B1 · Ünite 12: B1 genel tekrar ve sınav (Повторение)

B1 seviyesinin tüm konuları

Metin: Пе́ред экза́меном

Aslı, Almatı'da bir turizm şirketinde çalışmak isteyen genç bir Türk. Bunun için Rusça yeterlik sınavı TRKİ-1'in (ТРКИ-1, B1) sertifikası gerekiyor. Sınava üç gün kala Rusça hocası İrina Petrovna ile son tekrarı yapıyor. Bu diyalogda B1'de öğrendiğiniz konuların neredeyse hepsi bir arada: görüş bildirme, şart kipi, görünüş, hareket fiilleri, dolaylı anlatım, ortaç ve ulaçlar, edilgen yapı, belirsizlik zamirleri, resmî üslup ve sayılar.

Ири́на Петро́вна: Аслы́, до экза́мена оста́лось три дня. Как вы себя́ чу́вствуете?
Aslı, sınava üç gün kaldı. Kendinizi nasıl hissediyorsunuz?

Аслы́: Че́стно говоря́, я немно́го волну́юсь. Мне ка́жется, что я всё забу́ду.
Açıkçası biraz heyecanlıyım. Bana öyle geliyor ki her şeyi unutacağım.

Ири́на Петро́вна: Не пережива́йте. Е́сли бы вы пло́хо зна́ли язы́к, я бы вам сказа́ла. По-мо́ему, вы гото́вы.
Üzülmeyin. Dili kötü bilseydiniz size söylerdim. Bence hazırsınız.

Аслы́: Спаси́бо. Но я всё ещё пу́таю глаго́лы движе́ния. Вчера́ я хоте́ла сказа́ть, что зашла́ в магази́н, а сказа́ла «вошла́».
Teşekkürler. Ama hareket fiillerini hâlâ karıştırıyorum. Dün mağazaya uğradığımı söylemek istedim, “içeri girdim” dedim.

Ири́на Петро́вна: Ничего́ стра́шного. Дава́йте повтори́м: «зайти́» — э́то зайти́ куда́-то ненадо́лго по доро́ге.
Önemli değil. Tekrar edelim: “uğramak” fiili, bir yere yol üstünde kısa süreliğine girmektir.

Аслы́: А ещё вид глаго́ла. Почему́ мы говори́м «Не опа́здывайте!», а не «Не опозда́йте!»?
Bir de fiil görünüşü. Neden “Geç kalmayın!” derken tamamlanmamış görünüşü kullanıyoruz da tamamlanmışı kullanmıyoruz?

Ири́на Петро́вна: Потому́ что с отрица́нием мы обы́чно испо́льзуем несоверше́нный вид. Кста́ти, на экза́мене бу́дет зада́ние, в кото́ром ну́жно переда́ть чужу́ю речь.
Çünkü olumsuzlukla genellikle tamamlanmamış görünüşü kullanırız. Bu arada sınavda başkasının sözlerini aktarmanız gereken bir soru olacak.

Аслы́: Вы име́ете в виду́ ко́свенную речь? Наприме́р: «Ири́на Петро́вна сказа́ла, что́бы мы не опа́здывали».
Dolaylı anlatımı mı kastediyorsunuz? Örneğin: “İrina Petrovna geç kalmamamızı söyledi.”

Ири́на Петро́вна: Пра́вильно! А е́сли бы я спроси́ла: «Вы гото́вы?», как бы вы э́то переда́ли?
Doğru! Peki size “Hazır mısınız?” diye sorsaydım, bunu nasıl aktarırdınız?

Аслы́: Ири́на Петро́вна спроси́ла, гото́ва ли я к экза́мену.
İrina Petrovna sınava hazır olup olmadığımı sordu.

Ири́на Петро́вна: Отли́чно. А как вы понима́ете фра́зу: «Студе́нты, сда́вшие экза́мен, полу́чат сертифика́т»?
Harika. Peki “Sınavı geçmiş öğrenciler sertifika alacak” cümlesini nasıl anlıyorsunuz?

Аслы́: Э́то зна́чит «студе́нты, кото́рые сда́ли экза́мен». Вот и я, сдав экза́мен, получу́ сертифика́т и, наде́юсь, найду́ рабо́ту в туристи́ческой компа́нии.
“Sınavı geçen öğrenciler” demek. İşte ben de sınavı geçip sertifikamı alacağım ve umarım bir turizm şirketinde iş bulacağım.

