A2 · Ünite 7: Ev ve oda (Дом и квартира)
Sıfatların hâl çekimi
Metin: Кварти́ра в Бишке́ке
Mert, Bişkek'te bir Türk firmasında çalışan genç bir mühendis. Eşi ve o yakında yeni bir daireye taşınacak. Bugün Mert, ev sahibi Gülnara Hanım'la kiralık bir daireye bakıyor. Diyalogda sıfatların isimle birlikte nasıl değiştiğine dikkat edin: [[в но'вом до'ме]], [[с большо'й ку'хней]], [[нет большо'го балко'на]].
Гульна́ра: Здра́вствуйте! Вы Мерт? Проходи́те, пожа́луйста. Э́та кварти́ра в но́вом до́ме.
Merhaba! Siz Mert misiniz? Buyurun, girin lütfen. Bu daire yeni bir binada.
Мерт: Здра́вствуйте! Како́й све́тлый подъе́зд! А на како́м этаже́ кварти́ра?
Merhaba! Ne kadar aydınlık bir giriş! Daire kaçıncı katta?
Гульна́ра: На тре́тьем. Вот ва́ша спа́льня. Здесь больша́я крова́ть и но́вый шкаф.
Üçüncü katta. İşte yatak odanız. Burada büyük bir yatak ve yeni bir dolap var.
Мерт: Хорошо́. А что в большо́й ко́мнате?
Güzel. Peki büyük odada ne var?
Гульна́ра: Там гости́ная. Там удо́бный дива́н, большо́й стол и телеви́зор.
Orası oturma odası. Orada rahat bir kanepe, büyük bir masa ve televizyon var.
Мерт: А ку́хня? Я ищу́ кварти́ру с большо́й ку́хней: я люблю́ гото́вить.
Peki mutfak? Büyük mutfaklı bir daire arıyorum: yemek yapmayı severim.
Гульна́ра: Ку́хня здесь просто́рная. В ку́хне есть но́вая плита́ и холоди́льник.
Mutfak burada geniş. Mutfakta yeni bir ocak ve buzdolabı var.
Мерт: Отли́чно! А стира́льная маши́на есть?
Harika! Peki çamaşır makinesi var mı?
Гульна́ра: Есть, в ва́нной ко́мнате. Но большо́го балко́на нет, то́лько ма́ленький.
Var, banyoda. Ama büyük balkon yok, sadece küçük bir tane var.
Мерт: Ничего́. А ско́лько сто́ит аре́нда в ме́сяц?
Önemli değil. Peki kira aylık ne kadar?
Гульна́ра: Со́рок ты́сяч сомо́в. Для тако́го райо́на э́то недо́рого.
Kırk bin som. Böyle bir semt için bu pahalı değil.
Мерт: А каки́е здесь сосе́ди? Я ча́сто рабо́таю до́ма и звоню́ туре́цким колле́гам.
Peki buradaki komşular nasıl? Sık sık evden çalışıyorum ve Türk iş arkadaşlarımı arıyorum.
Гульна́ра: Сосе́ди хоро́шие и ти́хие. Сле́ва живёт пожила́я па́ра, а спра́ва — молода́я семья́ с ма́леньким сы́ном.
Komşular iyi ve sessiz. Solda yaşlı bir çift, sağda da küçük oğullarıyla genç bir aile oturuyor.
Мерт: Прекра́сно. Мне нра́вится э́та кварти́ра. Я хочу́ показа́ть её мое́й жене́.
Çok güzel. Bu daireyi beğendim. Eşime göstermek istiyorum.
Гульна́ра: Коне́чно. Приходи́те за́втра ве́чером с ва́шей жено́й.
Tabii. Yarın akşam eşinizle birlikte gelin.
Dilbilgisi
Sıfat da isimle birlikte çekilir
Türkçede sıfat hiç değişmez: “büyük ev, büyük evde, büyük evi, büyük evden”. Ek yalnızca isme gelir. A1'de Rusça sıfatın isme cinsiyet ve sayıca uyduğunu öğrendiniz: но́вый дом, но́вая кни́га. Şimdi bir adım ileri gidiyoruz: isim hangi hâldeyse sıfat da aynı hâle girer. Yani Rusçada “yeni evde” derken hem sıfat hem isim değişir: в но́вом до́ме.
- Э́то но́вый дом. — Bu yeni bir bina. (yalın)
- Мы живём в но́вом до́ме. — Yeni bir binada oturuyoruz. (bulunma)
- Я ви́жу но́вую кварти́ру. — Yeni daireyi görüyorum. (belirtme)
- У нас нет но́вой ме́бели. — Yeni mobilyamız yok. (ilgi)
💡 Sıfatın sonunu bulmanın kolay yolu soru sözcüğüdür. како́й? (hangi?, nasıl?) sözcüğü de sıfat gibi çekilir: в како́м до́ме? → в большо́м до́ме; каку́ю кварти́ру? → большу́ю кварти́ру. Sorunun sonu, cevabın sonudur.
