📘 Rusça kursu: tüm üniteler

A2 · Ünite 11: Restoranda (В ресторане)

Çoğul hâl çekimleri

Metin: Прия́тного аппети́та!

Selin ile Burak, Bişkek'te yaşayan ve çalışan Türk bir çift. Moskova'dan gelen Rus arkadaşları Oleg ile Nataşa'yı, her cuma gittikleri bir restorana götürüyorlar.

Официа́нт: До́брый ве́чер! Вас че́тверо? Проходи́те, вот ваш сто́лик у окна́.
İyi akşamlar! Dört kişi misiniz? Buyurun, cam kenarındaki masanız şurada.

Сели́н: Спаси́бо. Мы сего́дня с друзья́ми из Москвы́. Что вы нам посове́туете?
Teşekkürler. Bugün Moskova'dan gelen arkadaşlarımızlayız. Bize ne önerirsiniz?

Официа́нт: У нас мно́го национа́льных блюд. Осо́бенно популя́рны плов и лагма́н.
Bizde birçok yöresel yemek var. Özellikle pilav ve lagman çok seviliyor.

Оле́г: Я о́чень люблю́ лагма́н! А пельме́ни у вас есть?
Lagmanı çok severim! Pelmeniniz de var mı?

Официа́нт: Есть. Пельме́ни у нас с мя́сом, а варе́ники — с гриба́ми и с карто́шкой.
Var. Pelmenimiz etli, varenikimiz ise mantarlı ve patatesli.

Ната́ша: А я не ем мя́со. Что вы посове́туете вегетариа́нцам?
Ben et yemiyorum. Vejetaryenlere ne önerirsiniz?

Официа́нт: Сала́т из све́жих овоще́й, суп с фасо́лью и, коне́чно, варе́ники.
Taze sebze salatası, fasulye çorbası ve tabii ki vareniki.

Бура́к: Отли́чно. Тогда́ принеси́те, пожа́луйста, два лагма́на, плов и па́ру сала́тов.
Harika. O zaman lütfen iki lagman, bir pilav ve birkaç salata getirin.

Официа́нт: Что бу́дете пить?
Ne içersiniz?

Сели́н: Большо́й ча́йник зелёного ча́я на всех, пожа́луйста.
Hepimize büyük bir demlik yeşil çay, lütfen.

Оле́г: Как здесь ую́тно! Я ча́сто пишу́ друзья́м о бишке́кских рестора́нах.
Burası ne kadar rahat! Arkadaşlarıma sık sık Bişkek restoranlarını yazıyorum.

Ната́ша: Да, и це́ны тут прия́тные. В моско́вских кафе́ всё доро́же.
Evet, fiyatlar da hoş. Moskova kafelerinde her şey daha pahalı.

Сели́н: Мы с Бура́ком прихо́дим сюда́ по пя́тницам. Здесь гото́вят лу́чше всех.
Burak'la cumaları buraya geliyoruz. Burada herkesten güzel yemek yapıyorlar.

Официа́нт: Вот ва́ши блю́да. Прия́тного аппети́та!
Yemekleriniz geldi. Afiyet olsun!

Оле́г: Всё бы́ло о́чень вку́сно. Дава́йте запла́тим попола́м.
Her şey çok lezzetliydi. Hesabı yarı yarıya ödeyelim.

Бура́к: Нет, нет! Сего́дня вы на́ши го́сти, а го́сти у нас не пла́тят!
Yok, yok! Bugün siz bizim misafirimizsiniz, bizde de misafir hesap ödemez!

Dilbilgisi

Çoğulda hâller: büyük resim

Türkçede çoğulda önce -ler ekini, sonra hâl ekini getiririz: arkadaşlar-a, arkadaşlar-la, arkadaşlar-da. Rusçada ise çoğulluk ve hâl tek bir ekte birleşir: друзья́м = arkadaşlara, друзья́ми = arkadaşlarla, о друзья́х = arkadaşlar hakkında.

