Уста менен шакирт — Usta ile Çırak

Мурат Анкарада өсүп, жаш кезинен бери саз чертип келет. Бир жолу интернеттен кыргыз комузун угуп, анын үнүнө ашык болуп калды. Үч эле кылдуу, перне жок аспап кантип мынчалык бай үн чыгарат — бул ага табышмактай сезилди. Ошентип жыйырма алты жашында ал Бишкекке келип, комуз жасаганды үйрөнүүнү чечти.

Көп издегенден кийин ал шаардын четинде жашаган Асан уста жөнүндө укту. Айтышканга караганда, Асан устанын комуздары өлкөнүн эң мыкты комузчуларынын колунда жүрөт экен. Бирок ал шакирт алганды анча жактырчу эмес. Мурат анын устаканасына үч жолу барды. Биринчи жолу уста аны үйгө да киргизген жок. Экинчи жолу чай берип, бирок "жок" деп кайтарды. Үчүнчү жолу ал Муратты узак карап туруп: — Эртең саат жетиде кел. Кечиксең, кайра келбе, — деди.

Биринчи айда Мурат комуз эмес, шыпыргы гана колго алды. Ал устакананы шыпырды, жыгачтарды ташыды, станокторду тазалады. Экинчи айда уста ага өрүк жыгачынан кесилген тактайларды берип: — Буларды жылмала, — деди. Мурат бир жумадан кийин тактайларды алып келди. Уста манжасы менен жыгачты сылап көрдү да, үндөбөстөн кайра берди. Бул "дагы" дегенди билдирчү. Ошентип тактайлар төрт жолу кайтып келди.

Бир кечинде Мурат чарчап, ачууланып, үйүнө кетүүнү ойлоду. Ал апасына телефон чалып: — Апа, мен бул жерде убактымды текке кетирип жатам окшойт, — деди. Апасы бир аз унчукпай туруп: — Чоң атаң да жыгач уста болчу. Ал айтчу: "Кол адегенде сабырды үйрөнөт", — деди. Мурат эртеси кайра саат жетиде устаканага келди.

Үчүнчү айдын аягында Асан уста аны жанына отургузду. — Комуздун жаны — анын капкагында, — деди ал. — Капкак өтө калың болсо, комуз дудук болот; өтө ичке болсо, үнү калтырайт. — Аны өлчөгүч менен эмес, кулак менен табасың. Ал капкакты манжасы менен такылдатып, Муратка уктурду. Мурат адегенде эч кандай айырманы уккан жок. Бирок бир нече жумадан кийин жыгачтын ар кайсы жери ар башка үн чыгарарын сезе баштады.

Жазында Мурат өзүнүн биринчи комузун бүтүрдү. Ал аны эки колдоп устасына алып келди. Асан уста комузду алып, бир аз черткен соң, аны текчеге коё салды. — Үнү жок, — деди ал кыска гана. Мурат эч нерсе дебеди, бирок ошол түнү уктай алган жок. Ал экинчи, андан кийин үчүнчү комузду жасады. Уста алар жөнүндө да көп сүйлөгөн жок.

Күздө Бишкекте чоң комузчулар концерти болду. Асан уста Муратты да ала барды. Сахнага өлкөгө белгилүү комузчу Нурлан чыгып, бир эски күүнү черте баштады. Залдагылар дем албай угуп калышты. Комуздун үнү терең, жылуу жана таза эле; Мурат мындай үндү эч качан уккан эмес. — Мына, комуз деген ушундай болушу керек, — деп шыбырады ал устасына. Асан уста жылмайып, эч нерсе дебеди.

Концерттен кийин Нурлан аларга келип, устаны кучактады. — Асан ага, сиз берген комуз укмуш экен! — деди ал. Анан Муратка карап: — Сиз анын шакиртисизби? Устаңыздын колу алтын, — деди. Асан уста башын чайкады. — Бул комузду мен жасаган жокмун, — деди ал. — Аны бул жигит жасаган. Мурат түшүнбөй калды. Көрсө, бул анын биринчи комузу экен — ошол "үнү жок" деп текчеге коюлган комуз. Уста анын кулактарын гана алмаштырып, Нурланга сынап көрүүгө берген экен. — Эмне үчүн мага ошондо айткан жоксуз? — деп сурады Мурат, үнү калтырап. — Шакиртти эрте мактасаң, колу токтоп калат, — деди уста. — Сен экинчисин, үчүнчүсүн жасашың керек болчу. Анан ал Мураттын ийнине колун коюп кошумчалады: — Эми төртүнчүсүн жасайбыз. Бул жолу экөөбүз чогуу.