📘 Rusça kursu: tüm üniteler

B1 · Ünite 10: Teknoloji (Технологии)

Belirsizlik zamirleri (-то, -нибудь)

Metin: Что́-то случи́лось с ноутбу́ком

Kerem, Bişkek'te bir yazılım şirketinde çalışan genç bir Türk programcı. Sabah dizüstü bilgisayarı açılmıyor, pazartesi ise önemli bir sunumu var. Kırgız iş arkadaşı Dina ona yardım etmeye çalışıyor. Diyalogda belirsizlik ve olumsuz zamirlerin gerçek kullanımlarını göreceksiniz.

Ди́на: Кере́м, ты почему́-то гру́стный. Что́-то случи́лось?
Kerem, nedense üzgünsün. Bir şey mi oldu?

Кере́м: Да, мой ноутбу́к не включа́ется. Вчера́ он ка́к-то стра́нно шуме́л, а сего́дня у́тром экра́н чёрный.
Evet, dizüstü bilgisayarım açılmıyor. Dün tuhaf bir şekilde ses çıkarıyordu, bu sabah da ekran kapkara.

Ди́на: Мо́жет быть, кто́-нибудь из колле́г посмо́трит?
Belki meslektaşlardan biri bakar?

Кере́м: Я уже́ спра́шивал. Никто́ не зна́ет, в чём пробле́ма. А в понеде́льник у меня́ презента́ция для клие́нта!
Sordum bile. Sorunun ne olduğunu kimse bilmiyor. Pazartesi de müşteri için sunumum var!

Ди́на: Не волну́йся. Я зна́ю кое-кого́ в серви́сном це́нтре. Он всё де́лает бы́стро.
Merak etme. Servis merkezinde birini tanıyorum. Her şeyi hızlı yapar.

Кере́м: Пра́вда? А где э́тот центр?
Gerçekten mi? Bu merkez nerede?

Ди́на: Где́-то на проспе́кте Чуй. Сейча́с найду́ а́дрес.
Çuy Bulvarı'nda bir yerde. Şimdi adresi bulurum.

Кере́м: Спаси́бо! А там мо́жно купи́ть како́й-нибудь недорого́й ноутбу́к? На вся́кий слу́чай.
Teşekkürler! Peki orada ucuz bir dizüstü bilgisayar alınabilir mi? Ne olur ne olmaz.

Ди́на: Ду́маю, да. Мой брат когда́-то купи́л там како́й-то ноутбу́к, и он до сих пор рабо́тает.
Sanırım evet. Ağabeyim bir zamanlar oradan bir dizüstü almıştı, hâlâ çalışıyor.

Кере́м: А мои́ фа́йлы? На ноутбу́ке бы́ли ва́жные докуме́нты.
Peki dosyalarım? Bilgisayarda önemli belgeler vardı.

Ди́на: Ты где́-нибудь хра́нишь резе́рвные ко́пии? Наприме́р, в о́блаке?
Yedeklerini bir yerde saklıyor musun? Örneğin bulutta?

Кере́м: Кое-что́ я сохраня́л в о́блаке, но, к сожале́нию, не всё.
Bazı şeyleri bulutta kaydetmiştim ama maalesef hepsini değil.

Ди́на: Тогда́ не пережива́й. Мастера́ обы́чно мо́гут что́-нибудь сде́лать с ди́ском.
O zaman üzülme. Ustalar genellikle diskle ilgili bir şeyler yapabiliyor.

Кере́м: Наде́юсь. Без компью́тера я как без рук!
Umarım. Bilgisayarsız elsiz kolsuz gibiyim!

Ди́на: Кста́ти, тебе́ кто́-то звони́л, пока́ ты был на обе́де.
Bu arada, sen öğle yemeğindeyken seni biri aradı.

Кере́м: Кто? Он что́-нибудь сказа́л?
Kim? Bir şey söyledi mi?

Ди́на: Сказа́л, что перезвони́т попо́зже. Бо́льше ничего́.
Daha sonra tekrar arayacağını söyledi. Başka bir şey değil.

Кере́м: Наве́рное, э́то клие́нт. Ла́дно, дай мне, пожа́луйста, а́дрес це́нтра.
Herhalde müşteridir. Peki, bana lütfen merkezin adresini ver.

