📘 Rusça kursu: tüm üniteler

B1 · Ünite 8: Kültür ve sanat (Культура)

Sayıların hâl çekimi

Metin: В Большо́й теа́тр!

Zeynep Moskova'da sanat tarihi okuyan Türk bir yüksek lisans öğrencisi. Rus arkadaşı Maşa ile Tretyakov Galerisi'ni ve hafta sonu gidecekleri baleyi konuşuyor. Diyalogdaki sayılara dikkat edin: neredeyse hepsi farklı bir hâlde.

Ма́ша: Зейне́п, ты уже́ была́ в Третьяко́вской галере́е?
Zeynep, Tretyakov Galerisi'ne gittin mi?

Зейне́п: Да, была́! Я провела́ там о́коло пяти́ часо́в и всё равно́ не всё уви́дела.
Evet, gittim! Orada yaklaşık beş saat geçirdim ve yine de her şeyi göremedim.

Ма́ша: Неудиви́тельно. Там бо́лее ста ты́сяч произведе́ний иску́сства.
Şaşırtıcı değil. Orada yüz binden fazla sanat eseri var.

Зейне́п: Я была́ то́лько в двух за́лах с ру́сскими ико́нами и в трёх за́лах с карти́нами девятна́дцатого ве́ка.
Ben yalnızca Rus ikonalarının bulunduğu iki salona ve on dokuzuncu yüzyıl tablolarının bulunduğu üç salona girebildim.

Ма́ша: А кака́я карти́на тебе́ понра́вилась бо́льше всего́?
Peki en çok hangi tablo hoşuna gitti?

Зейне́п: «У́тро в сосно́вом лесу́» Ши́шкина. Там медве́дица с тремя́ медвежа́тами — я до́лго смотре́ла на э́тих трёх малыше́й!
Şişkin'in “Çam Ormanında Sabah” tablosu. Orada üç yavrusuyla bir anne ayı var; o üç yavruya uzun uzun baktım!

Ма́ша: А в Большо́м теа́тре ты была́? У меня́ есть два биле́та на «Лебеди́ное о́зеро» в суббо́ту.
Bolşoy Tiyatrosu'na gittin mi? Cumartesi için “Kuğu Gölü”ne iki biletim var.

Зейне́п: Пра́вда? Я мечта́ю об э́том уже́ мно́го лет! Ско́лько сто́ит биле́т?
Gerçekten mi? Yıllardır bunun hayalini kuruyorum! Bilet kaç para?

Ма́ша: Ка́ждый сто́ит три ты́сячи пятьсо́т рубле́й. А места́ в парте́ре сто́ят до двадцати́ ты́сяч.
Her biri üç bin beş yüz ruble. Parterdeki yerler ise yirmi bine kadar çıkıyor.

Зейне́п: Ого́! А во ско́лько начина́ется спекта́кль?
Vay! Peki gösteri saat kaçta başlıyor?

Ма́ша: В семь часо́в. Он идёт почти́ три часа́ с двумя́ антра́ктами.
Saat yedide. İki arayla neredeyse üç saat sürüyor.

Зейне́п: Я уже́ рассказа́ла о Большо́м теа́тре трём подру́гам из Ту́рции, и все хотя́т прие́хать.
Bolşoy Tiyatrosu'nu Türkiye'deki üç arkadaşıma anlattım bile, hepsi gelmek istiyor.

Ма́ша: Зна́ешь, Большо́му теа́тру уже́ бо́льше двухсо́т лет. Он был осно́ван в ты́сяча семьсо́т се́мьдесят шесто́м году́.
Biliyor musun, Bolşoy Tiyatrosu iki yüz yıldan daha eski. 1776'da kuruldu.

Зейне́п: А ско́лько зри́телей помеща́ется в за́ле?
Peki salona kaç seyirci sığıyor?

