Rusça cümle kalıpları

Her kalıbın ne anlama geldiği, hangi üslupta kullanıldığı ve Türklerin tipik hatası Türkçe olarak anlatılıyor.

Görüş ve değerlendirme

по-мо́ему B1

bence, bana kalırsa

Konuşma dilinde en sık kullanılan görüş bildirme kalıbıdır; Türkçedeki bence karşılığıdır. Cümle başında, ortasında ya da sonunda gelebilir ve yazıda virgülle ayrılır. Türkler sık sık kısa çizgiyi unutup по мо́ему diye ayrı yazar ya da onu по моему́ мне́нию ile karıştırıp по-моему́ мне́нию gibi melez biçimler kurar. по-мо́ему tek kelimedir ve vurgu ikinci hecededir.

мне ка́жется, что … B1

bana öyle geliyor ki …; sanırım …

Kesin olmayan, yumuşak bir görüş bildirir; Türkçedeki bana öyle geliyor ki ya da sanırım ile karşılanır. Kişi her zaman yönelme hâlindedir: мне, тебе́, ему́. Türkler “ben sanıyorum” mantığıyla öznenin yalın hâlde olacağını düşünüp я ка́жется, что… gibi yanlış bir cümle kurar. Virgüllerle ayrılan ara söz ка́жется ise ayrı bir yapıdır: Он, ка́жется, заболе́л. Geçmişte мне каза́лось olur.

с мое́й то́чки зре́ния B1

benim bakış açıma göre, benim açımdan

по-мо́ему kalıbından biraz daha resmî ve düşünülmüş bir görüş bildirir; tartışma, kompozisyon ve sınav yazılarında çok kullanılır. Türkçedeki benim açımdan, benim bakış açıma göre karşılığıdır. Türkler Türkçedeki “-e göre” yüzünden по мое́й то́чке зре́ния gibi yanlış edat kullanır; doğrusu с + ilgi hâli (genitif): с мое́й то́чки зре́ния. Başkasının görüşü ya da bir alan için de kullanılır: с то́чки зре́ния эконо́мики.

на мой взгляд B2

kanımca, bana göre

Kişisel görüşü yazı dilinde ve resmî konuşmada bildirmenin en yaygın yollarından biridir; Türkçedeki kanımca ya da bana göre ile karşılanır. Ara söz olduğu için virgülle ayrılır. Türkler bunu “bakışımda” diye çevirmeye çalışıp yanlış edat ve hâl seçer (в моём взгля́де); kalıp sabittir: на + belirtme hâli. Çoğul biçimi de çok kullanılır: на наш взгляд.

не секре́т, что … B2

… olduğu bir sır değil; herkes bilir ki …

Herkesin bildiği bir gerçeği vurgulayarak söze girer; gazete, tartışma ve kompozisyon dilinde sık görülür. Türkçedeki … olduğu bir sır değil ya da herkesin bildiği gibi karşılığıdır. Türkler “sır değil” ifadesini э́то не та́йна diye çevirir; bu anlamda kalıplaşmış ifade не секре́т olup fiilsiz ve öznesiz kullanılır. Virgül что bağlacından önce mutlaka konur; “kimse için” eklemek istenirse ни для кого́ не секре́т denir.

нельзя́ не призна́ть, что … C1

… olduğunu kabul etmek gerekir; teslim etmek gerekir ki …

Çifte olumsuzlukla güçlü bir onay bildirir: konuşan, karşı görüşte olsa bile bir gerçeği kabul etmek zorunda olduğunu vurgular. Akademik yazı, deneme ve resmî konuşmaya özgüdür; Türkçede kabul etmek gerekir ki ya da teslim etmek gerekir ki ile karşılanır. Türkler çifte olumsuzluğu gereksiz bulup ikinci не parçacığını atar; oysa нельзя́ призна́ть tam tersi anlama gelir (“kabul edilemez”). Benzer yapılar: нельзя́ не отме́тить, нельзя́ не согласи́ться.

вряд ли C1

pek sanmam; büyük ihtimalle … değil

Bir şeyin olma ihtimalini düşük gördüğümüzü bildirir: Он вряд ли придёт = “Geleceğini pek sanmam.” Cümle biçim olarak olumlu olduğu hâlde anlamı olumsuzdur; bu yüzden fiilin önüne ayrıca не konmaz. Türkler Türkçedeki olumsuz fiilden etkilenip Он вряд ли не придёт der; bu, tam tersine “büyük ihtimalle gelir” anlamına kayar. Konuşmada da yazıda da kullanılır ve tek başına cevap olabilir: — Он успе́ет? — Вряд ли.