Dilbilgisi

-то: biri var ama kim olduğunu bilmiyorum

Türkçede “biri”, “bir şey”, “bir yerde” deriz ve bu sözler her durumda aynı kalır. Rusçada ise bu anlam iki ayrı ekle verilir: -то ve -нибудь. İkisi de soru zamirine (кто, что, где, когда́…) kısa çizgiyle eklenir. -то, gerçekten var olan, belirli ama konuşanın tanımadığı ya da adını bilmediği bir kişiyi, nesneyi, yeri anlatır. Тебе́ кто́-то звони́л dediğimde biri gerçekten aramıştır; yalnızca kim olduğunu bilmiyorum.

• Тебе́ кто́-то звони́л. — Seni biri aradı.
• Он что́-то пи́шет в телефо́не. — Telefonunda bir şey yazıyor.
• Мой брат когда́-то жил в Москве́. — Ağabeyim bir zamanlar Moskova'da yaşıyordu.
• Интерне́т почему́-то не рабо́тает. — İnternet nedense çalışmıyor.

💡 -то çoğunlukla olumlu cümlelerde, geçmiş ve şimdiki zamanda kullanılır: olay gerçekten olmuştur ya da şu an olmaktadır. Ekin o'su hiç vurgu almaz ve “a” okunur: что́-то “ŞTO-ta”.

-нибудь: herhangi biri, fark etmez

-нибудь eki ise henüz belli olmayan, “herhangi biri, kim olursa olsun” anlamını taşır. Burada ne konuşan ne de dinleyen kişinin kim olduğunu bilir; çünkü olay ya henüz olmamıştır ya da olup olmadığı sorulmaktadır. Bu yüzden -нибудь en çok sorularda, emir cümlelerinde, gelecek zamanda, isteklerde ve şart cümlelerinde karşımıza çıkar. Okunuşu “ni-but'” şeklindedir: sondaki д, t gibi okunur.

💡 Sorularda когда́-нибудь Türkçedeki “hiç” sözcüğü gibidir: Ты когда́-нибудь был в Москве́? — Hiç Moskova'da bulundun mu? Olumlu cümlede ise “bir gün” demektir: Я когда́-нибудь вы́учу кита́йский — Bir gün Çinceyi öğreneceğim.

-то mu, -нибудь mu? Karar verme

Türkçede “biri” tek bir sözdür; Rusçada ise her seferinde seçim yapmanız gerekir. Kendinize şu soruyu sorun: “Bu kişi ya da nesne gerçekten belli mi, olay oldu mu?” Cevap evetse -то; “herhangi biri olabilir, henüz belli değil” ise -нибудь.

⚠️ Türklerin tipik hatası: geçmişte gerçekten olmuş bir olay için -нибудь kullanmak. Вчера́ кто́-нибудь приходи́л. düz cümle olarak yanlıştır; doğrusu Вчера́ кто́-то приходи́л. (Dün biri geldi.) -нибудь ancak cümle soru olursa doğru olur: Вчера́ кто́-нибудь приходи́л? (Dün gelen oldu mu?)

💡 Emir cümlelerinde -то yerine -нибудь kullanın: Купи́ что́-нибудь doğal ve doğrudur. Купи́ что́-то konuşmada duyulsa da kulağa kaba ve özensiz gelir.

кое-: biliyorum ama söylemiyorum

Üçüncü bir belirsizlik türü daha var: başa gelen кое-. Bu kez konuşan kişi kimden ya da neyden söz ettiğini biliyor, ama şimdilik söylemek istemiyor ya da ayrıntıya girmiyor. Türkçedeki “Sana bir şey aldım (ne olduğunu söylemem)” ya da “bazı şeyler, bazı yerler” anlamına yakındır.

• Я купи́л тебе́ кое-что́. — Sana bir şey aldım. (sürpriz)
• Я зна́ю кое-кого́ в серви́сном це́нтре. — Teknik serviste birini tanıyorum.
• Кое-где́ ещё лежи́т снег. — Bazı yerlerde hâlâ kar var.

⚠️ Edatın yerine dikkat! кое- ile edat ortaya girer: ко́е с кем, ко́е о чём, ко́е у кого́. -то ve -нибудь́de ise edat başa gelir: с ке́м-то, о чём-нибудь. Yani с кое-ке́м değil, ко́е с кем denir.