Ири́на Петро́вна: Обяза́тельно найдёте! Результа́ты бу́дут опублико́ваны на са́йте че́рез две неде́ли. Е́сли что́-нибудь бу́дет непоня́тно, пиши́те мне.
Mutlaka bulursunuz! Sonuçlar iki hafta sonra sitede yayımlanacak. Anlaşılmayan bir şey olursa bana yazın.

Аслы́: Хорошо́. А в пи́сьменной ча́сти на́до написа́ть официа́льное письмо́. Я всегда́ забыва́ю, как его́ начина́ть.
Peki. Yazılı bölümde de resmî bir mektup yazmak gerekiyor. Nasıl başlanacağını hep unutuyorum.

Ири́на Петро́вна: «Уважа́емый Ива́н Серге́евич!» — по и́мени и о́тчеству. А в конце́: «С уваже́нием» и ва́ше и́мя. И «Вы» пиши́те с большо́й бу́квы.
“Sayın İvan Sergeyeviç!” — adı ve baba adıyla. Sonunda da “Saygılarımla” ve adınız. “Siz”i de büyük harfle yazın.

Аслы́: Поня́тно. А ещё мне тру́дно склоня́ть чи́сла: «о двухста́х пяти́десяти студе́нтах» — э́то про́сто у́жас!
Anlaşıldı. Bir de sayıları çekmek bana zor geliyor: “iki yüz elli öğrenci hakkında” — bu düpedüz korkunç!

Ири́на Петро́вна: Не волну́йтесь, таки́х сло́жных при́меров на экза́мене не бу́дет. Гла́вное — отдохни́те и хорошо́ вы́спитесь.
Merak etmeyin, sınavda böyle zor örnekler olmayacak. En önemlisi: dinlenin ve iyice uyuyun.

Аслы́: Спаси́бо, Ири́на Петро́вна! Е́сли я сдам экза́мен, привезу́ вам что́-нибудь из Ту́рции.
Teşekkürler İrina Petrovna! Sınavı geçersem size Türkiye'den bir şeyler getireceğim.

Dilbilgisi

Görüş bildirme ve şart kipi

B1'in ilk iki ünitesinde fikrimizi söylemeyi ve “-saydı, -ırdı” anlamını vermeyi öğrendik. Görüş kalıplarının çoğu Türkçedeki “bence, bana öyle geliyor ki, düşünüyorum ki” kalıplarına birebir karşılık gelir. Şart kipi ise çok basittir: geçmiş zaman biçimi + бы. Türkçede şart tarafında “-saydı”, sonuç tarafında “-ırdı” gibi iki ayrı ek kullanırız; Rusçada ise iki tarafta da aynı yapı vardır.

Rusça	Türkçe	Not
по-мо́ему, …	bence, bana kalırsa	Virgülle ayrılır.
мне ка́жется, что …	bana öyle geliyor ki …	Kişi yönelme hâlinde: мне, тебе́, ему́.
я счита́ю, что …	düşünüyorum ki, kanaatimce	Biraz daha resmî.
я согла́сен / согла́сна с ва́ми	size katılıyorum	Erkek / kadın biçimi.
е́сли бы + geçmiş, … бы + geçmiş	-saydı, -ırdı	Gerçek dışı şart.
я бы хоте́л(а) …	… isterdim	Kibar istek.
на ва́шем ме́сте я бы …	yerinizde olsam …	Öğüt.

По-мо́ему, вы гото́вы к экза́мену. — Bence sınava hazırsınız.
Е́сли бы у меня́ бы́ло вре́мя, я бы пое́хал на Иссы́к-Куль. — Vaktim olsaydı Issık-Göl'e giderdim.
На ва́шем ме́сте я бы бо́льше отдыха́л. — Yerinizde olsam daha çok dinlenirdim.

⚠️ Türklerin tipik hatası: бы'dan sonra şimdiki ya da gelecek zaman kullanmak. Е́сли бы я зна́ю, я бы скажу́ yanlış; doğrusu Е́сли бы я знал, я бы сказа́л. Fiil her iki tarafta da geçmiş zaman biçimindedir, ama anlam şimdiki ya da gelecek olabilir. Bir de Я ка́жется denmez: “bana” → Мне ка́жется.