Sebep ve sonuç

так как … B1

çünkü, -dığı için

Sebep bildiren yan cümleyi başlatır; потому́ что bağlacından farkı, yan cümlenin ana cümleden önce de gelebilmesidir: Так как шёл дождь, мы оста́лись до́ма. Türkçedeki -dığı için yapısına çok yakındır. Türkler потому́ что ile cümleye başlar (Потому́ что шёл дождь, мы…); bu kullanım yanlıştır, cümle başında так как ya da поско́льку gerekir. İki kelime arasına virgül konmaz.

и́з-за того́, что … B1

… yüzünden, -dığı için (olumsuz sebep)

Sebep bildirir ama genellikle olumsuz bir sonucun sebebini; Türkçedeki yüzünden ya da -dığı için gibi. Olumlu sebep için благодаря́ тому́, что kullanılır. Türklerin tipik hatası, olumlu bir durum için de и́з-за kullanmaktır: и́з-за по́мощи дру́га я сдал экза́мен Rusça kulağa tuhaf gelir. Ayrıca и́з-за isimle kullanıldığında ilgi hâli ister: и́з-за дождя́, и́з-за пробле́м.

благодаря́ тому́, что … B2

… sayesinde, -dığı için (olumlu sebep)

Olumlu bir sonucun sebebini bildirir; Türkçedeki sayesinde karşılığıdır. İsimle kullanıldığında благодаря́ yönelme hâli ister: благодаря́ дру́гу, благодаря́ по́мощи. Türkler “arkadaşın sayesinde” tamlaması yüzünden ilgi hâlini kullanır (благодаря́ дру́га) — bu en sık görülen hatadır. Olumsuz sonuç için и́з-за seçilmelidir.

поско́льку … B2

-dığından, madem ki

так как ile eş anlamlıdır ama biraz daha kitabi ve mantıksal bir ton taşır: genellikle bilinen ya da kabul edilen bir sebebi bildirir, Türkçedeki -dığından ya da madem ki gibi. Cümle başında da ortasında da gelebilir. Türkler bunu ско́лько (“ne kadar”) ile ilişkilendirip по ско́льку diye ayrı yazar; doğrusu bitişik поско́льку biçimidir. Ayrıca ardından что gelmez: поско́льку что yanlıştır.

в связи́ с тем, что … C1

… nedeniyle, … dolayısıyla

Resmî, idari ve haber dilinde sebep bildirir; Türkçedeki … nedeniyle ya da … dolayısıyla karşılığıdır. İsimle kullanıldığında araç hâli ister: в связи́ с ремо́нтом, в связи́ с пра́здниками. Türklerin tipik hatası edatı atmak (в связи́ ремо́нтом) ya da yalın hâl kullanmaktır (в связи́ с ремо́нт). Günlük konuşmada bu kalıp ağır kaçar; orada потому́ что yeterlidir.

…, в результа́те чего́ … C1

…; bunun sonucunda …

Önceki cümlenin tamamının yol açtığı sonucu bağlar: чего́ bütün önceki olayı karşılar. Haber ve akademik metinlerde çok kullanılır; Türkçede bunun sonucunda ya da … ve bu yüzden ile çevrilir. Türkler чего́ yerine кото́рого kullanır; oysa кото́рого belirli bir isme bağlanır, чего́ ise bütün durumu karşılar. Kalıptan önce virgül konur; isimle kullanıldığında ilgi hâli gelir: в результа́те ава́рии.

всле́дствие того́, что … C1

… sonucu olarak, … nedeniyle

Çok resmî, kitabi bir sebep kalıbıdır; bilimsel, hukuki ve teknik metinlerde görülür, günlük konuşmada neredeyse hiç kullanılmaz. Türkçedeki … sonucu olarak ya da … nedeniyle ile karşılanır. İsimle ilgi hâli ister: всле́дствие оши́бки. Türkler bunu в сле́дствии diye ayrı yazar; bu bambaşka bir ifadedir (“soruşturmada”). Edat bitişik yazılır ve sonu -е ile biter: всле́дствие.

в си́лу того́, что … C2

… gereği, … olması sebebiyle

Kitabi ve resmî bir sebep kalıbıdır; genellikle bir durumun doğasından, niteliğinden kaynaklanan kalıcı sebepleri bildirir: в си́лу во́зраста (“yaşı gereği”), в си́лу обстоя́тельств (“koşullar gereği”). Türkçedeki … gereği ya da … sebebiyle karşılığıdır. Türkler си́ла kelimesini “güç” anlamıyla düşünüp си́лой того́ gibi yanlış hâl kullanır; kalıp sabittir: в си́лу + ilgi hâli. Hukuk dilinde “yürürlüğe girmek” anlamındaki вступи́ть в си́лу ile karıştırılmamalıdır.