Bu ünitede sıfatın altı hâldeki biçimlerini tek tek göreceğiz. İyi haber: sonlar çok düzenlidir ve dişil sıfatta neredeyse her hâl aynı sonu alır.
Bulunma hâli: “yeni evde”
где? (nerede?) ve о ком? о чём? (kim hakkında? ne hakkında?) sorularına cevap veren bulunma hâlinde sıfat eril ve nötrde -ом, dişilde -ой, çoğulda -ых alır. Türkçedeki “-de” ekini Rusçada hem sıfat hem isim taşır.
| Rusça (yalın) | Cinsiyet | Bulunma hâli | Türkçe |
|---|---|---|---|
| но́вый дом | eril | в но́вом до́ме | yeni binada |
| большо́е зда́ние | nötr | в большо́м зда́нии | büyük binada |
| ма́ленькая ко́мната | dişil | в ма́ленькой ко́мнате | küçük odada |
| но́вые дома́ | çoğul | в но́вых дома́х | yeni binalarda |
- Крова́ть стои́т в ма́ленькой ко́мнате. — Yatak küçük odada duruyor.
- Кварти́ра на тре́тьем этаже́. — Daire üçüncü katta.
- Мы говори́м о но́вой кварти́ре. — Yeni daire hakkında konuşuyoruz.
⚠️ Türklerin tipik hatası: ismi çekip sıfatı yalın bırakmak. в но́вый до́ме ya da в ма́ленькая ко́мнате yanlış. Türkçede eki yalnız isme eklediğimiz için kulak bunu doğal bulur; Rusçada ikisi birlikte değişir: в но́вом до́ме, в ма́ленькой ко́мнате.
Belirtme hâli: “yeni daireyi”
Belirtme hâlinde (Türkçedeki “-i” hâli) en çok değişen dişil sıfattır: -ая → -ую, -яя → -юю. Eril ve nötr sıfat cansız isimlerde değişmez. Canlı eril isimlerde (insan, hayvan) ise sıfat ilgi hâli gibi -ого alır.
| Rusça (yalın) | Tür | Belirtme hâli |
|---|---|---|
| но́вый шкаф | eril, cansız | Я покупа́ю но́вый шкаф. |
| но́вый сосе́д | eril, canlı | Я зна́ю но́вого сосе́да. |
| но́вое кре́сло | nötr | Я покупа́ю но́вое кре́сло. |
| но́вая крова́ть | dişil | Я покупа́ю но́вую крова́ть. |
| но́вые сту́лья | çoğul, cansız | Я покупа́ю но́вые сту́лья. |
💡 -ого / -его sonlarında г her zaman v okunur: но́вого → “NO-va-va”, большо́го → “bal'-ŞO-va”. Bunu сего́дня ve ничего́ sözlerinden zaten biliyorsunuz.
- Мы снима́ем ма́ленькую кварти́ру. — Küçük bir daire kiralıyoruz.
- Я ищу́ све́тлую ко́мнату. — Aydınlık bir oda arıyorum.
⚠️ Türklerin tipik hatası: dişil isme -у ekleyip sıfatı unutmak. Я ищу́ ма́ленькая кварти́ру yanlış, Я ищу́ ма́ленькую кварти́ру doğru. İsim -у aldıysa sıfat da -ую almalıdır: ма́ленькую кварти́ру, све́тлую ко́мнату.
İlgi hâli: “büyük balkon yok”
İlgi hâlinde sıfat eril ve nötrde -ого (-его), dişilde -ой (-ей), çoğulda -ых (-их) alır. Bu hâli нет (yok), у (-de), из (-den), для (için), от (-den) gibi sözlerden sonra ve sayılardan sonra kullandığınızı A1'den hatırlıyorsunuz.
- В кварти́ре нет большо́го балко́на. — Dairede büyük bir balkon yok.
- У нас нет большо́й ку́хни. — Büyük mutfağımız yok.
- Я из ма́ленького го́рода. — Ben küçük bir şehirdenim.
- Вот ключи́ от но́вой кварти́ры. — İşte yeni dairenin anahtarları.
- Для тако́го райо́на э́то недо́рого. — Böyle bir semt için bu pahalı değil.
⚠️ нет'ten sonra yalnız isim değil sıfat da ilgi hâline girer. У нас нет больша́я ку́хня ya da нет больша́я ку́хни yanlış; doğrusu нет большо́й ку́хни.
Yönelme ve araç hâlleri: “yeni komşuya”, “büyük mutfaklı”
Yönelme hâlinde (кому́? чему́?, Türkçede “-e”) sıfat eril ve nötrde -ому, dişilde -ой, çoğulda -ым alır. Araç hâlinde (кем? чем?, Türkçede “ile, -le”) eril ve nötrde -ым, dişilde -ой, çoğulda -ыми alır.
- Я звоню́ но́вому сосе́ду. — Yeni komşuyu arıyorum.