Görünüş: ileri kullanım

A2'de görünüşün temelini öğrendik: НСВ (tamamlanmamış) süreci ve tekrarı, СВ (tamamlanmış) sonucu ve tek seferlik eylemi anlatır. B1'de bu kuralın emir, olumsuzluk ve mastardaki ince kullanımlarını gördük. Türkçede bu fark çoğu zaman bağlamdan anlaşılır; Rusçada ise her fiilde bir seçim yapmak zorundasınız.

Rusça	Görünüş	Neden?
Я ка́ждый день чита́ю газе́ту.	НСВ	Tekrar eden eylem.
Я прочита́л статью́ и пошёл спать.	СВ	Tamamlanan, art arda eylemler.
Вы чита́ли «А́нну Каре́нину»?	НСВ	Genel olgu: “hiç okudunuz mu?”
Не опа́здывайте!	НСВ	Olumsuz emir: yasak, rica.
Не опозда́йте на по́езд!	СВ	Uyarı: istemeden olabilecek bir şey.
Ну́жно ка́ждый день повторя́ть слова́.	НСВ	Mastarda tekrar.
Мне на́до сдать экза́мен в ма́е.	СВ	Mastarda tek sonuç.

💡 начина́ть / нача́ть, конча́ть / ко́нчить, продолжа́ть, перестава́ть gibi “başlamak, bitirmek, sürdürmek, bırakmak” fiillerinden sonra mastar her zaman НСВdir: Я на́чал изуча́ть ру́сский.

⚠️ Türklerin tipik hatası: olumsuz emirde СВ kullanmak. Не закро́йте окно́! yanlış; doğrusu Не закрыва́йте окно́! (Pencereyi kapatmayın!). СВ́li olumsuz emir yalnızca istemeden olabilecek bir şeye karşı “dikkat et!” uyarısında kullanılır: Не опозда́йте на по́езд! (Sakın trene geç kalmayın!).

Ortaçlar ve ulaçlar

Türkçede “okuyan öğrenci”, “okunmuş kitap” (sıfat-fiil) ve “okuyarak, okuyup” (zarf-fiil) yapılarını çok sık kullanırız. Rusçada bunların karşılığı ortaçlar (прича́стия) ve ulaçlardır (дееприча́стия). Ortaç sıfat gibi çekilir ve isme uyar; ulaç ise hiç çekilmez.

Rusça	Tür	Ek	Türkçe
чита́ющий	Etken şimdiki ortaç	-ущ- / -ющ-, -ащ- / -ящ-	okuyan
чита́вший	Etken geçmiş ortaç	-вш- / -ш-	okumuş olan, okuyan
прочи́танный	Edilgen geçmiş ortaç	-нн- / -енн- / -т-	okunmuş
чита́я	Kusurlu ulaç (НСВ)	-я / -а	okuyarak, okurken
прочита́в	Kusursuz ulaç (СВ)	-в / -вшись	okuyup, okuduktan sonra

Студе́нты, сда́вшие экза́мен, полу́чат сертифика́т. — Sınavı geçmiş öğrenciler sertifika alacak.
Слу́шая му́зыку, он де́лает дома́шнее зада́ние. — Müzik dinleyerek ödevini yapıyor.
Сдав экза́мен, я пое́ду домо́й. — Sınavı verince eve gideceğim.

💡 Ortaç öbeği isimden sonra gelirse virgülle ayrılır. Konuşmada ortaç yerine her zaman кото́рый kullanabilirsiniz: студе́нты, сда́вшие экза́мен = студе́нты, кото́рые сда́ли экза́мен.

⚠️ Altın kural: ulacın öznesi ile ana cümlenin öznesi aynı olmalı. Сдав экза́мен, мне да́ли сертифика́т yanlış (sınavı ben verdim, sertifikayı başkası verdi); doğrusu Сдав экза́мен, я получи́л сертифика́т. Ortaç ise isme hâlce de uyar: студе́нтам, сда́вшим экза́мен.

Hareket fiilleri: ön ekler

Ön ek, идти́ / ходи́ть, е́хать / е́здить gibi fiillere yön anlamı katar ve bir görünüş çifti oluşturur: идти́ tabanlı biçim СВ, ходи́ть tabanlı biçim НСВdir. Türkçede “gelmek, girmek, çıkmak, uğramak” ayrı fiillerdir; Rusçada hepsi aynı köke farklı ön ek getirilerek yapılır.