Hâl çekimi: zamir çekilir, ek değişmez

Belirsizlik zamirlerinde yalnızca soru zamiri çekilir; -то ve -нибудь ekleri hiç değişmez. Yani кто nasıl çekiliyorsa кто́-то da öyle çekilir: кого́-то, кому́-то, ке́м-то. како́й-то ise sıfat gibi isme cinsiyet, sayı ve hâlce uyar: каку́ю-то кни́гу, в како́м-то го́роде.

• Я ви́дел тебя́ в кафе́ с ке́м-то. — Seni kafede biriyle gördüm.
• Позвони́ кому́-нибудь из друзе́й. — Arkadaşlardan birini ara.
• Он чита́ет каку́ю-то статью́ о нейросетя́х. — Yapay sinir ağlarıyla ilgili bir makale okuyor.

💡 кого́-то, чего́-нибудь gibi biçimlerde г, her zaman olduğu gibi v okunur: “ka-VO-ta”, “çi-VO-ni-but'”.

Olumsuz zamirler: никто́, ничего́, нигде́

Belirsizlik zamirlerinin olumsuz karşılığı ни- ile kurulur: никто́ (hiç kimse), ничего́ (hiçbir şey), нигде́ (hiçbir yerde), никуда́ (hiçbir yere), никогда́ (hiçbir zaman), никако́й (hiçbir). Bu zamirlerle fiilin önüne mutlaka не gelir. Bu aslında Türkçeyle aynı mantıktır: “Kimse gelmedi”, “Hiçbir şey bilmiyorum” derken biz de olumsuzluğu iki kez söyleriz.

⚠️ Türklerin tipik hataları: (1) не'yi unutmak: Никто́ зна́ет yanlış → Никто́ не зна́ет. (2) Olumsuz cümlede -нибудь kullanmak: “Kimseyi görmedim” = Я никого́ не ви́дел; Я не ви́дел кого́-нибудь yanlıştır. (3) Edat yine ortaya girer: ни с кем, ни о чём; с нике́м denmez.

Kelimeler

• ноутбу́к
  na-ut-BUK
  dizüstü bilgisayar
• включа́ться
  fklyu-ÇA-tsa
  açılmak, çalışmaya başlamak (cihaz)
• экра́н
  ek-RAN
  ekran
• что́-то
  ŞTO-ta
  bir şey (belirli ama bilinmeyen)
• кто́-то
  KTO-ta
  biri, birisi (belirli ama bilinmeyen)
• кто́-нибудь
  KTO-ni-but'
  herhangi biri
• что́-нибудь
  ŞTO-ni-but'
  herhangi bir şey
• где́-то
  GDYE-ta
  bir yerde
• когда́-то
  kag-DA-ta
  bir zamanlar, vaktiyle
• когда́-нибудь
  kag-DA-ni-but'
  bir gün (gelecekte); hiç (soruda)
• како́й-то
  ka-KOY-ta
  bir (adını bilmediğim), birtakım
• како́й-нибудь
  ka-KOY-ni-but'
  herhangi bir
• почему́-то
  pa-çi-MU-ta
  nedense
• кое-что́
  ko-yi-ŞTO
  bir şey (söylemediğim), bazı şeyler
• кое-кто́
  ko-yi-KTO
  birisi (tanıdığım), bazıları
• никто́
  nik-TO
  hiç kimse
• ничего́
  ni-çi-VO
  önemli değil, olsun
• серви́сный центр
  sir-VİS-nıy TSENTR
  teknik servis
• ма́стер
  MAS-tir
  usta, tamirci
• резе́рвная ко́пия
  ri-ZERV-na-ya KO-pi-ya
  yedek (kopya)
• о́блако
  OB-la-ka
  bulut (bulut depolama)
• файл
  FAYL
  dosya
• сохраня́ть
  sa-hra-NYAT'
  kaydetmek, saklamak
• приложе́ние
  pri-la-JE-ni-ye
  (mobil) uygulama
• паро́ль
  pa-ROL'
  şifre (Wi-Fi)
• скача́ть
  ska-ÇAT'
  indirmek (dosya, uygulama)
• пережива́ть
  pi-ri-jı-VAT'
  üzülmek, kaygılanmak
• перезвони́ть
  pi-ri-zva-NİT'
  geri aramak, tekrar aramak
• на вся́кий слу́чай
  na FSYA-kiy SLU-çay
  ne olur ne olmaz, her ihtimale karşı

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz Rusça öğren →