A1 · Ünite 17: Sağlık (Здоровье)
У меня болит … · можно/нельзя/нужно
Metin: У врача́
Emre Bişkek'te bir otelde çalışıyor. Birkaç gündür kendini iyi hissetmiyor ve bugün doktora gitti.
Врач: Здра́вствуйте! Сади́тесь, пожа́луйста. Что с ва́ми?
Merhaba! Buyurun, oturun. Neyiniz var?
Эмре́: Здра́вствуйте, до́ктор. У меня́ боли́т го́рло. И голова́ то́же боли́т.
Merhaba doktor bey. Boğazım ağrıyor. Başım da ağrıyor.
Врач: Температу́ра есть?
Ateşiniz var mı?
Эмре́: Да, три́дцать во́семь.
Evet, otuz sekiz.
Врач: Ка́шель есть? Что ещё боли́т?
Öksürük var mı? Başka neresi ağrıyor?
Эмре́: Да, немно́го. И ещё у меня́ боля́т у́ши.
Evet, biraz. Bir de kulaklarım ağrıyor.
Врач: Откро́йте рот, пожа́луйста. Так… Э́то просту́да.
Ağzınızı açın lütfen. Evet… Bu soğuk algınlığı.
Эмре́: Мне мо́жно рабо́тать? Я рабо́таю в оте́ле.
Çalışabilir miyim? Otelde çalışıyorum.
Врач: Нет, рабо́тать нельзя́. Вам ну́жно лежа́ть до́ма три дня.
Hayır, çalışmanız yasak. Üç gün evde yatmanız gerekiyor.
Эмре́: А что мне на́до принима́ть?
Peki ne almam (ne içmem) lazım?
Врач: Вот реце́пт. Э́ти табле́тки ну́жно пить три ра́за в день.
İşte reçete. Bu hapları günde üç kez içmeniz gerekiyor.
Эмре́: А ко́фе пить мо́жно?
Kahve içebilir miyim?
Врач: Ко́фе нельзя́, а чай мо́жно. Выздора́вливайте!
Kahve olmaz, ama çay içebilirsiniz. Geçmiş olsun!
Эмре́: Спаси́бо, до́ктор! До свида́ния!
Teşekkürler doktor bey! Hoşça kalın!
Dilbilgisi
Başım ağrıyor: У меня́ боли́т голова́
Türkçede “Başım ağrıyor” deriz: iyelik eki organın kime ait olduğunu gösterir. Rusçada iyelik zamiri kullanılmaz; bunun yerine Bende var ünitesinden tanıdığınız у меня́ kalıbı gelir. Kelimesi kelimesine: “Bende baş ağrıyor.”
- У меня́ боли́т голова́. — Başım ağrıyor.
- У него́ боли́т живо́т. — Onun (erkek) karnı ağrıyor.
- У неё боли́т спина́. — Onun (kadın) sırtı ağrıyor.
- Что у вас боли́т? — Neresi ağrıyor? (Nereniz ağrıyor?)
Cümlenin öznesi ağrıyan organdır, yani organ yalın hâlde kalır: голова́, го́рло, живо́т. Kişi ise у меня́, у тебя́, у него́, у неё, у нас, у вас, у них ile gösterilir.
💡 Söz sırası serbesttir: У меня́ боли́т голова́ de, У меня́ голова́ боли́т de doğrudur. Doktora derdinizi anlatırken birincisi daha yaygındır.
⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçeden çevirip Моя́ голова́ боли́т demek. Dilbilgisi açısından yanlış değildir ama Rusçada doğal duyulmaz. Ağrıdan söz ederken her zaman у меня́ kullanın. Я боли́т ise tamamen yanlıştır: ağrıyan siz değil, başınızdır.