Rusça (СВ / НСВ)	Anlam	Edat	Örnek
прийти́ / приходи́ть	gelmek, varmak	в, на, к	Он пришёл домо́й.
уйти́ / уходи́ть	ayrılmak, gitmek	из, с, от	Она́ ушла́ с рабо́ты.
войти́ / входи́ть	içeri girmek	в	Войди́те в кабине́т.
вы́йти / выходи́ть	dışarı çıkmak	из	Я вы́шел из метро́.
зайти́ / заходи́ть	uğramak	в, на, к	Зайди́ ко мне ве́чером.
перейти́ / переходи́ть	karşıya geçmek	че́рез, —	Перейди́те у́лицу.
подойти́ / подходи́ть	yaklaşmak	к	Подойди́те к окну́.
отойти́ / отходи́ть	(biraz) uzaklaşmak	от	Отойди́те от две́ри.
пройти́ / проходи́ть	geçmek, içinden geçmek	ми́мо, че́рез	Проходи́те, пожа́луйста!
дойти́ / доходи́ть	(bir yere kadar) varmak	до	Как дойти́ до вокза́ла?

Aynı ön ekler araçla gitme fiillerine de gelir: прие́хать / приезжа́ть, уе́хать / уезжа́ть, вы́ехать / выезжа́ть, зае́хать / заезжа́ть.

💡 Edatlar çift çift çalışır: в → из, на → с, к → от. Я пришёл в банк — Я ушёл из ба́нка; Я подошёл к две́ри — Я отошёл от две́ри.

⚠️ Türklerin tipik hatası: “uğramak” anlamında войти́ kullanmak. Я вошёл в магази́н за хле́бом yerine Я зашёл в магази́н за хле́бом (Ekmek almak için markete uğradım). войти́ yalnızca “içeri adım atmak”tır. Ayrıca вы- ön eki СВ́de her zaman vurguludur: вы́йти, вы́шел; НСВ́de değildir: выходи́ть.

Dolaylı anlatım, amaç yapısı (что́бы) ve edilgen yapı

Türkçede başkasının sözünü “-dığını söyledi” diye aktarırız ve fiil zamanı değişir. Rusçada ise asıl sözün zamanı korunur; yalnızca zamirler ve fiilin kişisi değişir. Soru ли ile, rica ve istek ise что́бы + geçmiş zaman biçimi ile aktarılır.

Doğrudan anlatım	Dolaylı anlatım	Türkçe
«Я уста́л».	Он сказа́л, что уста́л.	Yorgun olduğunu söyledi.
«Я живу́ в Москве́».	Он сказа́л, что живёт в Москве́.	Moskova'da yaşadığını söyledi.
«Ты гото́ва?»	Он спроси́л, гото́ва ли я.	Hazır olup olmadığımı sordu.
«Где ты живёшь?»	Она́ спроси́ла, где я живу́.	Nerede yaşadığımı sordu.
«Позвони́ мне!»	Она́ попроси́ла, что́бы я ей позвони́л.	Onu aramamı rica etti.

что́бы ile amaç da anlatılır: özneler aynıysa mastar, farklıysa geçmiş zaman biçimi gelir: Я учу́ ру́сский, что́бы рабо́тать в Каза́ни — Я хочу́, что́бы ты прие́хал. Edilgen yapı iki yolla kurulur: НСВ́de -ся (Здесь продаю́тся биле́ты), СВ́de kısa ortaç (Дом постро́ен, Письмо́ бы́ло напи́сано, Результа́ты бу́дут опублико́ваны).

Преподава́тель попроси́л, что́бы мы не опа́здывали. — Öğretmen geç kalmamamızı rica etti.
Э́тот рома́н был напи́сан в девятна́дцатом ве́ке. — Bu roman 19. yüzyılda yazıldı.
В э́том магази́не продаю́тся сувени́ры. — Bu mağazada hediyelik eşya satılıyor.

⚠️ Türklerin tipik hatası: aktarırken zamanı kaydırmak. Adam hâlâ Moskova'da yaşıyorsa Он сказа́л, что жил в Москве́ yanlış olur (bu, “eskiden yaşadığını söyledi” demektir); doğrusu Он сказа́л, что живёт в Москве́. Bir de özneler farklıyken что kullanılmaz: Я хочу́, что ты придёшь yerine Я хочу́, что́бы ты пришёл.