Karşıtlık ve kısıtlama

…, зато́ … B1

…, ama buna karşılık …; …, ama hiç değilse …

Olumsuz bir duruma karşı olumlu bir telafi getirir: Кварти́ра ма́ленькая, зато́ в це́нтре = “Daire küçük, ama buna karşılık merkezde.” Türkçedeki ama buna karşılık ya da hiç değilse anlamına yakındır. Türkler bunu düz но ile karıştırır ya da ortada bir telafi yokken de kullanır; зато́ her zaman “bir eksi, bir artı” dengesini kurar. Önüne virgül konur; но зато́ biçiminde de kullanılabilir.

несмотря́ на то, что … B2

-mesine rağmen, -diği hâlde

Beklenene ters düşen bir durumu bildirir; Türkçedeki -mesine rağmen karşılığıdır. İsimle kullanıldığında несмотря́ на + belirtme hâli gelir: несмотря́ на дождь, несмотря́ на тру́дности. Türkler en çok iki hata yapar: kelimeyi ayrı yazmak (не смотря́ fiilimsi olarak “bakmadan” demektir) ve isimden sonra ilgi hâli kullanmak (несмотря́ на тру́дностей). Yan cümleden sonra ana cümlede но kullanılmaz.

в отли́чие от … B2

…'den farklı olarak, …'nin aksine

İki şeyi karşılaştırıp aralarındaki farkı vurgular; Türkçedeki …'den farklı olarak ya da …'nin aksine karşılığıdır. от edatından sonra ilgi hâli gelir: в отли́чие от бра́та, в отли́чие от други́х стран. Türkler Türkçedeki “-den” ekini başka bir edatla çevirip в отли́чие из der ya da от edatını unutur. Kalıp cümle başındaysa virgülle ayrılır.

хотя́ и …, но … B2

her ne kadar … -se de; gerçi … ama

Bir durumu kabul edip ardından ona karşı çıkan bir bilgi verir; Türkçedeki her ne kadar … -se de ya da gerçi … ama yapısına denk gelir. и parçacığı kabul edilen kısmı vurgular ve isteğe bağlıdır, ama kitabi üslupta çok yaygındır; но da atılabilir. Türkler хотя́ bağlacını konuşma dilindeki хоть ile karıştırır: хоть “hiç değilse, en azından” anlamına da gelir ve yazıda taviz bağlacı olarak pek kullanılmaz. но varsa önüne mutlaka virgül konur.

тем не ме́нее C1

buna rağmen, yine de, bununla birlikte

Önceki cümlede söylenene rağmen bir sonucun gerçekleştiğini bildirir; Türkçedeki buna rağmen ya da bununla birlikte karşılığıdır. Yazı dilinde ve resmî konuşmada всё равно́ ya da всё-таки yerine kullanılır. Türkler bunu тем бо́лее (“üstelik, hele ki”) ile karıştırır; anlamları tamamen farklıdır. Cümle başında virgülle ayrılır, но ile birlikte de gelebilir: но тем не ме́нее.

не сто́лько …, ско́лько … C1

…'dan çok …; … değil de daha çok …

İki sebep ya da nitelikten ikincisinin daha önemli olduğunu vurgular: Его́ интересу́ют не сто́лько де́ньги, ско́лько о́пыт = “Onu paradan çok tecrübe ilgilendiriyor.” Kitabi ve analitik üsluba özgüdür. Türkçede önemli olan öğe sonda gelir ama Türkler sırayı karıştırıp iki öğenin yerini değiştirir: не сто́лько daha az önemli olanın, ско́лько ise asıl vurgulanan öğenin önüne gelir. İki parça da aynı türden olmalıdır (iki isim, iki sıfat ya da iki edat öbeği).

в то вре́мя как … C1

… iken (karşıtlık); oysa …

İki anlamı vardır: zaman (“-dığı sırada”) ve, kitabi üslupta daha sık olarak, karşıtlık (“… iken, oysa”): Одни́ рабо́тают, в то вре́мя как други́е отдыха́ют. Türkçedeki -ken eki her iki anlamı da taşıdığı için kalıp Türklere doğal gelir; asıl hata karşıtlık anlamında когда́ kullanmaktır, bu Rusçada yanlış anlaşılır. Virgül kalıbın tamamının önüne konur, içine konmaz.

как бы ни … C2

ne kadar … -se de; ne olursa olsun

Genelleyici bir taviz bildirir: Как бы ни бы́ло тру́дно, я не сда́мся = “Ne kadar zor olursa olsun, pes etmeyeceğim.” Türkçedeki ne kadar … -se de ya da ne olursa olsun yapısına karşılık gelir. En tipik hata (Ruslarda da sık görülür) ни yerine не yazmaktır: как бы не korku ya da çekince bildirir (“… olmasın”), taviz kalıbında daima ни kullanılır. Fiil geçmiş zaman biçimindedir, çünkü бы dilek kipini kurar: кто бы ни пришёл, что бы ни случи́лось.

