A1 · Ünite 15: Alışveriş (В магазине)

Sayılardan sonra ilgi hâli · много/мало

Metin: На ры́нке

Murat Moskova'da bir Türk lokantasında aşçı. Sabah erkenden pazara gidiyor ve lokanta için sebze meyve alıyor.

Продавщи́ца: Здра́вствуйте! Что вы хоти́те?
Merhaba! Ne istersiniz?

Мура́т: До́брый день! Помидо́ры сего́дня хоро́шие?
İyi günler! Domatesler bugün iyi mi?

Продавщи́ца: О́чень хоро́шие! Из Азербайджа́на.
Çok iyi! Azerbaycan'dan.

Мура́т: Да́йте, пожа́луйста, три кило́ помидо́ров и два кило́ огурцо́в.
Lütfen üç kilo domates ve iki kilo salatalık verin.

Продавщи́ца: Что ещё?
Başka?

Мура́т: Пять лимо́нов и па́чку со́ли.
Beş limon ve bir paket tuz.

Продавщи́ца: Лимо́нов у меня́ ма́ло, то́лько четы́ре лимо́на.
Limonum az, sadece dört limon var.

Мура́т: Ничего́, да́йте четы́ре. А я́блоки есть?
Önemli değil, dört verin. Elma var mı?

Продавщи́ца: Есть, мно́го я́блок! Килогра́мм — сто два́дцать рубле́й.
Var, bol elma! Kilosu yüz yirmi ruble.

Мура́т: Тогда́ два кило́ я́блок. И две буты́лки молока́.
O zaman iki kilo elma. Bir de iki şişe süt.

Продавщи́ца: Молока́ нет, извини́те.
Süt yok, kusura bakmayın.

Мура́т: Жаль. Ско́лько всё сто́ит?
Yazık. Hepsi ne kadar?

Продавщи́ца: Ты́сяча четы́реста рубле́й.
Bin dört yüz ruble.

Мура́т: Вот, пожа́луйста. Спаси́бо! До свида́ния!
Buyurun. Teşekkürler! Hoşça kalın!

Dilbilgisi

Sayıdan sonra üç biçim: 1 / 2–4 / 5+

Türkçede sayıdan sonra isim hep aynı kalır: bir elma, iki elma, beş elma. Rusçada ise ismin biçimini sayının son rakamı belirler. Üç durum vardır:

Sayı	я́блоко	помидо́р	буты́лка
оди́н / одна́ / одно́ (1)	одно́ я́блоко	оди́н помидо́р	одна́ буты́лка
два / две, три, четы́ре (2–4)	два я́блока	два помидо́ра	две буты́лки
пять … два́дцать (5–20)	пять я́блок	пять помидо́ров	пять буты́лок

1'den sonra: yalın tekil (bildiğiniz biçim). 2, 3, 4'ten sonra: tekil ilgi hâli (önceki ünitede öğrendiğiniz бра́та, кни́ги biçimi). 5'ten itibaren: çoğul ilgi hâli (bu ünitenin yeni biçimi).

💡 Büyük sayılarda son rakama bakın: два́дцать оди́н помидо́р (21), два́дцать два помидо́ра (22), два́дцать пять помидо́ров (25). Ama 11–14 her zaman “5” gibidir: оди́ннадцать я́блок, двена́дцать рубле́й.

⚠️ “İki”nin dişil biçimi vardır: две. Dişil isimlerle две буты́лки, две па́чки denir; ✗ два буты́лки yanlıştır. Eril ve nötrde два kalır: два лимо́на, два я́блока.

Türklerin tipik hatası: “beş elma” → ✗ пять я́блоко

Türkçe “sayıdan sonra çoğul eki yok” kuralı Rusçaya taşınınca hep aynı hata çıkar: Türk öğrenciler sayıdan sonra yalın tekili kullanır. Rusçada sayı ismi her zaman etkiler.

✗ пять я́блоко → ✓ пять я́блок — beş elma
✗ три лимо́н → ✓ три лимо́на — üç limon
✗ шесть помидо́ры → ✓ шесть помидо́ров — altı domates

💡 Türkçede de benzer bir mantık var aslında: “bir sürü elma”, “bir kilo domates” derken de çoğul eki kullanmayız. Rusçada ise sayı ve miktar sözlerinden sonra ilgi hâli gelir; Türkçe “-den” ile düşünebilirsiniz: “elmalardan beş tane” → пять я́блок.

Çoğul ilgi hâli: 5+ biçimi nasıl yapılır?