Tekil mi, çoğul mu? боли́т / боля́т
Türkçede “Dişlerim ağrıyor” derken fiil değişmez. Rusçada ise fiil, öznesi olan organa uyar: organ tek ise боли́т, birden fazla ise боля́т.
| Rusça | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| У меня́ боли́т зуб. | u mi-NYA ba-LİT ZUP | Dişim (bir dişim) ağrıyor. |
| У меня́ боля́т зу́бы. | u mi-NYA ba-LYAT ZU-bı | Dişlerim ağrıyor. |
| У меня́ боли́т нога́. | u mi-NYA ba-LİT na-GA | Bacağım ağrıyor. |
| У меня́ боля́т но́ги. | u mi-NYA ba-LYAT NO-gi | Bacaklarım ağrıyor. |
| У меня́ боля́т у́ши. | u mi-NYA ba-LYAT U-şı | Kulaklarım ağrıyor. |
💡 Okunuşa dikkat: iki biçimde de vurgu sondadır. боли́т “ba-LİT”, боля́т “ba-LYAT”. Fark yalnızca son hecededir; açık ve net söyleyin.
⚠️ У меня́ боли́т зу́бы yanlıştır! зу́бы çoğul olduğu için fiil de çoğul olmalı: У меня́ боля́т зу́бы.
Vücut bölümleri
Doktorda en çok bu sözlere ihtiyaç duyarsınız. Bazılarının çoğulunda vurgu yer değiştirir, bazılarının çoğulu düzensizdir; birlikte ezberleyin.
| Tekil | Çoğul | Türkçe |
|---|---|---|
| голова́ | — | baş |
| го́рло | — | boğaz |
| живо́т | — | karın |
| спина́ | — | sırt, bel |
| рука́ | ру́ки | kol, el |
| нога́ | но́ги | bacak, ayak |
| глаз | глаза́ | göz |
| у́хо | у́ши | kulak |
| зуб | зу́бы | diş |
💡 рука́ hem “kol” hem “el”, нога́ hem “bacak” hem “ayak” demektir. Hangisinin kastedildiğini bağlam gösterir; doktora parmağınızla gösterebilirsiniz.
⚠️ Vurgunun yerine dikkat: tekilde рука́, нога́ (vurgu sonda), çoğulda ру́ки, но́ги (vurgu başta). глаз → глаза́ ise tam tersidir.
Olur mu, olmaz mı? мо́жно / нельзя́
мо́жно “olur, -ebilir, izin var”, нельзя́ “olmaz, yasak” demektir. Arkalarından fiilin mastarı gelir. Türkçedeki “Burada sigara içilmez” gibi kişisiz bir anlam taşırlar.
- Здесь мо́жно кури́ть? — Burada sigara içilebilir mi?
- Нет, здесь нельзя́ кури́ть. — Hayır, burada sigara içmek yasak.
- Мо́жно войти́? — Girebilir miyim?
- Ко́фе нельзя́, а чай мо́жно. — Kahve olmaz, ama çay olur.
💡 Tek başına Мо́жно? çok kullanışlı bir sorudur: kapıyı çalıp girerken, boş bir sandalyeyi gösterirken, bir şey alırken “İzin var mı?” anlamında söylenir. Cevabı: Да, мо́жно ya da Нет, нельзя́.
⚠️ нельзя́ sözünün okunuşu: “nil'-ZYA”. Ortadaki ь sesi yumuşatır; “nel-ziya” diye okumayın.
Bana … lazım: мне ну́жно / мне на́до
ну́жно ve на́до “gerek, lazım” demektir; anlamları aynıdır, на́до konuşmada biraz daha yaygındır. Kimin yapması gerektiğini söylemek için kişi zamirinin yönelme hâli kullanılır. Bu hâli A2'de ayrıntılı öğreneceğiz; şimdilik zamirleri kalıp olarak ezberleyin.