Sayıların çekimi, belirsizlik zamirleri, resmî üslup

Sayılar da isimler gibi hâle girer; hem sayı hem de arkasındaki isim çekilir. Türkçede “beş öğrenciyle” deriz ve “beş” hiç değişmez; Rusçada с пятью́ студе́нтами deriz.

Rusça	Yalın	İlgi	Yönelme	Araç	Bulunma
два / две	два / две	двух	двум	двумя́	о двух
пять	пять	пяти́	пяти́	пятью́	о пяти́
со́рок	со́рок	сорока́	сорока́	сорока́	о сорока́
сто	сто	ста	ста	ста	о ста
две́сти	две́сти	двухсо́т	двумста́м	двумяста́ми	о двухста́х

Belirsizlik zamirleri üç türdür: -то belli ama bilinmeyen bir şey (Тебе́ кто́-то звони́л), -нибудь herhangi biri, fark etmez (Кто́-нибудь звони́л?), кое- biliyorum ama söylemiyorum (Я купи́л тебе́ кое-что́). -нибудь sorularda, emirde, gelecek zamanda ve şartta kullanılır; -то olmuş ya da olmakta olan olaylarda.

Resmî üslupta kişiye adı ve baba adıyla, Вы ile (mektupta büyük harfle) hitap edilir; kalıplar sabittir:

Уважа́емая А́нна Серге́евна! — Sayın Anna Sergeyevna!
Прошу́ Вас рассмотре́ть мою́ зая́вку. — Başvurumu değerlendirmenizi rica ederim.
Благодарю́ Вас за по́мощь. С уваже́нием, Аслы́ Йылма́з. — Yardımınız için teşekkür ederim. Saygılarımla, Aslı Yılmaz.

⚠️ Türklerin tipik hataları: (1) Sayıyı çekmemek: с два друзья́ми yanlış → с двумя́ друзья́ми. (2) Olmuş bir olay için -нибудь: Вчера́ кто́-нибудь звони́л düz cümle olarak yanlış → Вчера́ кто́-то звони́л. (3) Kadına Уважа́емый yazmak: kadına Уважа́емая denir.

Türklerin en sık 10 hatası

B1 boyunca her ünitede “tipik hata” uyarıları gördünüz. Aşağıda en sık karşılaşılan on tanesi bir arada. ТРКИ-1 sınavından önce bu tabloyu bir kez daha okuyun; yanlış sütunundaki cümleleri asla kurmayın.

Doğru	Yanlış	Neden?
Е́сли бы я знал, я бы сказа́л.	Е́сли бы я зна́ю, я бы скажу́.	бы + geçmiş zaman biçimi.
Мне ка́жется, что он прав.	Я ка́жется, что он прав.	Kişi yönelme hâlinde: мне.
Не закрыва́йте окно́!	Не закро́йте окно́!	Olumsuz emirde НСВ.
Я на́чал изуча́ть ру́сский.	Я на́чал изучи́ть ру́сский.	нача́ть + НСВ mastar.
Сдав экза́мен, я получи́л сертифика́т.	Сдав экза́мен, мне да́ли сертифика́т.	Ulaçla ana cümlenin öznesi aynı olmalı.
Я зашёл в апте́ку по доро́ге.	Я вошёл в апте́ку по доро́ге.	“Uğramak” = зайти́.
Он сказа́л, что живёт в Москве́.	Он сказа́л, что жил в Москве́.	Dolaylı anlatımda zaman korunur.
Я хочу́, что́бы ты пришёл.	Я хочу́, что ты придёшь.	Özne farklı → что́бы + geçmiş.
Вчера́ кто́-то звони́л.	Вчера́ кто́-нибудь звони́л.	Olmuş olay → -то.
с двумя́ друзья́ми	с два друзья́ми	Sayı da hâle girer.

⚠️ 9. satırdaki Вчера́ кто́-нибудь звони́л? cümlesi soru olarak doğrudur: “Dün arayan oldu mu?” Hata, onu düz cümlede “Dün biri aradı” anlamında kullanmaktır.

Kelimeler

✍️ Alıştırmaları çöz ve testi geç

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz Rusça öğren →