📘 Rusça kursu: tüm üniteler

A1 · Ünite 5: Ne yapıyorsun? (Что ты делаешь?)

Şimdiki zaman · 1. çekim fiiller (делать, читать)

Metin: Звоно́к ве́чером

Emine Bişkek'te bir turizm acentesinde çalışıyor. Akşam saatinde Kırgız arkadaşı Aygül'ü telefonla arıyor.

Айгу́ль: Алло́!
Alo!

Эми́не: Приве́т, Айгу́ль! Э́то Эми́не. Что ты де́лаешь?
Selam Aygül! Ben Emine. Ne yapıyorsun?

Айгу́ль: Приве́т! Я до́ма, отдыха́ю. Чита́ю журна́л и слу́шаю ра́дио. А ты что де́лаешь?
Selam! Evdeyim, dinleniyorum. Dergi okuyorum ve radyo dinliyorum. Ya sen ne yapıyorsun?

Эми́не: А я ещё рабо́таю.
Ben hâlâ çalışıyorum.

Айгу́ль: Ещё рабо́таешь? Уже́ по́здно!
Hâlâ mı çalışıyorsun? Artık geç oldu!

Эми́не: Зна́ю. Но за́втра приезжа́ют тури́сты из Москвы́.
Biliyorum. Ama yarın Moskova'dan turistler geliyor.

Айгу́ль: По́нятно. А что де́лает Мура́т?
Anlaşıldı. Peki Murat ne yapıyor?

Эми́не: Мура́т то́же до́ма. Он у́жинает и слу́шает но́вости.
Murat da evde. Akşam yemeğini yiyor ve haberleri dinliyor.

Айгу́ль: А де́ти?
Ya çocuklar?

Эми́не: Де́ти гуля́ют во дворе́. А что вы де́лаете за́втра ве́чером?
Çocuklar avluda oynuyor. Siz yarın akşam ne yapıyorsunuz?

Айгу́ль: Мы гуля́ем в це́нтре. Ты то́же?
Merkezde geziyoruz. Sen de geliyor musun?

Эми́не: Не зна́ю. Мо́жет быть.
Bilmiyorum. Belki.

Айгу́ль: Хорошо́! Не рабо́тай до́лго. Пока́!
Tamam! Çok geç saate kadar çalışma. Hoşça kal!

Эми́не: Пока́! До за́втра!
Hoşça kal! Yarın görüşürüz!

Dilbilgisi

Rusçada tek bir şimdiki zaman

Türkçede iki ayrı zaman var: “okuyorum” (şu anda) ve “okurum” (genellikle, her zaman). Rusçada ise ikisi için de tek bir şimdiki zaman kullanılır. Hangisinin kastedildiğini cümlenin geri kalanı gösterir.

• Я сейча́с чита́ю. — Şu anda okuyorum.
• Я ча́сто чита́ю. — Sık sık okurum.
• Она́ рабо́тает в Бишке́ке. — O Bişkek'te çalışıyor / çalışır.

💡 İşiniz kolay: “-yor” mu “-r” mı diye düşünmeyin. Я рабо́таю hem “çalışıyorum” hem “çalışırım” demektir.

Rusçada yakın gelecek de çoğu zaman şimdiki zamanla söylenir; tıpkı Türkçedeki “Yarın turistler geliyor” gibi: За́втра приезжа́ют тури́сты.

1. çekim: “yapmak” fiili

Rusça fiillerin sözlük biçimi (mastar) çoğunlukla -ть ile biter: де́лать, чита́ть. Türkçedeki “-mak, -mek” gibi düşünün. Çekim için -ть atılır, geriye kalan gövdeye (де́ла-) şahıs eki eklenir.

Türkçede de fiilin sonuna şahıs eki gelir: “yapıyor-um, -sun, -uz”. Rusçada da mantık aynı; yalnızca ekler farklı. Bu çekime 1. çekim (ya da е-çekimi) denir, çünkü eklerin çoğunda е vardır.

💡 Vurgu bütün şahıslarda aynı hecede kalır: де́лаю, де́лаешь, де́лают. Bir kez öğrendiniz mi, değişmez.

⚠️ Türklerin tipik hatası: -ешь ekindeki ь'yi unutmak. ты де́лаешь doğru, “ты делаеш” yanlış. Bu ь okunuşu değiştirmez ama yazımda zorunludur.