Amaç ve koşul

для того́, что́бы … B1

-mek için, -mek amacıyla

Amaç bildirir; Türkçedeki -mek için karşılığıdır. İki cümlenin öznesi aynıysa ardından mastar gelir (Я пришёл, что́бы помо́чь), özneler farklıysa fiil geçmiş zaman biçiminde olur (Я пришёл, что́бы ты не скуча́л). Türklerin tipik hatası, özneler farklıyken şimdiki ya da gelecek zaman kullanmaktır: что́бы ты не скуча́ешь yanlıştır. для того́ kısmı vurgu içindir; çoğu zaman yalnız что́бы yeterlidir.

е́сли бы …, (то) … бы … B2

eğer … -seydi, … -irdi

Gerçek dışı (varsayımsal) koşul bildirir; Türkçedeki -seydi, -irdi yapısına karşılık gelir. Rusçada burada zaman ayrımı yoktur: fiil her iki cümlede de geçmiş zaman biçimindedir ve бы her iki tarafta da bulunur: Е́сли бы я знал, я бы пришёл. Türkler ana cümledeki бы parçacığını unutur ya da gelecek zaman kullanır (е́сли бы я знал, я приду́) — bu yanlıştır. то isteğe bağlıdır ve vurguyu artırır.

при усло́вии, что … C1

… şartıyla, … koşuluyla

Bir şeyin ancak belirli bir koşul yerine gelirse gerçekleşeceğini bildirir; sözleşme, yönetmelik ve resmî yazılarda çok kullanılır. Türkçedeki … şartıyla karşılığıdır. Türkler “şart altında” mantığıyla под усло́вием gibi yanlış edat kullanır; kalıp при усло́вии (bulunma hâli) biçimindedir. Virgül что bağlacından önce konur; isimle de kullanılır: при усло́вии хоро́шей пого́ды.

в слу́чае, е́сли … C1

… olursa, … durumunda

Olası bir durumu ve o durumda ne yapılacağını bildirir; talimatlar, kurallar ve resmî duyurularda sık görülür. Türkçedeki … durumunda ya da … olması hâlinde karşılığıdır; isimle ilgi hâli gelir: в слу́чае опа́сности. Türkler bunu в слу́чае, что biçiminde kurar; koşul anlamında doğru bağlaç е́сли olmalıdır. Ayrıca в слу́чае ile на вся́кий слу́чай (“ne olur ne olmaz”) karıştırılmamalıdır.

с тем, что́бы … C2

… amacıyla, … maksadıyla

для того́, что́бы kalıbının kitabi ve resmî eş anlamlısıdır; özellikle hareket ya da eylem fiillerinden sonra amacı vurgular: Он прие́хал с тем, что́бы обсуди́ть контра́кт. Türkçedeki … amacıyla ya da … maksadıyla karşılığıdır. Türkler с тем kısmını “bununla” diye anlayıp kalıbı с тем, что yapısıyla karıştırır: согла́сен с тем, что… amaç değil, “… görüşüne katılıyorum” anlamına gelir. Amaç anlamında mutlaka что́бы gerekir.

лишь бы … C2

yeter ki …; tek ki …

Konuşanın tek önemsediği koşulu ya da dileği bildirir: Лишь бы ты был здоро́в = “Yeter ki sen sağlıklı ol.” Türkçedeki yeter ki karşılığıdır; hem konuşmada hem edebî dilde kullanılır. Fiil geçmiş zaman biçiminde ya da mastar olur, çünkü бы dilek kipi kurar; Türkler Türkçedeki emir kipinden etkilenip лишь бы ты будь здоро́в gibi yanlış biçimler kurar. “Sırf … için her şeyi yapar” tonunda da kullanılır: Он де́лает всё, лишь бы не рабо́тать.

Karşılaştırma ve derece

не так …, как … B1

… kadar … değil

Eşitsizlik bildirir: Сего́дня не так хо́лодно, как вчера́ = “Bugün dün kadar soğuk değil.” Türkçedeki … kadar … değil yapısının karşılığıdır, ama kelime sırası farklıdır: не так sıfat ya da zarftan önce, karşılaştırılan öğe как bağlacından sonra gelir. Türkler как yerine чем kullanır (не так хо́лодно, чем вчера́); чем yalnızca üstünlük derecesiyle kullanılır: холодне́е, чем. Kısa sıfatla так, uzun sıfatla тако́й gelir.

