A2 · Ünite 8: Karşılaştırma (Сравнение)

Sıfat ve zarflarda karşılaştırma (больше, лучше)

Metin: Бишке́к и́ли Алматы́?

Kerem, Bişkek'te bir turizm şirketinde rehber olarak çalışıyor. Şirketin Almatı ofisinden Kazak meslektaşı Aygerim, birkaç günlüğüne Bişkek'e gelmiş. Öğle arasında iki şehri ve Türk turistler için en iyi yerleri karşılaştırıyorlar. [[бо'льше]], [[лу'чше]], [[холодне'е]] gibi karşılaştırma biçimlerine dikkat edin.

Айгери́м: Кере́м, ты уже́ был в Алматы́? Как тебе́ наш го́род?
Kerem, Almatı'ya hiç gittin mi? Şehrimizi nasıl buldun?

Кере́м: Был в про́шлом году́. Алматы́ бо́льше Бишке́ка, и маши́н там намно́го бо́льше.
Geçen yıl gittim. Almatı Bişkek'ten daha büyük ve orada çok daha fazla araba var.

Айгери́м: Да, у нас жизнь быстре́е и доро́же. Но и зарпла́ты вы́ше.
Evet, bizde hayat daha hızlı ve daha pahalı. Ama maaşlar da daha yüksek.

Кере́м: А мне Бишке́к нра́вится бо́льше. Он ти́ше и зелене́е.
Ama ben Bişkek'i daha çok seviyorum. Daha sakin ve daha yeşil.

Айгери́м: Пра́вда? А по-мо́ему, го́ры у нас краси́вее.
Gerçekten mi? Bence bizim dağlar daha güzel.

Кере́м: Го́ры везде́ краси́вые! Слу́шай, у меня́ вопро́с по рабо́те. Тури́сты из Ту́рции спра́шивают: Иссы́к-Ку́ль лу́чше, чем Анта́лья?
Dağlar her yerde güzel! Dinle, işle ilgili bir sorum var. Türkiye'den gelen turistler soruyor: Issık Göl Antalya'dan daha mı iyi?

Айгери́м: Э́то зави́сит от тури́ста. На Иссы́к-Ку́ле вода́ холодне́е, чем в Средизе́мном мо́ре.
Bu turiste bağlı. Issık Göl'de su Akdeniz'dekinden daha soğuk.

Кере́м: Да, зато́ во́здух чи́ще и не так жа́рко, как в Анта́лье.
Evet, ama buna karşılık hava daha temiz ve Antalya'daki kadar sıcak değil.

Айгери́м: Но лете́ть из Стамбу́ла сюда́ до́льше, чем в Анта́лью.
Ama İstanbul'dan buraya uçmak, Antalya'ya uçmaktan daha uzun sürüyor.

Кере́м: Коне́чно. Но для мно́гих Иссы́к-Ку́ль интере́снее: э́то но́вое ме́сто.
Elbette. Ama birçokları için Issık Göl daha ilginç: yeni bir yer.

Айгери́м: А како́е ме́сто са́мое популя́рное у туре́цких тури́стов?
Peki Türk turistler arasında en popüler yer hangisi?

Кере́м: Чолпо́н-Ата́. Там бо́лее удо́бные гости́ницы и бо́льше развлече́ний.
Çolpon-Ata. Orada daha konforlu oteller ve daha çok eğlence var.

Айгери́м: А Карако́л? Он ме́ньше, но, по-мо́ему, ещё краси́вее.
Peki Karakol? Daha küçük ama bence daha da güzel.

Кере́м: Согла́сен. Ле́том я покажу́ тури́стам и Чолпо́н-Ата́, и Карако́л. Так бу́дет лу́чше всего́!
Katılıyorum. Yazın turistlere hem Çolpon-Ata'yı hem Karakol'u göstereceğim. En iyisi böyle olacak!

Dilbilgisi

Karşılaştırma biçimi: -ее

Türkçede karşılaştırmayı sıfatın önüne “daha” koyarak yaparız: “güzel → daha güzel”. Rusçada ise çoğunlukla sıfatın kendisi değişir: sıfatın sonu (-ый, -ий, -ой) atılır ve yerine -ее gelir: краси́вый → краси́вее. Böylece tek kelime hem “daha” hem “güzel” anlamını taşır.

