A2 · Ünite 3: Mesleğim (Моя профессия)
Araç hâli · быть/стать/работать + araç hâli
Metin: Собесе́дование
Kerem, Moskova'da Türkiye'ye tur düzenleyen bir seyahat acentesinin müdürü. Bugün rehberlik işine başvuran Marina ile iş görüşmesi yapıyor.
Кере́м: До́брый день! Сади́тесь, пожа́луйста. Как вас зову́т?
İyi günler! Oturun, lütfen. Adınız ne?
Мари́на: Здра́вствуйте! Меня́ зову́т Мари́на Соколо́ва.
Merhaba! Benim adım Marina Sokolova.
Кере́м: О́чень прия́тно. Мари́на, кем вы рабо́таете сейча́с?
Memnun oldum. Marina, şu anda ne iş yapıyorsunuz?
Мари́на: Сейча́с я рабо́таю администра́тором в гости́нице.
Şu anda bir otelde resepsiyon görevlisi olarak çalışıyorum.
Кере́м: А кем вы бы́ли ра́ньше?
Peki daha önce ne iş yapıyordunuz?
Мари́на: Ра́ньше я была́ учи́тельницей. Я пять лет преподава́ла англи́йский в шко́ле.
Daha önce öğretmendim. Beş yıl okulda İngilizce öğrettim.
Кере́м: Почему́ вы хоти́те стать ги́дом?
Neden rehber olmak istiyorsunuz?
Мари́на: Я о́чень люблю́ Ту́рцию. Мой оте́ц был перево́дчиком и ча́сто рабо́тал в Стамбу́ле. Я с де́тства мечта́ла стать ги́дом.
Türkiye'yi çok seviyorum. Babam çevirmendi ve sık sık İstanbul'da çalışırdı. Çocukluğumdan beri rehber olmayı hayal ediyordum.
Кере́м: Вы говори́те по-туре́цки?
Türkçe konuşuyor musunuz?
Мари́на: Да, непло́хо. Я хочу́ стать о́пытным ги́дом и рабо́тать с тури́стами.
Evet, fena değil. Deneyimli bir rehber olmak ve turistlerle çalışmak istiyorum.
Кере́м: Хорошо́. У нас вы бу́дете рабо́тать ги́дом-перево́дчиком. Вы бу́дете встреча́ть тури́стов в аэропорту́.
Peki. Bizde rehber-çevirmen olarak çalışacaksınız. Turistleri havalimanında karşılayacaksınız.
Мари́на: А кто бу́дет мои́м нача́льником?
Peki amirim kim olacak?
Кере́м: Я. Я дире́ктор аге́нтства. Ра́ньше я то́же был ги́дом, а пото́м стал дире́ктором.
Ben. Acentenin müdürüyüm. Ben de önceden rehberdim, sonra müdür oldum.
Мари́на: Здо́рово! А когда́ я могу́ нача́ть?
Harika! Peki ne zaman başlayabilirim?
Кере́м: С понеде́льника. Добро́ пожа́ловать в на́шу кома́нду!
Pazartesiden itibaren. Ekibimize hoş geldiniz!
Dilbilgisi
Кем вы рабо́таете? Meslek söylemek
Türkçede “Rehber olarak çalışıyorum” deriz. Rusçada “olarak” sözü yoktur; onun yerine meslek adı araç hâline girer: рабо́тать + кем?
- Я рабо́таю ги́дом. — Rehber olarak çalışıyorum.
- Она́ рабо́тает администра́тором. — O, resepsiyon görevlisi olarak çalışıyor.
- Мой брат рабо́тает врачо́м. — Ağabeyim doktor olarak çalışıyor.
Nerede çalıştığınızı söylemek için ise A1'den bildiğiniz bulunma hâli kullanılır: где? → в гости́нице, на заво́де. İkisi bir arada da olur:
- Я рабо́таю перево́дчиком в аге́нтстве. — Acentede çevirmen olarak çalışıyorum.
💡 Meslek sorusu iki biçimde sorulabilir: Кем вы рабо́таете? (Ne iş yapıyorsunuz?) ve Кто вы по профе́ссии? (Mesleğiniz ne?). İkincisine yalın hâlle cevap verilir: Я врач.
⚠️ Türklerin tipik hatası: “olarak” sözünü çevirmeye çalışıp Я рабо́таю как гид demek ya da meslek adını yalın bırakmak: Я рабо́таю гид. İkisi de yanlış. Doğrusu: Я рабо́таю ги́дом.