гора́здо / намно́го + üstünlük derecesi B1

çok daha …

Karşılaştırma derecesini güçlendirir: гора́здо лу́чше = “çok daha iyi”. Türkçedeki çok daha karşılığıdır. Türklerin tipik hatası “çok” kelimesini doğrudan çevirip о́чень лу́чше demektir; о́чень üstünlük derecesiyle kullanılmaz, yerine гора́здо, намно́го ya da konuşmada куда́ gelir. Karşılaştırılan öğe чем ile ya da ilgi hâliyle verilir: гора́здо доро́же, чем ра́ньше, гора́здо ста́рше меня́.

чем …, тем … B2

ne kadar … -se, o kadar …

İki şeyin birlikte arttığını ya da azaldığını bildirir: Чем бо́льше чита́ешь, тем бога́че слова́рный запа́с. Türkçedeki ne kadar … -se, o kadar … ya da -dikçe yapısının karşılığıdır. Her iki parçada da sıfat ya da zarf üstünlük derecesinde olmalıdır; Türkler ikinci parçada yalın biçim kullanır (тем хоро́ший) ya da “o kadar” yüzünden так koyar (чем бо́льше…, так лу́чше) — ikisi de yanlıştır. Kısa biçimi deyimleşmiştir: чем ра́ньше, тем лу́чше.

по сравне́нию с … B2

…'e kıyasla, …'e göre

Bir şeyi başka bir şeyle kıyaslar; haber, istatistik ve akademik dilde çok yaygındır. Türkçedeki …'e kıyasla ya da …'e göre karşılığıdır. с edatından sonra araç hâli gelir: по сравне́нию с про́шлым го́дом. Türkler Türkçedeki yönelme hâlinden etkilenip по сравне́нию к der ya da araç hâli yerine yalın hâl kullanır; kalıp sabittir: по сравне́нию с + araç hâli.

всё бо́льше и бо́льше B2

giderek daha fazla, gittikçe

Sürekli artan bir eğilimi bildirir; Türkçedeki giderek daha fazla ya da gittikçe karşılığıdır. Kısa biçimi всё бо́льше haber ve yorum dilinde çok sık görülür; başka üstünlük biçimleriyle de kurulur: всё лу́чше, всё трудне́е, всё ча́ще. Türkler всё yerine все yazar ya da о́чень бо́льше gibi yanlış birleşimler kurar; buradaki всё “gittikçe” anlamındaki zarftır ve ё ile okunur.

насто́лько …, что … C1

o kadar … ki …

Bir niteliğin derecesini ve bunun yol açtığı sonucu bildirir: Он насто́лько уста́л, что сра́зу усну́л. Türkçedeki o kadar … ki yapısının tam karşılığıdır; так …, что ile eş anlamlıdır ama daha kitabi ve vurguludur. Türkler “ki” bağlacını как ya da кото́рый ile çevirmeye çalışır; doğru bağlaç что olup önüne virgül konur. насто́лько sıfat, zarf ya da fiilden önce gelir: насто́лько ва́жно, насто́лько сло́жный.

не что ино́е, как … C2

…'den başka bir şey değil; düpedüz …

Bir şeyin gerçek niteliğini vurgulu biçimde ortaya koyar: Э́то не что ино́е, как обма́н = “Bu düpedüz aldatmacadan başka bir şey değil.” Kitabi, polemik ve gazete üslubuna özgüdür; Türkçedeki …'den başka bir şey değil karşılığıdır. Türkler bunu ничто́ ино́е ile karıştırır: не что ино́е, как olumlu bir tanımlama yapar (“tam olarak budur”), ничто́ ино́е ise olumsuz cümlede özne olur: Ничто́ ино́е не мо́жет нам помо́чь. Yazımda не ve что ayrı yazılır.

Zaman

как то́лько … B1

-ir -mez, -diği anda

Bir eylemin hemen ardından diğerinin gerçekleştiğini bildirir; Türkçedeki -ir -mez karşılığıdır. Gelecekten söz ederken her iki cümlede de bitmiş görünüşlü fiilin gelecek zamanı kullanılır: Как то́лько я прие́ду, я позвоню́. Türkler Türkçedeki geniş zamandan etkilenip yan cümlede şimdiki zaman kullanır (как то́лько я приезжа́ю, я позвоню́) — bu yanlıştır. Yan cümle başta geldiğinde virgülle ayrılır.

по́сле того́, как … B1

-dikten sonra

İki eylemin sırasını bildirir; Türkçedeki -dikten sonra karşılığıdır. Yan cümlede çoğunlukla bitmiş görünüşlü fiil kullanılır: по́сле того́, как он ушёл. Türklerin tipik hatası, Türkçedeki gibi doğrudan fiil bağlamaya çalışıp по́сле он ушёл demektir; по́сле tek başına yalnız isimle kullanılır (по́сле обе́да, ilgi hâli), fiil cümlesi için mutlaka того́, как eklenir.

