A2 · Ünite 13: Bayramlar (Праздники)
Tarihler ve sıra sayıları
Metin: Ско́ро пра́здник!
Zeynep, Kazan'da üniversitede okuyan Türk bir öğrenci. Aralık sonu; Rus arkadaşı Katya ile yaklaşan Yılbaşını, Türk ve Rus bayramlarını ve doğum günlerini konuşuyorlar.
Ка́тя: Зейне́п, како́е сего́дня число́?
Zeynep, bugün ayın kaçı?
Зейне́п: Сего́дня два́дцать пя́тое декабря́. А что?
Bugün 25 Aralık. Ne oldu ki?
Ка́тя: Зна́чит, до Но́вого го́да оста́лась то́лько неде́ля! Ты бу́дешь встреча́ть его́ здесь, в Каза́ни?
Demek Yılbaşına sadece bir hafta kaldı! Yeni yılı burada, Kazan'da mı karşılayacaksın?
Зейне́п: Да. Я лечу́ домо́й, в Изми́р, то́лько тре́тьего января́.
Evet. Eve, İzmir'e ancak 3 Ocak'ta uçuyorum.
Ка́тя: А в Ту́рции то́же пра́зднуют Но́вый год?
Türkiye'de de Yılbaşı kutlanıyor mu?
Зейне́п: Коне́чно. Но на́ши гла́вные пра́здники други́е. Наприме́р, два́дцать девя́того октября́ — День Респу́блики.
Elbette. Ama bizim asıl bayramlarımız başka. Örneğin 29 Ekim'de Cumhuriyet Bayramı var.
Ка́тя: А весно́й у вас есть пра́здники?
Peki ilkbaharda bayramınız var mı?
Зейне́п: Да, два́дцать тре́тьего апре́ля — Де́тский пра́здник. В э́тот день де́ти пою́т и танцу́ют.
Evet, 23 Nisan'da Çocuk Bayramı var. O gün çocuklar şarkı söyler, dans eder.
Ка́тя: Как интере́сно! А у нас весно́й, восьмо́го ма́рта, Междунаро́дный же́нский день.
Ne ilginç! Bizde de ilkbaharda, 8 Mart'ta Dünya Kadınlar Günü var.
Зейне́п: Я зна́ю! В ма́рте все одногру́ппники дари́ли нам цветы́.
Biliyorum! Mart'ta bütün sınıf arkadaşlarımız bize çiçek verdi.
Ка́тя: Кста́ти, а когда́ у тебя́ день рожде́ния?
Bu arada, senin doğum günün ne zaman?
Зейне́п: Восемна́дцатого февраля́. А у тебя́?
18 Şubat'ta. Ya seninki?
Ка́тя: А я родила́сь пе́рвого ма́я, в две ты́сячи четвёртом году́.
Ben 1 Mayıs'ta, 2004 yılında doğdum.
Зейне́п: Пе́рвого ма́я? Э́то же Пра́здник Весны́ и Труда́!
1 Mayıs'ta mı? Bu Bahar ve Emek Bayramı ama!
Ка́тя: Да! Поэ́тому у меня́ в оди́н день сра́зу два пра́здника.
Evet! Bu yüzden benim bir günde birden iki bayramım oluyor.
Зейне́п: Здо́рово! Ну, тогда́ с наступа́ющим Но́вым го́дом, Ка́тя!
Harika! O zaman şimdiden mutlu yıllar, Katya!
Dilbilgisi
Sıra sayıları 1–10
Türkçede sayıya -(ı)ncı ekini getirerek sıra sayısı yaparız: bir → birinci. Rusçada sıra sayıları ayrı sözcüklerdir ve tam bir sıfat gibi davranır: yanındaki isme cinsiyet, sayı ve hâl bakımından uyar: пе́рвый день, пе́рвая неде́ля, пе́рвое ме́сто.
| Rusça (eril) | Dişil | Nötr | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|---|---|
| пе́рвый | пе́рвая | пе́рвое | PYER-vıy | birinci |
| второ́й | втора́я | второ́е | fta-ROY | ikinci |
| тре́тий | тре́тья | тре́тье | TRYE-tiy | üçüncü |
| четвёртый | четвёртая | четвёртое | çit-VYOR-tıy | dördüncü |
| пя́тый | пя́тая | пя́тое | PYA-tıy | beşinci |
| шесто́й | шеста́я | шесто́е | şıs-TOY | altıncı |
| седьмо́й | седьма́я | седьмо́е | sid'-MOY | yedinci |
| восьмо́й | восьма́я | восьмо́е | vas'-MOY | sekizinci |
| девя́тый | девя́тая | девя́тое | di-VYA-tıy | dokuzuncu |
| деся́тый | деся́тая | деся́тое | di-SYA-tıy | onuncu |
- Мы живём на второ́м этаже́. — İkinci katta oturuyoruz.