Ма́ша: Бо́лее ты́сячи семисо́т челове́к. Представля́ешь, как краси́во, когда́ все места́ за́няты?
Bin yedi yüzden fazla kişi. Bütün yerler dolu olunca ne kadar güzel olduğunu bir düşünsene!

Зейне́п: Не могу́ дожда́ться суббо́ты! Встре́тимся без пятна́дцати семь у гла́вного вхо́да?
Cumartesiyi iple çekiyorum! Yediye çeyrek kala ana girişte buluşalım mı?

Ма́ша: Договори́лись! То́лько не опа́здывай: по́сле нача́ла в зал не пуска́ют.
Anlaştık! Yalnız gecikme: gösteri başladıktan sonra salona almıyorlar.

Dilbilgisi

Sayılar neden çekimlenir?

Türkçede sayı hiç değişmez, yalnızca adın sonu değişir: “beş kitaptan”, “üç arkadaşla”, “iki salonda”. Rusçada ise sayının kendisi de hâl ekleri alır: пять → о пяти́ кни́гах, три → с тремя́ друзья́ми, два → в двух за́лах.

A2'de yalın hâlde два биле́та, пять биле́тов kuralını öğrendiniz. Bu ünitede sayının edatlardan ve fiillerden sonra nasıl değiştiğini göreceğiz. İşin iyi yanı: sayıların çekimi birkaç basit modele dayanır.

⚠️ Türklerin en tipik hatası sayıyı Türkçedeki gibi değiştirmeden bırakmaktır: о́коло пять часо́в, с два друзья́ми yanlış. Doğrusu: о́коло пяти́ часо́в, с двумя́ друзья́ми. Edat sayıyı da “yönetir”.

оди́н, одна́, одно́, одни́

Оди́н (bir) tıpkı bir sıfat ya da э́тот işaret sözü gibi çekimlenir ve adla cinsiyet, sayı, hâl bakımından uyum sağlar. Adın kendisi de aynı hâlde, tekil olur.

💡 одного́ ve одному́ sözlerinde г, v okunur: “ad-na-VO”. Bileşik sayılar оди́н ile bitiyorsa ad tekil kalır: два́дцать оди́н зри́тель, с двадцатью́ одни́м зри́телем.

два, три, четы́ре

Bu üç sayının kendine özgü çekimi vardır ve ezberlenmesi gerekir. Yalın ve cansızlarda belirtme hâlinde ad tekil ilgi hâlinde durur (два биле́та). Diğer bütün hâllerde ise ad, sayıyla aynı hâlde ve çoğul olur.

Belirtme hâlinde canlı varlıklar için ilgi biçimi kullanılır: Я ви́жу два биле́та ama Я ви́жу трёх малыше́й, Мы пригласи́ли двух друзе́й.

⚠️ Türkçede sayıdan sonra ad hep tekildir (“üç salonda”). Rusçada ise в трёх за́лах, с двумя́ антра́ктами, трём подру́гам gibi dolaylı hâllerde ad çoğuldur. в трёх за́ле ya da с двумя́ антра́кта demek Türklerin en sık hatalarından biridir.

💡 О́ба / о́бе (her iki) da aynı modelde çekimlenir: обо́их, обе́им, обо́ими (eril/nötr); обе́их, обе́им, обе́ими (dişil).

пять – два́дцать, три́дцать: -ь’li dişil ad gibi

5'ten 20'ye kadar sayılar ve три́дцать, тетра́дь gibi -ь ile biten dişil adlar gibi çekimlenir: yalın ve belirtme aynıdır, ilgi, yönelme ve bulunma -и, araç -ью alır. Bu sayılarda vurgu çoğunlukla sona kayar.

Sayı yalın ve belirtme hâlindeyse ad çoğul ilgi hâlinde olur (пять биле́тов); diğer hâllerde ad da sayıyla aynı hâle girer: о́коло пяти́ часо́в, к пяти́ часа́м, с пятью́ друзья́ми, в пяти́ за́лах.