İyi haber: çoğulda cinsiyet farkı neredeyse yoktur. Yönelme, araç ve bulunma hâllerinin ekleri eril, dişil ve nötr isimlerde aynıdır. Zorluk yalnızca ilgi hâlindedir; onu ayrı bir konuda göreceğiz.

💡 Bir kısayol: yönelme, araç ve bulunma çoğulu hep aynı harfle başlar: -ам, -ами, -ах (yumuşak isimlerde -ям, -ями, -ях). Birini bilirseniz diğer ikisini de bilirsiniz.

Yönelme, araç, bulunma: -ам, -ами, -ах

İsmin sonu sert ise (sert ünsüz, -а, -о) -ам / -ами / -ах; yumuşak ise (-ь, -я, -е, -й) -ям / -ями / -ях gelir. Vurgu çoğunlukla yalın çoğuldaki yerinde kalır.

• Я пишу́ друзья́м о рестора́нах. — Arkadaşlarıma restoranları yazıyorum.
• Варе́ники с гриба́ми о́чень вку́сные. — Mantarlı vareniki çok lezzetli.
• Мы прихо́дим сюда́ по пя́тницам. — Buraya cumaları geliyoruz.

💡 по + çoğul yönelme “her …, …ları” anlamı verir: по пя́тницам (cumaları), по выходны́м (hafta sonları), по вечера́м (akşamları). Türkçedeki “cumaları” ekinin tam karşılığıdır.

⚠️ Türklerin tipik hatası: çoğul eki ile hâl ekini Türkçedeki gibi üst üste koymak: друзья́ми yerine друзья́ам ya da с друзья́х gibi uydurma biçimler. Rusçada tek ek vardır: с друзья́ми (arkadaşlarla), о друзья́х (arkadaşlar hakkında).

Çoğul ilgi hâli: -ов, -ей ya da eksiz

Çoğul ilgi hâli A2'nin en zor konusudur ama çok sık kullanılır: мно́го, ма́ло, ско́лько, не́сколько, пять ve üstü sayılar, нет, без, из hep bu hâli ister. Ek, ismin tekil biçiminin sonuna bakılarak seçilir.

• У нас мно́го национа́льных блюд. — Bizde birçok yöresel yemek var.
• Принеси́те па́ру сала́тов. — Birkaç salata getirin.
• В гру́ппе пять студе́нтов. — Grupta beş öğrenci var.

💡 Eksiz biçimde iki ünsüz yan yana kalırsa araya çoğu zaman bir ünlü girer: ло́жка → ло́жек (kaşıkların), ви́лка → ви́лок (çatalların), таре́лка → таре́лок (tabakların). Bu Türkçedeki “ağız → ağzı” gibi ünlü düşmesinin tersidir.

⚠️ Türklerin tipik hatası: her isme -ов eklemek: мно́го блю́дов, пять ко́мнатов yanlış. Dişil -а ve nötr -о ile biten isimler çoğul ilgide eksizdir: мно́го блюд, пять ко́мнат.

Çoğul belirtme hâli: canlı mı, cansız mı?

Çoğul belirtme hâlinin kendine ait bir eki yoktur. Cansız isimlerde yalın çoğulla, canlı isimlerde (insan, hayvan) ilgi çoğuluyla aynıdır. Bu kural tekilde yalnızca eril isimler için geçerliydi; çoğulda bütün cinsiyetler için geçerlidir.

💡 Türkçede “yemekleri”, “misafirleri” — ikisi de aynı -leri ekini alır. Rusçada ise kendinize sorun: “Bu canlı mı?” Canlıysa ilgi hâlini kullanın.

⚠️ Türklerin tipik hatası: canlı isimlerde yalın çoğul kullanmak. Я встре́тил тури́сты yanlış; doğrusu Я встре́тил тури́стов. Aynı şekilde Мы ждём го́сти değil, Мы ждём госте́й.

