Кардагы из — Kardaki İz

Керем жазуучу; ал отуз жыл бою Стамбулдун ызы-чуусунда жазып келип, акыры бир кыш болсо да жымжырттыкта жазууну эңседи. Ошентип ал Каракол шаарынан анча алыс эмес, Тескей Ала-Тоонун этегиндеги бир чакан айылдан жылуу үй ижарага алды. Үйдүн ээси шаарга көчүп кеткен, ал эми ачкычты Керемге коңшусу — жети неберенин чоң энеси Бурулча апа тапшырды. — Бул жакта кыш узун, балам, бирок жылуу жүрөк аны кыскартат, — деди ал, Керемге тиги-буну көрсөтүп жатып. Керем бул сөздү анда жөн гана кооз сөз деп ойлогон.

Декабрдын башында биринчи калың кар түштү. Эртең менен Керем эшигин ачканда, аппак, тап-таза короонун ортосунан эшигине чейин бир катар из түшүп турганын көрдү. Эшиктин жанында, босогонун оң жагында, жарылган отун тыкан тизилип коюлуптур. Ал айланасын карады, бирок эч ким жок эле; коңшу үйдүн морунан гана көк түтүн түз асманга көтөрүлүп жатты. Керем бир аз таң калды, анан отунду ичкери ташып, мешти жакты да, мунун баарын унутту.

Бирок экинчи күнү да, үчүнчү күнү да ушул эле окуя кайталанды. Бир күнү отундун жанында бир бидон жаңы саалган сүт, дагы бир күнү кездемеге оролгон ысык нан турду. Изи болсо ар дайым бир эле: короодон эшикке чейин келип, кайра коңшу тарапка кеткен из. Жазуучу эмеспи, Керемдин ою жомокко кетти: ал аны ак сакалдуу карыя, тоодон түшкөн мергенчи, атүгүл жомоктогу бир жакшылыкчыл жан деп элестетти. Акыры ал чыдабай, Бурулча апага барды.

Апа аны жылуу тосуп, дасторкон жайды, чай куюп, сөздү ар тараптан баштады, бирок негизги суроого жакындатпай отурду. — Апа, ар күнү эртең менен менин эшигиме ким отун коюп кетет? — деп акыры сурады Керем. — Ким билет, балам, — деди апа, кашык менен каймакты аралаштырып. — Бул айылда кар көп, жакшы адам да көп. Анын жүзүндө эч кандай белги жок эле, бирок көзүнүн бурчунда бир жылмаюу жашырынып тургандай сезилди. — Сиз билесиз го, — деди Керем. — Билген киши айтпайт, айткан киши билбейт, — деп күлдү апа да, сөздү башка нерсеге бурду.

Керем эми мергенчидей аракет кылууну чечти. Бир түнү ал саатты таңкы бешке коюп, терезенин жанына отургуч коюп, жарыгын өчүрүп күттү. Бирок жылуу үй, жумшак жууркан жана кечээ кечинде жазган узун бөлүмдүн чарчоосу өз дегенин кылды: ал отургучта уктап калды. Ойгонгондо күн чыгып калган, эшиктин жанында отун, короодо болсо жаңы из жаткан. Бирок бул жолу ал бир нерсени байкады. Из бир эмес, экөө экен: бири чоңураак, оор баскан аялдын изи, экинчиси — кичинекей, секирип баскан баланын изи. Чоң из түз келип, түз кетсе, кичинекейи ар бир кар үймөгүнө бурулуп, анан кайра чоң издин жанына кайтып келчү.

Ошол күнү түштө Керем көчөдө Бурулча апанын эң кичүү небереси, сегиз жашар Актанды жолуктурду. Бала ага саламдашып, андан ары өтүп кетмекчи болду, бирок Керем аны токтотту. — Актан, — деди ал жай гана, — сенин бут кийимиңдин өлчөмү канча? Бала кызарып кетти; чоң энесинин жашыруун тапшырмасын бузбайын деп оозун тыйса да, ачык жүрөгү чыдабай, баарын айтып салды. Көрсө, ар күнү таң эрте Бурулча апа терезеден Керемдин үйүнүн морун карачу экен. Мордон түтүн чыкпаса, демек, конок али уктап жатат, мешти жага элек — анда ал небересин ээрчитип, отун ташычу. — Чоң апам айтат: "Коңшу суук үйдө отурса, биздин үйдүн жылуулугу да кем болот", — деди Актан. — Анан дагы: "Жакшылык кылсаң, жашырып кыл", — дейт. — Бирок сиз билип калдыңыз, эми эмне болот? Керем күлүп, баланын башынан сылады: — Эч нерсе болбойт. Мен сага бир жашыруун иш тапшырам.

Ошол түнү Керем уктаган жок. Ал бир ай бою жазган жаңы китебинин биринчи бөлүмүн таза кагазга көчүрүп жазды. Анан Актандын жардамы менен кыргызча бир-эки сүйлөмдү үйрөнүп, биринчи бетке кыйшык тамгалар менен жазды: "Бурулча апага — суук кыштын жылуу жүрөгүнө." Китептин аты да ошондо өзүнөн-өзү келди: "Кардагы из". Таң атарга бир саат калганда, Керем калың кардын үстү менен коңшу үйгө басып барды да, кагаздарды кездемеге ороп, эшиктин алдына коюп кайтты. Анан мешин бат эле жагып, морунан түтүн көтөрүлгөнүн текшерип, терезенин алдына отурду.

Бир аздан кийин коңшу үйдүн эшиги ачылды. Бурулча апа босогодо туруп, кездемеге оролгон кагаздарды көрдү, анан кардагы изге көз жүгүрттү. Бул жолу из тескери тараптан — Керемдин эшигинен анын эшигине карай келип, кайра артка кеткен эле. Апа кагаздарды көкүрөгүнө кысып, Керемдин терезесин карады. Алар бири-бирин узак карап турушту, анан экөө тең бир маалда күлүп жиберишти.

Кыштын калган айлары ар кандай болду: кар жааган күндөр, бороон уйгу-туйгу болгон түндөр, айыл жолдорун тосуп калган көчкүлөр. Бирок Керемдин морунан ар таңда түтүн чыгып турду, ал эми Бурулча апанын эшигинин алдына ар жума сайын жаңы бир бөлүм коюлуп турду. Короодогу издер болсо эми эки тараптуу жолго айланды: бирөөнүн эшигинен экинчисинин эшигине тартылган, кар жааган сайын кайра басылып турган ичке чыйыр. Жазында Керем Стамбулга кайтып баратканда, Бурулча апа аны дарбазага чейин узатты. — Алыстагы туугандан жакындагы коңшу артык, дешет, — деди ал. — Бирок сен бизге жөн гана коңшу эмес, жакын тууган болуп калдың. Китеп кийинки жылы басылып чыкты. Анын акыркы бетинде бир гана сүйлөм бар: "Кар эрийт, из жоголот, бирок изди калтырган жылуулук кетпейт."