Çoğul ilgi hâli Rusçanın en karışık biçimlerinden biridir; ayrıntısını A2'de göreceğiz. A1'de alışverişte en sık kullanılan sözleri bilmeniz yeterli. Üç temel yol var:

Yalın tekil	5+ (çoğul ilgi)	Kural
помидо́р	помидо́ров	eril, sert ünsüz → +ов
лимо́н	лимо́нов	eril, sert ünsüz → +ов
огуре́ц	огурцо́в	eril, е düşer → +ов
рубль	рубле́й	eril, -ь → -ей
я́блоко	я́блок	nötr, -о düşer (eksiz)
кни́га	книг	dişil, -а düşer (eksiz)
буты́лка	буты́лок	dişil, -а düşer, araya о girer
па́чка	па́чек	dişil, -а düşer, araya е girer

💡 Hafıza kuralı: eril isimler bir şey ekler (-ов, -ей); dişil ve nötr isimler sonlarını atar (книг, я́блок). Atınca iki ünsüz yan yana kalırsa araya çoğu zaman bir ünlü girer: буты́лка → буты́лок.

⚠️ челове́к (insan) istisnadır: пять челове́к (beş kişi). Fiyatlarda da рубль sözünü üç biçimiyle ezberleyin: оди́н рубль, два рубля́, пять рубле́й.

мно́го, ма́ло, не́сколько + ilgi hâli

Miktar sözlerinden sonra da ilgi hâli gelir. Türkçede “çok elma”, “az su” deriz, isim değişmez; Rusçada değişir. Burada önemli olan, şeyin sayılabilir olup olmadığıdır.

Rusça	Neyle?	Türkçe
мно́го я́блок	sayılabilir → çoğul ilgi	çok elma
ма́ло лимо́нов	sayılabilir → çoğul ilgi	az limon
не́сколько помидо́ров	sayılabilir → çoğul ilgi	birkaç domates
мно́го воды́	sayılamaz → tekil ilgi	çok su
ма́ло вре́мени	sayılamaz → tekil ilgi	az zaman
мно́го рабо́ты	sayılamaz → tekil ilgi	çok iş

💡 Su, süt, tuz, şeker, zaman gibi tane tane sayılamayan şeyler tekil ilgi hâli alır (воды́, молока́, со́ли, са́хара). Не́сколько yalnızca sayılabilir şeylerle kullanılır: ✗ не́сколько воды́.

У меня́ ма́ло вре́мени. — Az vaktim var.
На ры́нке мно́го я́блок. — Pazarda çok elma var.

Ölçü sözleri: кило́ помидо́ров, литр молока́

Türkçede “bir kilo domates”, “bir şişe su” deriz; ikinci söz değişmez. Rusçada ölçü sözünden sonra gelen isim ilgi hâline girer. Sayılabilirse çoğul, sayılamazsa tekil ilgi:

кило́ помидо́ров — bir kilo domates
килогра́мм я́блок — bir kilogram elma
кило́ карто́шки — bir kilo patates
литр молока́ — bir litre süt
па́чка ча́я — bir paket çay
буты́лка воды́ — bir şişe su
полкило́ сы́ра — yarım kilo peynir

💡 Pazarda en pratik söz кило́'dur, çünkü hiç değişmez: два кило́, пять кило́. Килогра́мм ise sayılarla değişir (два килогра́мма); başlangıçta кило́ demek hem doğru hem kolaydır.

Alışveriş kalıpları: Да́йте, пожа́луйста …

Bir şey isterken en doğal kalıp Да́йте, пожа́луйста … (“Lütfen … verin”). İstenen şey belirtme hâlindedir (11. ünite): dişil -а → -у olur. Ölçü sözünden sonraki isim ise ilgi hâlinde kalır.

Да́йте, пожа́луйста, буты́лку воды́. — Lütfen bir şişe su verin.
Да́йте, пожа́луйста, па́чку ча́я. — Lütfen bir paket çay verin.
Ско́лько сто́ит кило́ я́блок? — Bir kilo elma ne kadar?
Что ещё? — Всё, спаси́бо. — Başka? — Bu kadar, teşekkürler.

💡 Bir şeyin olup olmadığını sormak için kısaca … есть? yeter: А я́блоки есть? Yoksa cevap нет + ilgi hâli olur (14. ünite): Молока́ нет.

⚠️ Türklerin tipik hatası: “… istiyorum”u kelimesi kelimesine çevirip her seferinde Я хочу́ … demek. Yanlış değildir, ama satıcıya karşı Да́йте, пожа́луйста … ya da Мо́жно …? (“… alabilir miyim?”) çok daha doğal ve kibardır.

Kelimeler

✍️ Alıştırmaları çöz ve testi geç

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz Rusça öğren →