Rusça (sıfat)	Karşılaştırma	Okunuş	Türkçe
краси́вый	краси́вее	kra-Sİ-vi-ye	daha güzel
интере́сный	интере́снее	in-ti-RYES-ni-ye	daha ilginç
удо́бный	удо́бнее	u-DOB-ni-ye	daha rahat
но́вый	нове́е	na-VYE-ye	daha yeni
бы́стрый	быстре́е	bıst-RYE-ye	daha hızlı
холо́дный	холодне́е	ha-lad-NYE-ye	daha soğuk
тёплый	тепле́е	tip-LYE-ye	daha ılık
тру́дный	трудне́е	trud-NYE-ye	daha zor

💡 Vurguya dikkat: kısa (iki heceli) sıfatlarda vurgu genellikle -е́е üzerine kayar: нове́е, быстре́е, тепле́е. Uzun sıfatlarda vurgu yerinde kalır: краси́вее, интере́снее.

Bu biçim hiç değişmez: cinsiyete, sayıya, hâle göre çekilmez. Ayrıca aynı biçim zarf olarak da kullanılır.

Дом нове́е. Кварти́ра нове́е. Маши́ны нове́е. — Ev daha yeni. Daire daha yeni. Arabalar daha yeni.
Говори́те, пожа́луйста, ме́дленнее. — Lütfen daha yavaş konuşun.
Сего́дня тепле́е, чем вчера́. — Bugün hava dünden daha ılık.

⚠️ Türklerin tipik hatası: “daha”yı kelimesi kelimesine çevirmek. “Daha güzel” için ещё краси́вый yanlış. ещё tek başına “daha” değildir; karşılaştırma biçimiyle birlikte “daha da” anlamı verir: Карако́л ещё краси́вее — Karakol daha da güzel.

Düzensiz biçimler: бо́льше, лу́чше, доро́же

En sık kullanılan sıfatların karşılaştırma biçimi düzensizdir ve -е ile biter. Bunlar günlük konuşmanın temel taşlarıdır; bir liste hâlinde ezberleyin. Vurgu bu biçimlerde hep ilk hecededir ve son -е “ı / i” gibi okunur.

Rusça	Karşılaştırma	Okunuş	Türkçe
большо́й / мно́го	бо́льше	BOL'-şı	daha büyük / daha çok
ма́ленький / ма́ло	ме́ньше	MYEN'-şı	daha küçük / daha az
хоро́ший / хорошо́	лу́чше	LUT-şı	daha iyi
плохо́й / пло́хо	ху́же	HU-jı	daha kötü
дорого́й	доро́же	da-RO-jı	daha pahalı
дешёвый	деше́вле	di-ŞEV-li	daha ucuz
высо́кий	вы́ше	VI-şı	daha yüksek
ни́зкий	ни́же	Nİ-jı	daha alçak
ти́хий	ти́ше	Tİ-şı	daha sessiz
молодо́й	моло́же	ma-LO-jı	daha genç
ста́рый	ста́рше	STAR-şı	daha yaşlı (insan)
бли́зкий / далёкий	бли́же / да́льше	BLİ-jı / DAL'-şı	daha yakın / daha uzak
ча́сто / ра́но / до́лго	ча́ще / ра́ньше / до́льше	ÇA-şçi / RAN'-şı / DOL'-şı	daha sık / daha erken / daha uzun

💡 бо́льше ve ме́ньше “daha çok / daha az” anlamında ilgi hâliyle kullanılır: В Алматы́ бо́льше маши́н. — Almatı'da daha çok araba var. Мне ну́жно ме́ньше рабо́тать. — Daha az çalışmam gerek.

⚠️ Türklerin tipik hatası: бо́лее лу́чше ya da бо́лее бо́льше demek (“daha daha iyi”). лу́чше zaten “daha iyi” demektir; önüne hiçbir şey eklenmez. Ayrıca insanların yaşı için ста́рше / моло́же kullanılır: Брат ста́рше меня́.

“-den daha”: чем ya da ilgi hâli

Türkçede neyle karşılaştırdığımızı “-den” ekiyle söyleriz: “Bişkek'ten daha büyük”. Rusçada bunun iki yolu vardır:

Rusça	Kalıp	Türkçe
Алматы́ бо́льше, чем Бишке́к.	karşılaştırma + , чем + yalın	Almatı Bişkek'ten daha büyük.
Алматы́ бо́льше Бишке́ка.	karşılaştırma + ilgi hâli	Almatı Bişkek'ten daha büyük.
Брат ста́рше, чем я.	karşılaştırma + , чем + zamir	Ağabeyim benden büyük.
Брат ста́рше меня́.	karşılaştırma + ilgi hâli	Ağabeyim benden büyük.