Быть + araç hâli: “-dim, -ecek”
A1'de şimdiki zamanda “olmak” fiili olmadığını öğrendik: Я врач. Geçmişte ve gelecekte ise быть fiili kullanılır ve meslek, görev gibi sözler araç hâline girer.
| Rusça | Zaman | Türkçe |
|---|---|---|
| Я студе́нт. | şimdi (fiil yok, yalın hâl) | Öğrenciyim. |
| Я был студе́нтом. | geçmiş (erkek) | Öğrenciydim. |
| Я была́ студе́нткой. | geçmiş (kadın) | Öğrenciydim. |
| Я бу́ду инжене́ром. | gelecek | Mühendis olacağım. |
| Они́ бы́ли друзья́ми. | geçmiş (çoğul) | Onlar arkadaştı. |
💡 Kural kısaca şöyle: fiil yoksa yalın, был / бу́ду varsa araç hâli. Türkçedeki “-dim” ve “-ecek” eklerini gördüğünüzde araç hâlini hatırlayın.
⚠️ Türklerin tipik hatası: был'den sonra yalın hâl kullanmak: Мой оте́ц был перево́дчик. Konuşmada bazen duyulsa da doğru ve olağan biçim araç hâlidir: Мой оте́ц был перево́дчиком.
Стать: bir şey olmak, haline gelmek
Türkçedeki “olmak” fiili iki farklı anlam taşır: “doktorum” (durum) ve “doktor oldu” (değişim). Rusçada değişim, yani “… haline gelmek” anlamı için стать kullanılır. стать de araç hâli ister.
| Rusça | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| Он стал врачо́м. | on STAL vra-ÇOM | O, doktor oldu. |
| Она́ ста́ла учи́тельницей. | a-NA STA-la u-Çİ-til'-ni-tsey | O, öğretmen oldu. |
| Они́ ста́ли друзья́ми. | a-Nİ STA-li druz'-YA-mi | Onlar arkadaş oldu. |
| Я хочу́ стать ги́дом. | ya ha-ÇU STAT' Gİ-dam | Rehber olmak istiyorum. |
| Кем ты хо́чешь стать? | KYEM tı HO-çiş STAT'? | Ne olmak istiyorsun? |
💡 Çocuklara sorulan klasik soru: Кем ты хо́чешь стать? — “Büyüyünce ne olmak istiyorsun?” Cevap: Я хочу́ стать врачо́м / космона́втом / программи́стом.
⚠️ Türklerin tipik hatası: “doktor olmak istiyorum” cümlesini Я хочу́ быть врач diye çevirmek. Hem fiil hem hâl yanlış: değişim anlatıldığı için стать, ardından araç hâli gelir: Я хочу́ стать врачо́м.
Meslek adları: erkek ve kadın biçimi
Pek çok meslek adının ayrı bir kadın biçimi vardır. Araç hâlinde eril biçim -ом / -ем, kadın biçimi -ой / -ей alır.
| Erkek | Araç hâli | Kadın | Araç hâli | Türkçe |
|---|---|---|---|---|
| учи́тель | учи́телем | учи́тельница | учи́тельницей | öğretmen |
| перево́дчик | перево́дчиком | перево́дчица | перево́дчицей | çevirmen |
| продаве́ц | продавцо́м | продавщи́ца | продавщи́цей | satıcı |
| официа́нт | официа́нтом | официа́нтка | официа́нткой | garson |
| студе́нт | студе́нтом | студе́нтка | студе́нткой | öğrenci |
| врач | врачо́м | врач | врачо́м | doktor (değişmez) |
| гид | ги́дом | гид | ги́дом | rehber (değişmez) |
💡 -ица ile biten kadın meslekleri araç hâlinde -ицей olur, -ицой değil: ц́den sonra vurgusuz son her zaman -ейdir. Vurgu sonda ise -о́й: продавщи́цей ama отцо́м.
⚠️ врач, инжене́р, гид, дире́ктор gibi meslekler kadın için de aynı kalır ve eril gibi çekilir: Она́ рабо́тает врачо́м, Она́ ста́ла дире́ктором. Она́ рабо́тает врачо́й yanlış.