Aynı kalıpta çekilen fiiller

-ать ve -ять ile biten fiillerin çoğu tam olarak де́лать gibi çekilir. Aşağıdaki fiillerle pratik yapın:

• Мы рабо́таем в оте́ле. — Otelde çalışıyoruz.
• Вы зна́ете, где Мура́т? — Murat nerede, biliyor musunuz?
• Они́ гуля́ют в па́рке. — Parkta geziyorlar.

💡 Okunuşta dikkat: vurgusuz -ешь, -ет, -ем ekleri “yiş, yit, yim” gibi okunur. Yani зна́ешь “ZNA-yiş”, рабо́тает “ra-BO-ta-yit”.

Olumsuz cümle kurmak

Türkçede olumsuzluk fiilin içine girer: “bil-mi-yorum”. Rusçada ise fiile dokunulmaz; önüne не konur, o kadar.

• Я не зна́ю. — Bilmiyorum.
• Он не рабо́тает. — O çalışmıyor.
• Мы не отдыха́ем, мы рабо́таем. — Dinlenmiyoruz, çalışıyoruz.

Не vurgusuzdur ve fiile yapışık söylenir: не зна́ю tek kelime gibi “ni-ZNA-yu” duyulur.

⚠️ Нет ile неyi karıştırmayın. Нет tek başına “hayır” demektir; fiili olumsuz yapan неdir: Нет, я не чита́ю. — Hayır, okumuyorum. “Я нет читаю” yanlıştır.

Soru sormak: Ne yapıyorsun?

Soru kelimesi cümlenin başına gelir, fiil şahsa göre çekilir. Türkçedeki gibi soruyu bir ek değil, soru kelimesi ve ses tonu yapar.

• Что ты де́лаешь? — Ne yapıyorsun?
• Что де́лает Мура́т? — Murat ne yapıyor?
• Где вы рабо́таете? — Nerede çalışıyorsunuz?
• Кто слу́шает ра́дио? — Kim radyo dinliyor?

💡 Что “şto” diye okunur, “ço” değil. Konuşmada çok sık geçer; ilk günden doğru söylemeye alışın.

Evet/hayır sorularında, a1-01'de öğrendiğimiz gibi, yalnızca ses tonu yükselir: Ты рабо́таешь? — Çalışıyor musun?

Ne zaman? Zaman zarfları

Eylemin zamanını söyleyen zarflar değişmez ve genellikle cümlenin başına ya da fiilin önüne gelir.

• У́тром я рабо́таю, а ве́чером отдыха́ю. — Sabahları çalışırım, akşamları dinlenirim.
• Ты ещё чита́ешь? — Hâlâ mı okuyorsun?

⚠️ Türkçede şahıs eki yeterli olduğu için zamir çoğu zaman düşer: “Okuyorum.” Rusçada da Чита́ю denebilir ama zamir genellikle söylenir: Я чита́ю. Başlangıçta zamiri her zaman kullanın.

Kelimeler

• де́лать
  DYE-lat'
  yapmak
• чита́ть
  çi-TAT'
  okumak
• знать
  ZNAT'
  bilmek
• рабо́тать
  ra-BO-tat'
  çalışmak (işte)
• слу́шать
  SLU-şat'
  dinlemek
• гуля́ть
  gu-LYAT'
  gezmek, yürüyüş yapmak; (çocuk) dışarıda oynamak
• отдыха́ть
  ad-dı-HAT'
  dinlenmek, tatil yapmak
• у́жинать
  U-jı-nat'
  akşam yemeği yemek
• игра́ть
  ig-RAT'
  oynamak; çalmak (müzik aleti)
• ду́мать
  DU-mat'
  düşünmek
• что
  ŞTO
  ne
• до́ма
  DO-ma
  evde
• ещё
  i-ŞŞO
  daha, bir tane daha
• уже́
  u-JE
  artık, çoktan, zaten
• по́здно
  POZ-na
  geç
• сейча́с
  si-ÇAS
  şimdi, şu anda
• у́тром
  UT-ram
  sabahleyin
• ве́чером
  VYE-çi-ram
  akşamleyin
• за́втра
  ZAF-tra
  yarın
• ча́сто
  ÇAS-ta
  sık sık
• журна́л
  jur-NAL
  dergi
• но́вости
  NO-vas-ti
  haberler
• ра́дио
  RA-di-o
  radyo
• де́ти
  DYE-ti
  çocuklar
• по́нятно
  PO-nyat-na
  anlaşıldı, anlıyorum
• мо́жет быть
  MO-jıt bıt'
  belki
• алло́
  a-LO
  alo
• пока́
  pa-KA
  görüşürüz (samimi)

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz Rusça öğren →