İlgi hâliyle kurulan kalıp kısadır ve Türkçedeki “-den” ekine çok benzer. Ama yalnızca karşılaştırılan iki şey yalın hâlde olduğunda kullanılabilir. Karşılaştırılan şey bir edatla geliyorsa (в Анта́лье, на Иссы́к-Ку́ле) ya da bir fiilse, yalnız чем kullanılır:

На Иссы́к-Ку́ле холодне́е, чем в Анта́лье. — Issık Göl'de Antalya'dakinden daha soğuk.
Лете́ть сюда́ до́льше, чем в Анта́лью. — Buraya uçmak Antalya'ya uçmaktan daha uzun sürüyor.
Чита́ть интере́снее, чем смотре́ть телеви́зор. — Okumak televizyon izlemekten daha ilginç.

⚠️ İki kalıbı karıştırmayın: бо́льше, чем Бишке́ка yanlış. чем'den sonra isim ilgi hâline girmez: ya бо́льше, чем Бишке́к ya da бо́льше Бишке́ка. чем'den önce virgülü de unutmayın.

Ne kadar daha? намно́го, чуть, ещё, на …

Farkın büyük mü küçük mü olduğunu söylemek için karşılaştırma biçiminin önüne şu sözler gelir:

Rusça	Türkçe	Örnek
намно́го / гора́здо	çok daha	Алматы́ намно́го бо́льше Бишке́ка.
немно́го / чуть	biraz daha	Здесь чуть холодне́е.
ещё	daha da	Карако́л ещё краси́вее.
на + sayı (belirtme)	… kadar daha	Брат ста́рше меня́ на два го́да.

Eşitliği ya da eşitsizliği anlatmak için так же …, как (… kadar) ve не так …, как (… kadar değil) kalıpları kullanılır. Burada sıfat ya da zarf normal biçimde kalır:

Здесь не так жа́рко, как в Анта́лье. — Burası Antalya kadar sıcak değil.
Бишке́к не тако́й большо́й, как Алматы́. — Bişkek, Almatı kadar büyük değil.

⚠️ Türklerin tipik hatası: “çok daha büyük”ü о́чень бо́льше diye çevirmek. о́чень karşılaştırma biçimiyle kullanılmaz; doğrusu намно́го бо́льше ya da гора́здо бо́льше.

Bileşik karşılaştırma: бо́лее + sıfat

Karşılaştırma bir ismin önünde sıfat olarak kullanılacaksa (бо́лее удо́бные гости́ницы — daha konforlu oteller) ya da resmî bir üslup gerekiyorsa бо́лее (daha) / ме́нее (daha az) + normal sıfat kullanılır. Bu kalıpta бо́лее değişmez, sıfat ise isme uyar ve çekilir.

Там бо́лее удо́бные гости́ницы. — Orada daha konforlu oteller var.
Мы живём в бо́лее ти́хом райо́не. — Daha sakin bir semtte oturuyoruz.
Э́то ме́нее популя́рное ме́сто. — Bu daha az popüler bir yer.

💡 Kısaca: cümlenin sonunda yüklem olarak basit biçim doğaldır (Э́та гости́ница удо́бнее.); ismin önünde ise бо́лее + sıfat (бо́лее удо́бная гости́ница). “Daha az” anlamının basit biçimi yoktur: hep ме́нее kullanılır.

⚠️ İkisini birden kullanmak yanlıştır: бо́лее краси́вее yanlış. Ya краси́вее ya da бо́лее краси́вый.

Üstünlük derecesi: са́мый

Türkçedeki “en” Rusçada са́мый ile verilir. Türkçede “en” hiç değişmez; са́мый ise bir sıfat gibi isme cinsiyet, sayı ve hâlce uyar: са́мый, са́мая, са́мое, са́мые.

Бишке́к — са́мый большо́й го́род Кыргызста́на. — Bişkek, Kırgızistan'ın en büyük şehri.
Иссы́к-Ку́ль — са́мое большо́е о́зеро в стране́. — Issık Göl ülkenin en büyük gölü.
Э́то са́мая популя́рная гости́ница. — Bu en popüler otel.
Мы жи́ли в са́мом ста́ром райо́не. — En eski semtte yaşadık.

Zarflarla “en” demek için karşılaştırma biçiminden sonra всего́ (her şeyden) ya da всех (herkesten) gelir: Мне бо́льше всего́ нра́вится Карако́л. — En çok Karakol'u seviyorum. Она́ говори́т по-ру́сски лу́чше всех. — Rusçayı herkesten iyi konuşuyor.

⚠️ са́мый'yı uydurmayı unutmayın: са́мый краси́вая доли́на yanlış, са́мая краси́вая доли́на doğru. Hâl de uyar: в са́мом це́нтре (tam merkezde, en merkezde).

Kelimeler

✍️ Alıştırmaları çöz ve testi geç

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz Rusça öğren →