- Мы идём к ста́рой подру́ге. — Eski bir arkadaşımıza gidiyoruz.
- Я звоню́ туре́цким колле́гам. — Türk iş arkadaşlarımı arıyorum.
- Э́то кварти́ра с большо́й ку́хней. — Bu, büyük mutfaklı bir daire.
- Мы живём ря́дом с краси́вым па́рком. — Güzel bir parkın yanında oturuyoruz.
💡 Türkçedeki “-lı” eki (“balkonlu daire”, “büyük mutfaklı ev”) Rusçada çoğunlukla с + araç hâliyle verilir: кварти́ра с балко́ном, дом с большо́й ку́хней.
💡 Dişil sıfatı ezberlemek çok kolay: yalın (-ая) ve belirtme (-ую) dışındaki bütün hâllerde sonu -ой'dur: большо́й ку́хни, к большо́й ку́хне, с большо́й ку́хней, в большо́й ку́хне.
Tam tablo ve imla kuralları
Aşağıdaki tablo но́вый sıfatının bütün hâllerini gösteriyor. Belirtme hâlinde yıldızlı (*) biçimler canlı isimler içindir.
| Hâl (soru) | Eril / nötr | Dişil | Çoğul |
|---|---|---|---|
| кто? что? — yalın | но́вый / но́вое | но́вая | но́вые |
| кого́? что? — belirtme | но́вый / *но́вого; но́вое | но́вую | но́вые / *но́вых |
| кого́? чего́? — ilgi | но́вого | но́вой | но́вых |
| кому́? чему́? — yönelme | но́вому | но́вой | но́вым |
| кем? чем? — araç | но́вым | но́вой | но́выми |
| о ком? о чём? — bulunma | о но́вом | о но́вой | о но́вых |
Bazı sıfatlarda sonlar küçük değişikliklere uğrar. Bunun nedeni Rus yazısının iki kuralıdır: (1) к, г, х, ж, ш, ч, щ'den sonra asla ы yazılmaz, onun yerine и yazılır; (2) ж, ш, ч, щ, ц'den sonra vurgusuz о yazılmaz, onun yerine е yazılır. Vurgulu о ise yerinde kalır.
| Rusça | İlgi (eril) | Araç (eril) | Bulunma (eril) | Dişil (ilgi, yönelme, araç, bulunma) |
|---|---|---|---|---|
| но́вый | но́вого | но́вым | но́вом | но́вой |
| ма́ленький | ма́ленького | ма́леньким | ма́леньком | ма́ленькой |
| хоро́ший | хоро́шего | хоро́шим | хоро́шем | хоро́шей |
| большо́й | большо́го | больши́м | большо́м | большо́й |
| си́ний | си́него | си́ним | си́нем | си́ней |
💡 си́ний (lacivert, mavi) gibi -ний ile biten “yumuşak” sıfatlarda her sonun yumuşak eşi kullanılır: о → е, ы → и, а → я, у → ю: си́нюю, после́дний → после́днего.
⚠️ Türklerin tipik hatası: duyduğu gibi yazmak. ма́ленькый, ру́сскые, хоро́шый yanlış; к, г, х, ж, ш, ч, щ́den sonra hep и: ма́ленький, ру́сские, хоро́ший. Aynı şekilde хоро́шого değil, хоро́шего yazılır.
Kelimeler
- кварти́ра
kvar-Tİ-ra
daire, ev - дом
DOM
ev; bina, apartman - подъе́зд
pad-YEST
apartman girişi, merdiven boşluğu - эта́ж
i-TAŞ
kat - ко́мната
KOM-na-ta
oda - гости́ная
gas-Tİ-na-ya
oturma odası, salon - спа́льня
SPAL'-nya
yatak odası - ку́хня
KUH-nya
mutfak - ва́нная
VAN-na-ya
banyo - балко́н
bal-KON
balkon - крова́ть
kra-VAT'
yatak, karyola - шкаф
ŞKAF
dolap - дива́н
di-VAN
kanepe - стол
STOL
masa - плита́
pli-TA
ocak - холоди́льник
ha-la-DİL'-nik
buzdolabı - стира́льная маши́на
sti-RAL'-na-ya ma-ŞI-na
çamaşır makinesi - ме́бель
MYE-bil'
mobilya - све́тлый
SVYET-lıy
aydınlık - удо́бный
u-DOB-nıy
rahat, kullanışlı - просто́рный
pras-TOR-nıy
geniş, ferah - ти́хий
Tİ-hiy
sessiz, sakin - аре́нда
a-RYEN-da
kira - снима́ть кварти́ру
sni-MAT' kvar-Tİ-ru
daire kiralamak (kiracı olarak) - хозя́йка
ha-ZYAY-ka
ev sahibesi - сосе́д
sa-SYET
komşu (erkek) - райо́н
ra-YON
semt, bölge - пожило́й
pa-jı-LOY
yaşlı, yaşını başını almış - сле́ва / спра́ва
SLYE-va / SPRA-va
solda / sağda