до того́, как … B2

-meden önce

Bir eylemin başka bir eylemden önce gerçekleştiğini bildirir; Türkçedeki -meden önce karşılığıdır. Özneler aynıysa mastarlı пре́жде чем da kullanılabilir: Пре́жде чем отве́тить, поду́май. Türkler Türkçedeki olumsuzluk ekinden (“-meden”) etkilenip fiile не ekler: до того́, как он не пришёл yanlıştır, doğrusu до того́, как он пришёл. до tek başına yalnız isimle kullanılır: до обе́да.

пока́ не … B2

-ene kadar, -inceye dek

Bir eylemin başka bir eylem gerçekleşene kadar sürdüğünü bildirir: Жди, пока́ я не верну́сь = “Ben dönene kadar bekle.” Buradaki не olumsuzluk bildirmez; Türkçedeki -ene kadar anlamını kurar. Türklerin tipik hatası bu не parçacığını atmaktır: не olmadan пока́ “… iken, -dığı sürece” anlamına gelir (пока́ я рабо́таю = “ben çalışırken”). Yan cümlede genellikle bitmiş görünüşlü fiil kullanılır.

с тех пор, как … B2

-diğinden beri

Geçmişte başlayıp hâlâ süren bir durumun başlangıç noktasını bildirir; Türkçedeki -diğinden beri karşılığıdır: С тех пор, как я живу́ здесь, я ни ра́зу не боле́л. Türkler “o zamandan beri” ifadesini с того́ вре́мени diye kelime kelime çevirir ya da как yerine когда́ kullanır (с тех пор, когда́); standart bağlaç как biçimindedir. İsimle с + ilgi hâli yeterlidir: с де́тства, с 2020 го́да.

по ме́ре того́, как … C1

-dikçe

İki sürecin birlikte, kademeli olarak ilerlediğini bildirir: По ме́ре того́, как мы поднима́лись, станови́лось холодне́е. Türkçedeki -dikçe ekinin tam karşılığıdır ve kitabi üsluba özgüdür. Türkler bunu когда́ ile çevirir; oysa когда́ tek bir anı, по ме́ре того́, как ise kademeli değişimi bildirir. İsimle по ме́ре + ilgi hâli kullanılır: по ме́ре необходи́мости (“gerektikçe”).

едва́ …, как … C2

henüz … -mişti ki …

Bir eylemin hemen ardından, çoğu zaman beklenmedik biçimde başka bir eylemin gerçekleştiğini bildirir: Едва́ я вошёл, как зазвони́л телефо́н = “Henüz içeri girmiştim ki telefon çaldı.” как то́лько kalıbının edebî ve kitabi karşılığıdır; Türkçedeki henüz … -mişti ki yapısına çok yakındır. Türkler едва́ kelimesini öteki anlamıyla (“zar zor, ancak”: едва́ успе́л) karıştırır; zaman anlamında ikinci cümleyi как başlatır ve iki eylem de genellikle bitmiş görünüşlüdür.

Metin düzenleme

во-пе́рвых, …, во-вторы́х, …, в-тре́тьих, … B1

birincisi …, ikincisi …, üçüncüsü …

Gerekçeleri ya da düşünceleri sıralamak için kullanılır; kompozisyon, sunum ve tartışmada çok işe yarar. Türkçedeki birincisi, ikincisi ya da ilk olarak, ikinci olarak karşılığıdır. Türkler yazımda hata yapar: kısa çizgi zorunludur ve önekler farklıdır — во-пе́рвых, во-вторы́х ama в-тре́тьих, в-четвёртых. Her biri ara söz olduğu için virgülle ayrılır; пе́рвое, второ́е gibi biçimler bu anlamda konuşma diline aittir.

с одно́й стороны́, …, с друго́й стороны́, … B2

bir yandan …, öte yandan …

Bir konunun iki yönünü dengeli biçimde ortaya koyar; tartışma yazısının ve sözlü sınavın vazgeçilmez kalıbıdır. Türkçedeki bir yandan …, öte yandan … karşılığıdır. Türkler сторона́ kelimesinde yanlış hâl kullanır (с одно́й стороно́й, araç hâli); kalıpta с + ilgi hâli vardır: стороны́. İkinci parça çoğu zaman но ya da а ile başlar: но с друго́й стороны́.

таки́м о́бразом B2

böylece, dolayısıyla, sonuç olarak

Söylenenlerden bir sonuç çıkarır ya da anlatılanı özetler; akademik metinlerde ve kompozisyonun sonuç bölümünde çok kullanılır. Türkçedeki böylece ya da dolayısıyla karşılığıdır ve ara söz olarak cümle başında virgülle ayrılır. Türkler тако́й о́браз gibi yanlış hâl kullanır; kalıp araç hâlinde donmuştur: таки́м о́бразом. “Bu şekilde, bu yolla” anlamında da kullanılabilir ve o zaman virgül konmaz.