- Сего́дня наш пя́тый уро́к. — Bugün beşinci dersimiz.
- Э́то моя́ тре́тья пое́здка в Росси́ю. — Bu benim Rusya'ya üçüncü yolculuğum.
💡 Çoğu sıra sayısının kökü sayının kendisinden gelir: пять → пя́тый, де́сять → деся́тый. Yalnızca ilk ikisi bambaşkadır: оди́н → пе́рвый, два → второ́й. семь → седьмо́й ve во́семь → восьмо́й kökte küçük bir değişiklikle yapılır.
⚠️ Vurguya dikkat: второ́й, шесто́й, седьмо́й, восьмо́й sondan vurgulanır ve -о́й ile biter; diğerleri -ый alır. тре́тий ise kendine özgüdür: dişil тре́тья, nötr тре́тье olur; Türkler bunu sık sık тре́тяя gibi yanlış çeker.
11'den 31'e: bileşik sıra sayıları
11–20 ve 30 düzenlidir: sayının sonundaki -ь düşer, yerine -ый gelir: оди́ннадцать → оди́ннадцатый. Yalnız двадца́тый ve тридца́тый'da vurgu bir hece sağa kayar.
| Rusça sayı | Sıra sayısı | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|---|
| оди́ннадцать | оди́ннадцатый | a-DİN-na-tsa-tıy | on birinci |
| двена́дцать | двена́дцатый | dvi-NA-tsa-tıy | on ikinci |
| пятна́дцать | пятна́дцатый | pit-NA-tsa-tıy | on beşinci |
| восемна́дцать | восемна́дцатый | va-sim-NA-tsa-tıy | on sekizinci |
| два́дцать | двадца́тый | dva-TSA-tıy | yirminci |
| три́дцать | тридца́тый | tri-TSA-tıy | otuzuncu |
Bileşik sayılarda yalnızca son sözcük sıra sayısı olur, öncekiler değişmeden kalır. Bu Türkçede de böyledir: “yirmi birinci” deriz, “yirminci birinci” demeyiz.
- два́дцать пе́рвый век — yirmi birinci yüzyıl
- два́дцать пя́тое декабря́ — 25 Aralık
- три́дцать пе́рвое ма́рта — 31 Mart
💡 Türkçede sıra sayısını “5.” diye noktayla yazarız. Rusçada rakamdan sonra kısa çizgi ve sıfatın son harfleri yazılır: 5-й (пя́тый), 1-е ма́я (пе́рвое ма́я), 3-го января́ (тре́тьего января́). Takvimde ise çoğu zaman yalnızca rakam görürsünüz: 1 ма́я; ama her zaman sıra sayısı olarak okunur.
Aylar ve “ayda”: в + bulunma hâli
Rusçada ay adlarının hepsi erildir. “Ocakta, Mayısta” demek için в + bulunma hâli (-е) kullanılır; bunu A1'den biliyorsunuz: в Москве́.
| Rusça | Okunuş | Türkçe | Ne zaman? (в + -е) |
|---|---|---|---|
| янва́рь | yin-VAR' | Ocak | в январе́ |
| февра́ль | fiv-RAL' | Şubat | в феврале́ |
| март | MART | Mart | в ма́рте |
| апре́ль | ap-RYEL' | Nisan | в апре́ле |
| май | MAY | Mayıs | в ма́е |
| ию́нь | i-YUN' | Haziran | в ию́не |
| ию́ль | i-YUL' | Temmuz | в ию́ле |
| а́вгуст | AV-gust | Ağustos | в а́вгусте |
| сентя́брь | sin-TYABR' | Eylül | в сентябре́ |
| октя́брь | ak-TYABR' | Ekim | в октябре́ |
| ноя́брь | na-YABR' | Kasım | в ноябре́ |
| дека́брь | di-KABR' | Aralık | в декабре́ |
⚠️ İki tipik hata: 1) Türkçedeki gibi ay adını büyük harfle yazmak. Rusçada cümle ortasında ay adı küçük harfle yazılır: в ма́рте, пя́тое ма́я. 2) Vurguyu korumak: янва́рь, февра́ль ve сентя́брь'den дека́брь'e kadar olan aylarda çekimde vurgu sona kayar: в январе́, в октябре́. март, май, апре́ль, ию́нь, ию́ль, а́вгуст ise vurguyu yerinde tutar.
