A1 · Ünite 18: Hava ve mevsimler (Погода)
Öznesiz cümleler (холодно, тепло)
Metin: Звоно́к из Москвы́
Serdar, Antalya'da bir otelde çalışıyor. Moskova'da birlikte okudukları arkadaşı Nataşa aralık ayında onu arıyor ve iki şehrin havasını karşılaştırıyorlar.
Ната́ша: Алло́, Серда́р! Приве́т! Как дела́?
Alo, Serdar! Selam! Nasılsın?
Серда́р: Приве́т, Ната́ша! Всё хорошо́. А кака́я у вас в Москве́ пого́да?
Selam, Nataşa! Her şey yolunda. Sizde, Moskova'da hava nasıl?
Ната́ша: Ой, у нас о́чень хо́лодно! Сего́дня ми́нус пять гра́дусов и идёт снег.
Ay, bizde çok soğuk! Bugün eksi beş derece ve kar yağıyor.
Серда́р: Ми́нус пять! А вчера́ то́же бы́ло хо́лодно?
Eksi beş! Dün de soğuk muydu?
Ната́ша: Да, вчера́ бы́ло ми́нус де́сять и о́чень ве́трено.
Evet, dün eksi on dereceydi ve çok rüzgârlıydı.
Ната́ша: А у вас в Анта́лье? Там, наве́рное, тепло́?
Ya sizde, Antalya'da? Orası herhalde sıcaktır?
Серда́р: Да, у нас тепло́ и со́лнечно. Сего́дня плюс восемна́дцать.
Evet, bizde hava ılık ve güneşli. Bugün artı on sekiz.
Ната́ша: Восемна́дцать гра́дусов в декабре́! Как хорошо́!
Aralıkta on sekiz derece! Ne güzel!
Серда́р: Но зимо́й у нас ча́сто идёт дождь. Вчера́ весь день шёл дождь.
Ama kışın bizde sık sık yağmur yağar. Dün bütün gün yağmur yağdı.
Ната́ша: А ле́том? Ле́том в Анта́лье о́чень жа́рко, да?
Ya yazın? Yazın Antalya'da çok sıcak, değil mi?
Серда́р: Да, в ию́ле и в а́вгусте иногда́ со́рок гра́дусов!
Evet, temmuzda ve ağustosta bazen kırk derece oluyor!
Ната́ша: Со́рок! Э́то о́чень жа́рко. Я люблю́ о́сень.
Kırk! Bu çok sıcak. Ben sonbaharı severim.
Серда́р: Тогда́ приезжа́й к нам в октябре́! В октябре́ у нас тепло́, но не жа́рко.
O zaman ekimde bize gel! Ekimde burası ılık olur ama sıcak olmaz.
Ната́ша: Отли́чно! Договори́лись!
Harika! Anlaştık!
Dilbilgisi
Öznesiz cümleler: Хо́лодно!
Türkçede “Hava soğuk” deriz; cümlenin bir öznesi vardır. Rusçada hava durumu çoğunlukla öznesiz anlatılır: tek bir zarf yeter. Хо́лодно — “Soğuk.” Тепло́ — “Ilık.” Kimin ya da neyin soğuk olduğu söylenmez.
- Сего́дня хо́лодно. — Bugün hava soğuk.
- В Анта́лье тепло́. — Antalya'da hava ılık.
- Ле́том здесь жа́рко. — Yazın burası çok sıcak.
- Сего́дня со́лнечно и ве́трено. — Bugün güneşli ve rüzgârlı.
| Rusça | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| жа́рко | JAR-ka | çok sıcak, bunaltıcı |
| тепло́ | tip-LO | ılık, hoş sıcak |
| прохла́дно | pra-HLAD-na | serin |
| хо́лодно | HO-lad-na | soğuk |
| со́лнечно | SOL-niç-na | güneşli |
| ве́трено | VYE-tri-na | rüzgârlı |
| о́блачно | OB-laç-na | bulutlu |
💡 Önceki ünitedeki мне kalıbı burada da işe yarar: Мне хо́лодно “Üşüyorum”, Мне жа́рко “Sıcakladım, bunaldım”. Yine Türkçedeki gibi kişi değil, kişinin hissi anlatılır.
⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçeden çevirip Пого́да хо́лодно demek. Yanlış! Ya özne olmadan Хо́лодно deyin, ya da sıfat kullanın: Пого́да холо́дная. Günlük konuşmada birincisi çok daha yaygındır.
Yağmur yağıyor: идёт дождь
Türkçede yağmur ve kar “yağar”. Rusçada ise “gider”: идёт дождь, идёт снег. Burada дождь ve снег cümlenin gerçek öznesidir.
- Сего́дня идёт дождь. — Bugün yağmur yağıyor.
- В Москве́ идёт снег. — Moskova'da kar yağıyor.
- Вчера́ шёл дождь. — Dün yağmur yağdı.
- За́втра бу́дет снег. — Yarın kar yağacak.
💡 идёт fiilinin geçmişi düzensizdir: шёл. “Dün kar yağdı” — Вчера́ шёл снег. Gelecekte ise çoğunlukla kısaca бу́дет дождь / бу́дет снег denir.
⚠️ дождь sözünün okunuşu şaşırtıcıdır: sondaki ждь “şt'” gibi okunur: “DOŞT'”. “dojd” diye okumayın.
Dün ve yarın: бы́ло / бу́дет
Öznesiz cümleyi geçmişe taşımak için zarfın yanına бы́ло, geleceğe taşımak için бу́дет eklenir. Özne olmadığı için fiil her zaman orta cins ve tekil biçimdedir.
| Rusça | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| Сего́дня хо́лодно. | si-VOD-nya HO-lad-na | Bugün soğuk. |
| Вчера́ бы́ло хо́лодно. | fçi-RA BI-la HO-lad-na | Dün soğuktu. |
| За́втра бу́дет хо́лодно. | ZAF-tra BU-dit HO-lad-na | Yarın soğuk olacak. |
- Вчера́ бы́ло о́чень жа́рко. — Dün çok sıcaktı.
- За́втра бу́дет тепло́. — Yarın hava ılık olacak.
⚠️ Вчера́ был хо́лодно ya da Вчера́ была́ хо́лодно yanlıştır. Öznesiz cümlede yalnızca бы́ло kullanılır. Vurgu da başta: “BI-la”.
Kışın, yazın: mevsimler
“Ne zaman?” sorusuna mevsimle cevap verirken Rusçada edat kullanılmaz; mevsim adı zarfa dönüşür. Türkçede de durum aynıdır: “kışın, yazın” deriz, “kışta” demeyiz.
| Mevsim | Ne zaman? | Türkçe |
|---|---|---|
| зима́ | зимо́й (zi-MOY) | kış → kışın |
| весна́ | весно́й (vis-NOY) | ilkbahar → ilkbaharda |
| ле́то | ле́том (LYE-tam) | yaz → yazın |
| о́сень | о́сенью (O-si-n'yu) | sonbahar → sonbaharda |
- Зимо́й в Москве́ хо́лодно. — Kışın Moskova'da hava soğuk.
- Ле́том в Анта́лье жа́рко. — Yazın Antalya'da çok sıcak.
- О́сенью ча́сто идёт дождь. — Sonbaharda sık sık yağmur yağar.
⚠️ Türklerin tipik hatası: в зиме́ ya da в ле́то demek. Mevsimlerle в kullanılmaz: зимо́й, ле́том. Vurgulara da dikkat: зима́ → зимо́й, весна́ → весно́й (sonda); ле́то → ле́том, о́сень → о́сенью (başta).
Aylarda: в январе́
Aylarla ise “-da, -de” anlamında в edatı kullanılır ve ayın adı -е ile biter (bulunma hâli). янва́рь → в январе́. -ь ve -й düşer, yerine -е gelir.
| Ay | Ne zaman? | Okunuş |
|---|---|---|
| янва́рь | в январе́ | v yin-va-RYE |
| февра́ль | в феврале́ | f fiv-ra-LYE |
| март | в ма́рте | v MAR-ti |
| апре́ль | в апре́ле | v ap-RYE-li |
| май | в ма́е | v MA-yi |
| ию́нь | в ию́не | v i-YU-ni |
| ию́ль | в ию́ле | v i-YU-li |
| а́вгуст | в а́вгусте | v AV-gus-ti |
| сентя́брь | в сентябре́ | f sin-tib-RYE |
| октя́брь | в октябре́ | v ak-tib-RYE |
| ноя́брь | в ноябре́ | v na-ib-RYE |
| дека́брь | в декабре́ | v di-kab-RYE |
💡 Vurgu kuralı: янва́рь, февра́ль ve -брь ile biten dört ay (сентя́брь, октя́брь, ноя́брь, дека́брь) в ile kullanılınca vurgu sona kayar: в январе́, в декабре́. Diğer aylarda vurgu yerinde kalır.