ина́че говоря́ C1

başka bir deyişle, diğer bir ifadeyle

Daha önce söyleneni başka, genellikle daha basit ya da daha açık sözlerle yeniden ifade eder; Türkçedeki başka bir deyişle karşılığıdır. Eş anlamlıları други́ми слова́ми ve konuşma dilinde то есть biçimidir. Türkler ина́че kelimesini “yoksa, aksi takdirde” anlamıyla karıştırır (Поторопи́сь, ина́че опозда́ешь); ина́че говоря́ sabit bir ara sözdür ve virgülle ayrılır.

что каса́ется …, то … C1

…'e gelince; … konusunda ise

Yeni bir konuya geçmek ya da bir öğeyi öne çıkarmak için kullanılır: Что каса́ется цены́, то она́ нас устра́ивает. Türkçedeki …'e gelince karşılığıdır. каса́ться fiili ilgi hâli ister: что каса́ется меня́, что каса́ется рабо́ты. Türkler Türkçedeki “-e” ekinden etkilenip yönelme hâli kullanır (что каса́ется мне) ya da ikinci cümledeki то parçacığını unutur; то yazıda neredeyse zorunludur.

подводя́ ито́г, … C1

özetle, toparlarsak

Bir metnin ya da konuşmanın sonunda söylenenleri özetlemek için kullanılır; kompozisyonun son paragrafı için ideal bir giriştir. Türkçedeki özetle ya da toparlarsak karşılığıdır. подводя́ bir zarf-fiildir (“toparlarken”), bu yüzden ardından gelen ana cümlenin öznesi konuşan kişi olmalıdır: Подводя́ ито́г, хочу́ сказа́ть…. Türkler zarf-fiilden sonra öznesi farklı bir cümle kurar (Подводя́ ито́г, пробле́ма решена́) — bu, Rusçada dilbilgisi hatası sayılır. Eş anlamlıları: в заключе́ние, подыто́живая.

Konuşma dili kalıpları

не то что́бы …, но … C2

… sayılmaz ama …; pek … değil de …

Bir nitelemeyi yumuşatarak, tamamen reddetmeden kısmen geri alır: Не то что́бы я уста́л, но отдохну́ть хо́чется = “Yorgun sayılmam ama dinlenmek istiyorum.” Konuşma diline özgüdür; Türkçedeki … sayılmaz ama ya da pek … değil de karşılığıdır. Türkler bunu не то, что (“… değil, şu …”) yapısıyla karıştırır ve что́бы bağlacını ayrı yazar (что бы); kalıpta bitişik что́бы vardır. Fiil geçmiş zaman biçimindedir.

ещё бы! C1

hem de nasıl!; olmaz mı hiç!

Karşıdakinin söylediğini güçlü ve duygusal biçimde onaylar: — Тебе́ понра́вилось? — Ещё бы! = “Beğendin mi? — Hem de nasıl!” Konuşma diline özgüdür; Türkçedeki hem de nasıl! ya da olmaz mı hiç! karşılığıdır. Türkler bunu kelime kelime “daha da” diye anlayıp sıradan ещё ile karıştırır ya da resmî bir ortamda kullanır; ещё бы samimi bir ünlemdir. Olumsuz fiille “… olur mu hiç!” anlamı kurar: Ещё бы он не знал! (“Bilmez olur mu hiç!”).

то ли …, то ли … C1

ya … ya … (belli değil); … mı, … mı

Konuşanın emin olmadığı iki olasılığı sıralar: Он то ли заболе́л, то ли про́сто не захоте́л прийти́ = “Ya hastalandı ya da sadece gelmek istemedi, bilmiyorum.” Türkçedeki … mı, … mı belli değil karşılığıdır. Türkler bunu и́ли … и́ли ile karıştırır: и́ли … и́ли seçenek sunar, то ли … то ли ise belirsizlik bildirir. Konuşma ve edebî dilde yaygındır; iki parça virgülle ayrılır.

как бы не так! C2

ne gezer!; hayal görüyorsun!

Birinin beklentisini ya da iddiasını alaycı bir dille reddeder: Ду́маешь, он извини́тся? Как бы не так! = “Özür dileyeceğini mi sanıyorsun? Ne gezer!” Konuşma diline özgü, duygusal bir ünlemdir; Türkçedeki ne gezer! ya da hayal görüyorsun! karşılığıdır. Türkler bunu kelime kelime anlamaya çalışıp как бы ни taviz kalıbıyla karıştırır; burada mutlaka не yazılır ve ifade çoğu zaman ayrı bir cümle olarak söylenir.