💡 Ayla ilgili diğer kalıplar: в э́том ме́сяце (bu ay), в про́шлом ме́сяце (geçen ay), в сле́дующем ме́сяце (gelecek ay). Mevsimler ise edatsız söylenir: зимо́й, весно́й, ле́том, о́сенью (kışın, ilkbaharda, yazın, sonbaharda).
Bugün ayın kaçı? Tarih söylemek
Türkçede “Bugün 5 Mayıs” deriz. Rusçada tarih sıra sayısıyla söylenir. Sıra sayısı, söylenmeyen число́ (nötr) sözcüğüne uyduğu için nötr biçimdedir; ay ise ilgi hâlinde gelir. Kelimesi kelimesine: “bugün Mayıs'ın beşinci (günü)”.
- — Како́е сего́дня число́? — Сего́дня пя́тое ма́я. — — Bugün ayın kaçı? — Bugün 5 Mayıs.
- За́втра пе́рвое сентября́. — Yarın 1 Eylül.
- Вчера́ бы́ло два́дцать девя́тое октября́. — Dün 29 Ekim'di.
Ay adlarının ilgi hâli: января́, февраля́, ма́рта, апре́ля, ма́я, ию́ня, ию́ля, а́вгуста, сентября́, октября́, ноября́, декабря́. Vurgu, bulunma hâlindeki gibi davranır.
| Soru (Rusça) | Türkçe | Cevap |
|---|---|---|
| Како́е сего́дня число́? | Bugün ayın kaçı? | Сего́дня тре́тье ию́ня. |
| Како́й сего́дня день? | Bugün günlerden ne? | Сего́дня среда́. |
| Како́й сейча́с ме́сяц? | Hangi aydayız? | Сейча́с дека́брь. |
| Како́й сейча́с год? | Hangi yıldayız? | Сейча́с две ты́сячи два́дцать шесто́й год. |
⚠️ Türklerin tipik hataları: 1) Ayı yalın hâlde bırakmak: пя́тое май yanlış, пя́тое ма́я doğru. 2) Sıra sayısı yerine düz sayı söylemek: пять ма́я değil, пя́тое ма́я. Türkçede “beş Mayıs” deriz ama Rusçada “beşinci” demek zorunludur.
Ne zaman? Tarih ve yıl ilgi hâlinde
“5 Mayıs'ta” demek için Rusçada edat kullanılmaz; sıra sayısı da ilgi hâline girer ve -ого ile biter. Ay zaten ilgi hâlindedir. Когда́? (Ne zaman?) sorusunun cevabı budur.
| Ne? (yalın) | Ne zaman? (ilgi) | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|---|
| пе́рвое ма́я | пе́рвого ма́я | PYER-va-va MA-ya | 1 Mayıs'ta |
| тре́тье января́ | тре́тьего января́ | TRYE-t'ye-va yin-va-RYA | 3 Ocak'ta |
| восьмо́е ма́рта | восьмо́го ма́рта | vas'-MO-va MAR-ta | 8 Mart'ta |
| два́дцать девя́тое октября́ | два́дцать девя́того октября́ | DVA-tsat' di-VYA-ta-va ak-tib-RYA | 29 Ekim'de |
💡 -ого sonundaki г her zaman v okunur, tıpkı сего́дня'deki gibi: пе́рвого → “PYER-va-va”, восьмо́го → “vas'-MO-va”.
Yıl: Yalnızca yıl söylenecekse (“2004'te”) в + bulunma hâli kullanılır ve sıra sayısı -ом alır: в две ты́сячи четвёртом году́. Tam tarihte ise yıl da ilgi hâline girer: два́дцать девя́того октября́ ты́сяча девятьсо́т два́дцать тре́тьего го́да — 29 Ekim 1923'te.