Burada Türkçe size çok yardımcı olur: “Bana dinlenmek lazım” deriz, “Ben dinlenmek lazım” demeyiz. Rusça da aynıdır: Мне ну́жно отдыха́ть. мне tam olarak “bana” demektir.
| Yalın | Yönelme (kime?) | Türkçe |
|---|---|---|
| я → мне | mnye | bana |
| ты → тебе́ | ti-BYE | sana |
| он → ему́ | yi-MU | ona (erkek) |
| она́ → ей | yey | ona (kadın) |
| мы → нам | nam | bize |
| вы → вам | vam | size |
| они́ → им | im | onlara |
- Мне ну́жно отдыха́ть. — Dinlenmem lazım.
- Вам на́до лежа́ть до́ма. — Evde yatmanız gerekiyor.
- Ему́ нельзя́ рабо́тать. — Onun (erkek) çalışması yasak.
- Ей мо́жно пить чай. — O (kadın) çay içebilir.
💡 Aynı zamirler мо́жно ve нельзя́ ile de kullanılır: Мне мо́жно? “Bana izin var mı?”, Вам нельзя́ “Size yasak.”
⚠️ Türklerin tipik hatası: Я ну́жно рабо́тать. Doğrusu Мне ну́жно рабо́тать. Türkçede de “Ben lazım” demediğimizi hatırlayın: “Bana lazım.”
Doktorda ve eczanede kalıp sözler
Bu kalıpları olduğu gibi ezberleyin; hastanede, eczanede, iş yerinde sık sık duyacaksınız.
- Что с ва́ми? — Neyiniz var? Ne oldu size?
- Как вы себя́ чу́вствуете? — Kendinizi nasıl hissediyorsunuz?
- Мне пло́хо. — Kendimi kötü hissediyorum.
- Мне уже́ лу́чше. — Artık daha iyiyim.
- У вас есть лека́рство от ка́шля? — Öksürük ilacınız var mı?
- Выздора́вливайте! — Geçmiş olsun! (Çabuk iyileşin!)
💡 Türkçedeki “Geçmiş olsun”un tam karşılığı Выздора́вливайте!tir (“İyileşin!”). Arkadaşa Выздора́вливай! denir. Cevap olarak Спаси́бо! yeterlidir.
⚠️ чу́вствуете sözünde ilk в okunmaz: “ÇUST-vu-yi-tye”. Tıpkı здра́вствуйтеdeki gibi.
Kelimeler
- здоро́вье
zda-RO-v'ye
sağlık - боли́т / боля́т
ba-LİT / ba-LYAT
ağrıyor (tekil / çoğul) - голова́
ga-la-VA
baş, kafa - го́рло
GOR-la
boğaz - зуб, зу́бы
ZUP, ZU-bı
diş, dişler - живо́т
jı-VOT
karın - спина́
spi-NA
sırt, bel - рука́, ру́ки
ru-KA, RU-ki
kol / el; kollar / eller - нога́, но́ги
na-GA, NO-gi
bacak / ayak; bacaklar / ayaklar - у́хо, у́ши
U-ha, U-şı
kulak, kulaklar - глаз, глаза́
GLAS, gla-ZA
göz, gözler - температу́ра
tim-pi-ra-TU-ra
ateş (vücut ısısı) - ка́шель
KA-şıl'
öksürük - просту́да
pras-TU-da
soğuk algınlığı, üşütme - апте́ка
ap-TYE-ka
eczane - лека́рство
li-KARST-va
ilaç - табле́тка
tab-LYET-ka
hap, tablet - реце́пт
ri-TSEPT
reçete - мо́жно
MOJ-na
olur, -ebilir; izin var - нельзя́
nil'-ZYA
olmaz, yasak - ну́жно
NUJ-na
gerek, lazım - на́до
NA-da
gerek, lazım (konuşma dili) - лежа́ть
li-JAT'
yatmak, uzanmak - принима́ть
pri-ni-MAT'
(ilaç) almak, kullanmak - мне пло́хо
MNYE PLO-ha
kendimi kötü hissediyorum - Что с ва́ми?
ŞTO s VA-mi
Neyiniz var? Ne oldu size? - Выздора́вливайте!
vız-da-RAV-li-vay-tye
Geçmiş olsun! (Çabuk iyileşin!)