic plan. → What the client wants is a realistic plan. Bu vurgulu yapıları (cleft sentences) C1'de ayrıntılı göreceğiz. What … is ile başlayan cümlede ikinci kısım fiilse to + fiil gelir: What I want is to rest.

⚠️ Türklerin tipik hatası 1: “-dığı şey”i kelimesi kelimesine çevirmek. The thing what I need is time. ✗ → What I need is time. ✓ ya da The thing (that) I need is time. ✓ what zaten “şey”i içerir; ikisi birlikte kullanılmaz. Aynı biçimde All what I know ✗ → All (that) I know ✓

⚠️ Türklerin tipik hatası 2: whatten sonra soru sırası kullanmak ve fiili atlamak. What do they want is a plan. ✗ → What they want is a plan. ✓ What I want is go home. ✗ → What I want is to go home. ✓

suggest / recommend / insist that + yalın fiil

suggest, recommend, insist, demand, propose gibi öneri ve istek bildiren fiillerden ve It is important / essential / necessary that … gibi kalıplardan sonra gelen that cümleciğinde fiil yalın hâlde kalır; 3. tekil şahısta bile -s almaz. İngiliz İngilizcesinde araya sık sık should eklenir. Türkçede bu anlamı “-mesini önermek”, “-mesi şart” ile veririz.

İngilizce	Dikkat	Türkçe
I suggest that you prepare one slide.	yalın fiil	Tek bir slayt hazırlamanı öneririm.
The doctor recommended that he rest.	rests değil, rest	Doktor dinlenmesini tavsiye etti.
She insisted that we (should) stay.	should isteğe bağlı	Kalmamızda ısrar etti.
It's essential that every student be on time.	is değil, be (resmî)	Her öğrencinin zamanında gelmesi şarttır.

I'd suggest that you prepare one slide with the main numbers. — Ana rakamları gösteren tek bir slayt hazırlamanı öneririm.
The manager suggested having a short break. — Müdür kısa bir ara vermeyi önerdi.
It's important that we explain why we're late. — Neden geciktiğimizi açıklamamız önemli.

💡 suggest fiilinin üç doğru kullanımı vardır: suggest that + cümle (I suggest that you go.), suggest + -ing (I suggest going.) ve suggest + isim (I suggest a short break.). Kişiyi nesne yapıp mastar kullanmak ise yanlıştır.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçedeki “sana … yapmanı öneririm” sırasını aktarmak. I suggest you to prepare a slide. ✗ He recommended me to see a doctor. ✗ → I suggest (that) you prepare a slide. ✓ He recommended (that) I see a doctor. ✓ Ayrıca 3. tekilde -s eklemek: I suggest that he goes günlük dilde duyulur ama YDS'de ve resmî yazıda that he go / that he should go ✓ beklenir.

-ever sözcükleri ve kibar dolaylı sorular

whatever, whoever, whichever, wherever, whenever, however “her ne / her kim / her nerede …sa” anlamında isim ya da zarf cümleciği başlatır. Türkçedeki “Ne sorarlarsa sorsunlar”, “Kim gelirse gelsin” yapılarına karşılık gelir. Arkalarından yine düz cümle sırası gelir.

Whatever they ask, I'll try to answer. — Ne sorarlarsa sorsunlar cevaplamaya çalışacağım.
Whoever finishes first can leave early. — Kim önce bitirirse erken çıkabilir.
You can sit wherever you like. — İstediğin yere oturabilirsin.
However hard I try, I can't remember his name. — Ne kadar uğraşsam da adını hatırlayamıyorum.

İş hayatında doğrudan soru sert duyulabilir. Soruyu bir isim cümleciğine dönüştürmek onu kibarlaştırır. Bu kalıpların hepsinden sonra düz cümle sırası gelir.

Doğrudan	Kibar biçim	Türkçe
Where is the meeting room?	Could you tell me where the meeting room is?	Toplantı odasının nerede olduğunu söyler misiniz?
Is the report ready?	I was wondering if the report was ready.	Acaba rapor hazır mı diye merak ediyordum.
What time does it start?	Do you happen to know what time it starts?	Acaba saat kaçta başladığını biliyor musunuz?
Can you help me?	Would you mind telling me how this works?	Bunun nasıl çalıştığını anlatır mısınız?

💡 What if …? (Ya … olursa?) kısa ama çok kullanışlı bir kalıptır: What if they ask about the budget? Arkasından genellikle geniş zaman gelir; hayalî bir durum için geçmiş biçim: What if we moved to Izmir?

⚠️ Türklerin tipik hatası: kibar kalıbın içinde de soru sırasını sürdürmek. Could you tell me what time is it? ✗ Do you happen to know where does she work? ✗ → Could you tell me what time it is? ✓ Do you happen to know where she works? ✓ YDS'de diyalog tamamlama ve cümle tamamlama sorularında bu hata çoğu zaman yanlış seçeneklerden biridir.

Kelimeler

✍️ Alıştırmaları çöz ve testi geç

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz İngilizce öğren →