Sıfat ve iyelik zamirleri çoğulda

Çoğulda sıfatlar da cinsiyetten bağımsızdır: tek bir çekim tablosu vardır. Sert sıfatlar -ых / -ым / -ыми, yumuşak sıfatlar ve г, к, х, ж, ш, ч, щ'den sonra -их / -им / -ими alır.

• Сала́т из све́жих овоще́й. — Taze sebze salatası.
• В моско́вских кафе́ всё доро́же. — Moskova kafelerinde her şey daha pahalı.
• Мы бы́ли там с на́шими но́выми колле́гами. — Oraya yeni iş arkadaşlarımızla gittik.

💡 кафе́, меню́, кино́, метро́ gibi yabancı kökenli sözcükler hiç çekilmez; hâli onlara eşlik eden sıfat gösterir: в моско́вских кафе́ — Moskova kafelerinde.

⚠️ Sıfatı ismin hâline uydurmayı unutmak sık yapılan bir hatadır: из све́жие о́вощи yanlış. из ilgi hâli ister ve hem sıfat hem isim çekilir: из све́жих овоще́й.

Düzensiz çoğullar ve restoran kalıpları

Bazı çok sık kullanılan isimlerin çoğulu düzensizdir. Bunları ezberlemek gerekir; konuşmada sürekli karşınıza çıkarlar.

💡 Sayılardan sonra челове́к'in çoğul ilgisi kendisiyle aynıdır: пять челове́к, два́дцать челове́к. Ama мно́го люде́й denir.

Restoranda en çok işinize yarayacak kalıplar:

⚠️ Türklerin tipik hatası: детьми́ ve людьми́ yerine düzenli eki kullanmak: с де́тями, с лю́дями yanlış. Doğrusu: с детьми́, с людьми́ — vurgu sonda.

Kelimeler

• рестора́н
  ris-ta-RAN
  restoran
• официа́нт
  a-fi-tsi-ANT
  garson (erkek)
• меню́
  mi-NYU
  menü
• блю́до
  BLYU-da
  yemek (tabak, porsiyon)
• сто́лик
  STO-lik
  masa (restoranda)
• посове́товать
  pa-sa-VYE-ta-vat'
  önermek, tavsiye etmek
• национа́льный
  na-tsı-a-NAL'-nıy
  ulusal, yöresel
• осо́бенно
  a-SO-bin-na
  özellikle
• пельме́ни
  pil'-MYE-ni
  pelmeni (Rus mantısı)
• варе́ники
  va-RYE-ni-ki
  vareniki (iri, içi dolu hamur)
• грибы́
  gri-BI
  mantarlar
• о́вощи
  O-va-şçi
  sebzeler
• све́жий
  SVYE-jıy
  taze
• фасо́ль
  fa-SOL'
  fasulye
• вегетариа́нец
  vi-gi-ta-ri-A-nits
  vejetaryen
• принести́
  pri-nis-Tİ
  getirmek
• ча́йник
  ÇAY-nik
  çaydanlık, demlik
• на всех
  na FSYEH
  herkes için, hepimize
• ую́тно
  u-YUT-na
  rahat, sıcak (ortam)
• цена́ (це́ны)
  tsı-NA (TSE-nı)
  fiyat (fiyatlar)
• друзья́
  druz'-YA
  arkadaşlar
• по пя́тницам
  pa PYAT-ni-tsam
  cumaları, her cuma
• лу́чше всех
  LUT-şı FSYEH
  herkesten iyi
• Прия́тного аппети́та!
  pri-YAT-na-va a-pi-Tİ-ta
  Afiyet olsun!
• вку́сно
  FKUS-na
  lezzetli
• счёт
  ŞŞOT
  hesap
• плати́ть / заплати́ть
  pla-TİT' / zap-la-TİT'
  ödemek
• попола́м
  pa-pa-LAM
  yarı yarıya
• гость (го́сти)
  GOST' (GOS-ti)
  misafir (misafirler)

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz Rusça öğren →