- Я роди́лся в две ты́сячи пе́рвом году́. — 2001 yılında doğdum.
- Мы прие́хали в Каза́нь в а́вгусте. — Kazan'a Ağustos'ta geldik.
⚠️ Yılda da yalnızca son sözcük çekilir: две ты́сячи hiç değişmez, sadece четвёртом değişir. Ayrıca “yılda” в году́ olur; vurgu sondadır ve -е değil -у gelir. в го́де demeyin.
Tebrik etmek: С пра́здником!
Rusçada tebrik поздравля́ть + kimi (belirtme hâli) + с + neyle (araç hâli) kalıbıyla yapılır: Поздравля́ю вас с пра́здником! Günlük dilde поздравля́ю çoğu zaman düşer, yalnız с + araç hâli kalır. Türkçedeki “Bayramınız kutlu olsun”un karşılığıdır.
| Rusça | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| С Но́вым го́дом! | s NO-vım GO-dam | Mutlu yıllar! / Yeni yılın kutlu olsun! |
| С днём рожде́ния! | z DNYOM raj-DYE-ni-ya | İyi ki doğdun! |
| С пра́здником! | s PRAZ-ni-kam | Bayramın kutlu olsun! |
| С Восьмы́м ма́рта! | s vas'-MIM MAR-ta | 8 Mart'ın kutlu olsun! |
| С наступа́ющим! | s na-stu-PA-yu-şçim | Şimdiden kutlu olsun! |
| Поздравля́ю вас с Днём Респу́блики! | paz-drav-LYA-yu VAS z DNYOM ris-PUB-li-ki | Cumhuriyet Bayramınızı kutlarım! |
💡 С наступа́ющим! bayramdan önce söylenir; “şimdiden kutlu olsun”un tam karşılığıdır. Bayram geçtikten birkaç gün sonra tebrik ediyorsanız С проше́дшим! (geçmiş bayramın kutlu olsun) dersiniz.
⚠️ с'den sonra araç hâli gelir: С днём рожде́ния doğru, С день рожде́ния yanlış. Ayrıca с, ardından gelen ötümlü ünsüzden (д, б, в…) önce z okunur: с днём → “z DNYOM”.
Kelimeler
- число́
çis-LO
tarih, ayın günü; sayı - пра́здник
PRAZ-nik
bayram, tatil günü - Но́вый год
NO-vıy GOT
Yılbaşı, yeni yıl - встреча́ть Но́вый год
fstri-ÇAT' NO-vıy GOT
yeni yılı karşılamak - пра́здновать
PRAZ-na-vat'
kutlamak - гла́вный
GLAV-nıy
asıl, en önemli, baş - наприме́р
na-pri-MYER
örneğin - День Респу́блики
DYEN' ris-PUB-li-ki
Cumhuriyet Bayramı - весно́й
vis-NOY
ilkbaharda - де́ти
DYE-ti
çocuklar - петь
PYET'
şarkı söylemek - танцева́ть
tan-tsı-VAT'
dans etmek - Междунаро́дный же́нский день
mij-du-na-ROD-nıy JEN-skiy DYEN'
Dünya Kadınlar Günü (8 Mart) - дари́ть
da-RİT'
hediye etmek, vermek - цветы́
tsvi-TI
çiçekler - одногру́ппник
ad-na-GRUP-nik
sınıf arkadaşı (üniversitede) - кста́ти
KSTA-ti
bu arada, aklıma gelmişken - день рожде́ния
DYEN' raj-DYE-ni-ya
doğum günü - роди́ться
ra-DİT-sa
doğmak - год
GOT
yıl - ме́сяц
MYE-sits
ay (takvim) - пе́рвый
PYER-vıy
birinci, ilk - второ́й
fta-ROY
ikinci - тре́тий
TRYE-tiy
üçüncü - поздравля́ть
paz-drav-LYAT'
tebrik etmek, kutlamak - С днём рожде́ния!
z DNYOM raj-DYE-ni-ya
İyi ki doğdun! - С наступа́ющим!
s na-stu-PA-yu-şçim
Şimdiden kutlu olsun! (yaklaşan bayram için) - сра́зу
SRA-zu
hemen, derhal - здо́рово
ZDO-ra-va
harika, süper (konuşma dili)