Sıfat + isim araç hâlinde
İsim araç hâline girdiğinde yanındaki sıfat ve iyelik zamiri de araç hâline girer. Türkçede “deneyimli bir rehber” deriz ve sıfat hiç değişmez; Rusçada ise ismin cinsiyetine uyarak değişir.
| Rusça | Cinsiyet | Sıfat sonu | İyelik |
|---|---|---|---|
| о́пытным ги́дом | eril | -ым / -им | мои́м, на́шим |
| хоро́шим врачо́м | eril (ш́den sonra -им) | -им | твои́м, ва́шим |
| о́пытной учи́тельницей | dişil | -ой / -ей | мое́й, на́шей |
| хоро́шей подру́гой | dişil (ш́den sonra -ей) | -ей | твое́й, ва́шей |
| но́вым сло́вом | nötr | -ым / -им | мои́м |
- Я хочу́ стать о́пытным ги́дом. — Deneyimli bir rehber olmak istiyorum.
- Кто бу́дет мои́м нача́льником? — Amirim kim olacak?
- Она́ была́ хоро́шей учи́тельницей. — O, iyi bir öğretmendi.
💡 Eril ve nötr sıfatın araç hâli sonu (-ым), zamir им ile aynı biter: с ним — с но́вым. Dişil sıfatın sonu (-ой) ise isminkiyle aynıdır: с но́вой подру́гой.
Çoğul araç hâli: -ами / -ями
Çoğulda araç hâlinin sonu üç cinsiyet için de aynıdır: sert ünsüzden sonra -ами, yumuşak ünsüzden sonra -ями. Turizmde çok gerekli bir yapı: рабо́тать с тури́стами.
| Yalın (tekil) | Araç hâli (çoğul) | Türkçe |
|---|---|---|
| тури́ст | с тури́стами | turistlerle |
| колле́га | с колле́гами | meslektaşlarla |
| го́сть | с гостя́ми | misafirlerle |
| друг | с друзья́ми | arkadaşlarla |
| челове́к | с людьми́ | insanlarla (düzensiz) |
| ребёнок | с детьми́ | çocuklarla (düzensiz) |
Sıfat çoğulda -ыми / -ими alır: с туре́цкими тури́стами (Türk turistlerle), с хоро́шими друзья́ми (iyi arkadaşlarla).
⚠️ Türklerin tipik hatası: с'den sonra çoğulu yalın bırakmak: Я рабо́таю с тури́сты yanlış. Doğrusu: Я рабо́таю с тури́стами. лю́ди ve де́ти düzensizdir: с людьми́, с детьми́ (vurgu sonda).
Kelimeler
- профе́ссия
pra-FYE-si-ya
meslek - кем вы рабо́таете?
KYEM vı ra-BO-ta-i-ti
ne iş yapıyorsunuz? (kim olarak çalışıyorsunuz?) - стать (кем?)
STAT'
olmak, … haline gelmek - мечта́ть
miç-TAT'
hayal etmek - собесе́дование
sa-bi-SYE-da-va-ni-ye
iş görüşmesi, mülakat - гид
GİT
rehber (turist rehberi) - перево́дчик / перево́дчица
pi-ri-VO-çik / pi-ri-VO-çi-tsa
çevirmen (erkek / kadın) - администра́тор
ad-mi-nis-TRA-tar
resepsiyon görevlisi, yönetici - учи́тель / учи́тельница
u-Çİ-til' / u-Çİ-til'-ni-tsa
öğretmen (erkek / kadın) - продаве́ц / продавщи́ца
pra-da-VYETS / pra-daf-ŞÇİ-tsa
satıcı (erkek / kadın) - официа́нт / официа́нтка
a-fi-tsı-ANT / a-fi-tsı-ANT-ka
garson (erkek / kadın) - бухга́лтер
bu-GAL-tir
muhasebeci - дире́ктор
di-RYEK-tar
müdür - нача́льник
na-ÇAL'-nik
amir, şef - аге́нтство
a-GYENST-va
acente, ajans - гости́ница
gas-Tİ-ni-tsa
otel - преподава́ть
pri-pa-da-VAT'
ders vermek, öğretmek - англи́йский (язы́к)
an-GLİY-skiy (yi-ZIK)
İngilizce - по-туре́цки
pa-tu-RYETS-ki
Türkçe (olarak) - о́пытный
O-pıt-nıy
deneyimli, tecrübeli - о́пыт рабо́ты
O-pıt ra-BO-tı
iş deneyimi - встреча́ть
fstri-ÇAT'
karşılamak - аэропо́рт
a-e-ra-PORT
havalimanı - тури́ст
tu-RİST
turist - с де́тства
z DYETST-va
çocukluktan beri - нача́ть
na-ÇAT'
başlamak - с понеде́льника
s pa-ni-DYEL'-ni-ka
pazartesiden itibaren - кома́нда
ka-MAN-da
ekip, takım - сади́тесь
sa-Dİ-tis'
oturun, buyurun oturun