⚠️ Ay adları Rusçada cümle içinde küçük harfle yazılır: в ию́ле, в а́вгусте. Türkçedeki gibi büyük harf kullanmayın. Ayrıca в, ötümsüz ünsüzden önce “f” okunur: в феврале́ “f fiv-ra-LYE”.
Kaç derece? гра́дус
гра́дус (derece) sözü, Sayılar ve fiyatlar ile Alışveriş ünitelerinde öğrendiğiniz kurala göre sayıya bağlı olarak biçim değiştirir. Soru: Ско́лько сего́дня гра́дусов? “Bugün kaç derece?”
| Sayı | Biçim | Örnek |
|---|---|---|
| оди́н (1, 21, 31 …) | гра́дус | два́дцать оди́н гра́дус |
| два, три, четы́ре (2–4, 22–24 …) | гра́дуса | три гра́дуса |
| пять … два́дцать (5–20, 25–30 …), ноль | гра́дусов | пять гра́дусов, ноль гра́дусов |
- Сего́дня ми́нус пять гра́дусов. — Bugün eksi beş derece.
- В Анта́лье плюс два́дцать два гра́дуса. — Antalya'da artı yirmi iki derece.
- Вчера́ бы́ло со́рок гра́дусов. — Dün kırk dereceydi.
💡 Konuşmada гра́дусов sözü çoğu zaman düşürülür: Сего́дня ми́нус пять, Сего́дня плюс восемна́дцать yeterlidir. Kışın Rusya ve Kırgızistan'da sıfırın altı çok yaygın olduğundan ми́нус sözünü sık duyacaksınız.
⚠️ 11'den 14'e kadar sayılar 1 ve 2–4 gibi davranmaz: оди́ннадцать гра́дусов, четы́рнадцать гра́дусов. Kuralı yalnızca sayının son sözcüğü belirler: два́дцать оди́н гра́дус ama оди́ннадцать гра́дусов.
Kelimeler
- пого́да
pa-GO-da
hava (durumu) - Кака́я сего́дня пого́да?
ka-KA-ya si-VOD-nya pa-GO-da
Bugün hava nasıl? - хо́лодно
HO-lad-na
(hava) soğuk - тепло́
tip-LO
(hava) ılık, sıcak - жа́рко
JAR-ka
(hava) çok sıcak, bunaltıcı - прохла́дно
pra-HLAD-na
(hava) serin - со́лнечно
SOL-niç-na
güneşli - ве́трено
VYE-tri-na
rüzgârlı - идёт дождь
i-DYOT DOŞT'
yağmur yağıyor - идёт снег
i-DYOT SNYEK
kar yağıyor - шёл дождь / снег
ŞOL DOŞT' / SNYEK
yağmur / kar yağdı - ве́тер
VYE-tir
rüzgâr - сего́дня
si-VOD-nya
bugün - вчера́
fçi-RA
dün - за́втра
ZAF-tra
yarın - бы́ло
BI-la
idi (öznesiz cümlede geçmiş) - вре́мя го́да
VRYE-mya GO-da
mevsim - зима́ → зимо́й
zi-MA → zi-MOY
kış → kışın - весна́ → весно́й
vis-NA → vis-NOY
ilkbahar → ilkbaharda - ле́то → ле́том
LYE-ta → LYE-tam
yaz → yazın - о́сень → о́сенью
O-sin' → O-si-n'yu
sonbahar → sonbaharda - ме́сяц
MYE-sits
ay (takvim) - гра́дус
GRA-dus
derece - плюс / ми́нус
PLYUS / Mİ-nus
artı / eksi - ча́сто
ÇAS-ta
sık sık - иногда́
i-nag-DA
bazen - наве́рное
na-VYER-na-ye
herhalde, galiba