что ни говори́, (а) … C2

ne dersen de; ne de olsa

Tartışmaya kapalı, herkesin kabul etmek zorunda olduğu bir gerçeği vurgular: Что ни говори́, а до́ма лу́чше = “Ne dersen de, ev gibisi yok.” Konuşma diline ve gündelik yazılara özgüdür; Türkçedeki ne dersen de ya da ne de olsa karşılığıdır. Ardından gelen cümle çoğu zaman а ile başlar. Türkler ни yerine не yazar (что не говори́); genelleme bildiren bu yapılarda daima ни kullanılır: кто ни придёт, где ни быва́л.

Resmî ve akademik üslup

речь идёт о … B2

söz konusu olan …; … ele alınıyor

Bir konuşmanın ya da metnin neyle ilgili olduğunu belirtir: В статье́ речь идёт о кли́мате = “Makalede iklim ele alınıyor.” Resmî konuşma, haber ve akademik dilde çok sık kullanılır; Türkçedeki söz konusu olan … ya da … ele alınıyor karşılığıdır. Edat о bulunma hâli ister. Türkler Türkçedeki yapıdan etkilenip konuyu özne yapar (кли́мат идёт речь) ya da kalıbı про ile kurar; resmî üslupta kalıp речь идёт о + bulunma hâli biçiminde sabittir. Geçmişte: речь шла о.

… явля́ется … (+ araç hâli) B2

… -dır / -dir

Yazı dilinde “olmak” fiilinin yerine kullanılır ve tanım, sınıflandırma bildirir: Москва́ явля́ется столи́цей Росси́и = “Moskova Rusya'nın başkentidir.” Türkçedeki -dır/-dir ekinin resmî karşılığıdır. Yüklem mutlaka araç hâlinde olur; Türklerin en sık hatası yalın hâl kullanmaktır (явля́ется столи́ца). Konuşma dilinde bu fiil ağır kaçar; orada kısaca Москва́ — столи́ца Росси́и denir.

сле́дует отме́тить, что … C1

belirtmek gerekir ki …

Akademik ve resmî metinlerde okurun dikkatini önemli bir noktaya çekmek için kullanılır; Türkçedeki belirtmek gerekir ki karşılığıdır. сле́дует burada “gerekir” anlamında kişisiz bir fiildir ve ardından mastar gelir. Türkler bunu сле́дующий (“sonraki, şu”) sıfatıyla karıştırır ya da başına özne koyar (я сле́дует отме́тить); kişisiz yapıda özne yoktur, kişi belirtilecekse yönelme hâli kullanılır: нам сле́дует. Benzerleri: необходи́мо подчеркну́ть, ва́жно отме́тить.

… представля́ет собо́й … (+ belirtme hâli) C1

… -dir; … niteliğindedir; … şeklindedir

Bir şeyin ne olduğunu, yapısını ya da niteliğini tanımlar: Э́тот прибо́р представля́ет собо́й небольшу́ю коро́бку. Bilimsel ve teknik tanımlarda çok yaygındır; Türkçedeki … -dir ya da … niteliğindedir karşılığıdır. явля́ется fiilinden farklı olarak yüklem belirtme hâlinde olur (представля́ет собо́й систе́му); Türkler iki kalıbı karıştırıp burada da araç hâli kullanır (представля́ет собо́й систе́мой) ya da собо́й kelimesini atar. собо́й atılırsa fiil “temsil etmek, sunmak” anlamına geçer.

в ра́мках … C1

… çerçevesinde, … kapsamında

Bir etkinliğin, projenin ya da anlaşmanın kapsamını bildirir; resmî, idari ve akademik dilde çok sık görülür. Türkçedeki … çerçevesinde ya da … kapsamında karşılığıdır ve ardından ilgi hâli gelir: в ра́мках прое́кта, в ра́мках конфере́нции. Türkler “çerçeve” kelimesini tekil düşünüp в ра́мке der; kalıpta kelime her zaman çoğuldur: в ра́мках. “Kapsamı aşmak” anlamında выходи́ть за ра́мки kullanılır.

име́ет ме́сто C2

söz konusudur, meydana gelir, görülür

Resmî ve bilimsel dilde быть, происходи́ть ya da существова́ть yerine kullanılır: В регио́не име́ет ме́сто рост безрабо́тицы = “Bölgede işsizlikte artış söz konusu.” Türkçedeki söz konusudur ya da meydana gelmektedir karşılığıdır. Türkler bunu kelime kelime “yeri var” diye anlayıp есть ме́сто ile karıştırır ya da fiili öznenin sayısına ve cinsine uydurmayı unutur: çoğulda име́ют ме́сто, geçmişte име́л ме́сто ya da име́ла ме́сто olur. Günlük konuşmada kullanılmaz.

✍️ Kalıplarla cümle kur

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz Rusça öğren →