⚠️ во́семь çekimde ünlü değiştirir: восьми́ (vos'-mİ değil, vas'-Mİ). пятна́дцать, оди́ннадцать gibi -надцать’li sayılarda ise vurgu yerinde kalır: без пятна́дцати семь.

со́рок, девяно́сто, сто ve yüzler

Со́рок, девяно́сто ve сто en kolay sayılardır: yalnızca iki biçimleri vardır. Yalın ve belirtme dışında her yerde сорока́, девяно́ста, ста kullanılır.

• бо́лее ста ты́сяч произведе́ний — yüz binden fazla eser
• с сорока́ студе́нтами — kırk öğrenciyle
• в девяно́ста киломе́трах от го́рода — şehirden doksan kilometre uzakta

Yüzlerde (две́сти, пятьсо́т …) iki parça da çekimlenir: ilk parça kendi sayısı gibi, -сот parçası ise çoğul bir ad gibi.

Ты́сяча ve миллио́н sayı değil, ad gibi çekimlenir ve kendilerinden sonra her zaman ilgi hâli ister: с ты́сячей зри́телей, о миллио́не рубле́й. Bileşik sayılarda her parça ayrı ayrı çekimlenir: бо́лее ты́сячи семисо́т челове́к.

💡 Bileşik sayıların tam çekimi Rusları bile zorlar; konuşmada çoğu kişi о́коло, бо́лее gibi ilgi hâli isteyen kalıplara sığınır. Siz de önce ilgi hâlini sağlamlaştırın: en sık kullanılan biçim odur.

Sayılarla sık kalıplar

Günlük konuşmada sayılar çoğunlukla aşağıdaki kalıplarla gelir. Hepsi sayının belli bir hâlini ister.

⚠️ Saatte “… kala” Türkçede yalın sayıyla söylenir (“yediye çeyrek kala”), Rusçada ise dakika sayısı ilgi hâlinde, saat yalın hâlde olur: без пятна́дцати семь, без двадцати́ пять, без пяти́ де́вять. без пятна́дцать семь yanlıştır.

Kelimeler

• культу́ра
  kul'-TU-ra
  kültür
• иску́сство
  is-KUS-tva
  sanat
• произведе́ние иску́сства
  pra-iz-vi-DYE-ni-ye is-KUS-tva
  sanat eseri
• карти́на
  kar-Tİ-na
  tablo, resim
• худо́жник
  hu-DOJ-nik
  ressam
• вы́ставка
  VIS-taf-ka
  sergi
• галере́я
  ga-li-RYE-ya
  galeri
• музе́й
  mu-ZYEY
  müze
• зал
  ZAL
  salon
• ико́на
  i-KO-na
  ikona (dinî resim)
• теа́тр
  ti-ATR
  tiyatro
• спекта́кль
  spik-TAKL'
  oyun, gösteri
• бале́т
  ba-LYET
  bale
• о́пера
  O-pi-ra
  opera
• компози́тор
  kam-pa-Zİ-tar
  besteci
• актёр / актри́са
  ak-TYOR / ak-TRİ-sa
  oyuncu (erkek / kadın)
• сце́на
  STSE-na
  sahne
• зри́тель
  ZRİ-til'
  izleyici
• антра́кт
  an-TRAKT
  perde arası
• парте́р
  par-TER
  parter (sahne önündeki koltuklar)
• век
  VYEK
  yüzyıl
• ты́сяча
  TI-si-ça
  bin (1000)
• миллио́н
  mi-li-ON
  milyon
• о́коло
  O-ka-la
  yaklaşık, civarında (+ ilgi hâli)
• бо́лее / ме́нее
  BO-li-ye / MYE-ni-ye
  -den fazla / -den az (+ ilgi hâli)
• полови́на
  pa-la-Vİ-na
  yarım, yarı
• мечта́ть о
  mić-TAT'
  hayal etmek (+ bulunma hâli)
• помеща́ться
  pa-mi-ŞÇAT-sa
  sığmak

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz Rusça öğren →