C1 · Ünite 1: Bilimsel üslup (Научный стиль)

İsim zincirleri · является/представляет собой

Metin: Кибербезопа́сность как усло́вие разви́тия электро́нного госуда́рства

Bişkek'teki bir üniversitede ders veren Türk araştırmacı Dr. Kemal Yıldız, Kırgızistan'daki Tunduk e-devlet platformunun kullanıcıları üzerine bir anket yaptı ve sonuçlarını Rusça bir hakemli dergide yayımladı. Aşağıda makalenin özet, giriş, yöntem, bulgular ve sonuç bölümlerinden parçalar var (konuşmacı yerine bölüm adı yazılıdır). İlgi hâli zincirlerine ([[обеспе'чение информацио'нной безопа'сности]]), [[явля'ться]] + araç hâli ve [[представля'ть собо'й]] + belirtme hâli yapılarına dikkat edin.

Аннота́ция: В статье́ рассма́тривается пробле́ма обеспе́чения информацио́нной безопа́сности систе́мы электро́нного взаимоде́йствия госуда́рственных о́рганов Кыргы́зской Респу́блики.
Makalede Kırgız Cumhuriyeti devlet kurumlarının elektronik etkileşim sisteminin bilgi güvenliğinin sağlanması sorunu ele alınmaktadır.

Аннота́ция: Объе́ктом иссле́дования явля́ется платфо́рма «Тунду́к», представля́ющая собо́й национа́льную систе́му обме́на да́нными.
Araştırmanın nesnesi, ulusal veri alışverişi sistemi niteliğindeki Tunduk platformudur.

Аннота́ция: Предме́том иссле́дования слу́жит у́ровень осведомлённости по́льзователей об угро́зах кибербезопа́сности.
Araştırmanın konusu, kullanıcıların siber güvenlik tehditleri hakkındaki farkındalık düzeyidir.

Введе́ние: В после́днее десятиле́тие цифровиза́ция госуда́рственного управле́ния ста́ла одни́м из приорите́тных направле́ний поли́тики стран Центра́льной А́зии.
Son on yılda kamu yönetiminin dijitalleşmesi, Orta Asya ülkelerinin politikasının öncelikli alanlarından biri hâline gelmiştir.

Введе́ние: Вме́сте с тем расшире́ние спе́ктра электро́нных услу́г неизбе́жно влечёт за собо́й рост числа́ киберата́к.
Bununla birlikte elektronik hizmet yelpazesinin genişlemesi kaçınılmaz olarak siber saldırı sayısının artmasına yol açmaktadır.

Введе́ние: Актуа́льность рабо́ты обусло́влена тем, что челове́ческий фа́ктор по-пре́жнему остаётся гла́вной причи́ной уте́чек да́нных.
Çalışmanın güncelliği, insan faktörünün hâlâ veri sızıntılarının başlıca nedeni olmasından kaynaklanmaktadır.

Введе́ние: Под информацио́нной безопа́сностью в да́нной рабо́те понима́ется состоя́ние защищённости информацио́нной среды́ о́бщества.
Bu çalışmada bilgi güvenliği ile toplumun bilgi ortamının korunmuşluk durumu kastedilmektedir.

Введе́ние: Це́лью иссле́дования явля́ется оце́нка влия́ния у́ровня цифрово́й грамо́тности населе́ния на эффекти́вность защи́ты персона́льных да́нных.
Araştırmanın amacı, halkın dijital okuryazarlık düzeyinin kişisel verilerin korunmasının etkililiği üzerindeki etkisini değerlendirmektir.

Ме́тоды: Иссле́дование представля́ет собо́й анке́тный опро́с, проведённый в 2025 году́ среди́ шестисо́т по́льзователей электро́нных госуда́рственных услу́г.
Araştırma, 2025 yılında elektronik kamu hizmetlerinin altı yüz kullanıcısı arasında yapılmış bir anket çalışmasıdır.

Ме́тоды: Теорети́ческой осно́вой рабо́ты послужи́ла тео́рия моти́вации защи́ты Р. Ро́джерса.
Çalışmanın kuramsal temelini R. Rogers'ın koruma motivasyonu kuramı oluşturmuştur.

Ме́тоды: Да́нные обраба́тывались ме́тодами описа́тельной стати́стики и корреляцио́нного ана́лиза.
Veriler betimsel istatistik ve korelasyon analizi yöntemleriyle işlenmiştir.

Результа́ты: Получе́нные результа́ты свиде́тельствуют о том, что лишь треть респонде́нтов регуля́рно меня́ет паро́ли.
Elde edilen bulgular, katılımcıların yalnızca üçte birinin parolalarını düzenli olarak değiştirdiğini göstermektedir.

Результа́ты: Наибо́лее уязви́мой гру́ппой оказа́лись по́льзователи ста́рше пяти́десяти лет.
En savunmasız grubun elli yaş üstü kullanıcılar olduğu ortaya çıkmıştır.

Результа́ты: До́ля пострада́вших от фи́шинга составля́ет два́дцать семь проце́нтов от о́бщего числа́ опро́шенных.
Oltalama saldırısından zarar görenlerin oranı, ankete katılanların toplam sayısının yüzde yirmi yedisidir.

Результа́ты: Характе́рной осо́бенностью да́нной гру́ппы явля́ется безогово́рочное дове́рие к любы́м сообще́ниям, отпра́вленным от и́мени госуда́рственных о́рганов.
Bu grubun belirgin özelliği, devlet kurumları adına gönderilen her türlü mesaja koşulsuz güven duymasıdır.

Результа́ты: Для молодёжи, напро́тив, характе́рна недооце́нка ри́сков при испо́льзовании публи́чных сете́й Wi-Fi.
Gençler için ise tam tersine, halka açık Wi-Fi ağlarını kullanırken riskleri küçümsemek tipiktir.

Вы́воды: Таки́м о́бразом, гла́вным препя́тствием на пути́ к безопа́сному электро́нному госуда́рству явля́ется не техни́ческая, а челове́ческая составля́ющая.
Dolayısıyla güvenli bir elektronik devlete giden yoldaki başlıca engel teknik değil, insani bileşendir.

Вы́воды: Повыше́ние у́ровня осведомлённости гра́ждан об угро́зах представля́ется необходи́мым усло́вием дальне́йшей цифровиза́ции.
Vatandaşların tehditlere ilişkin farkındalık düzeyinin yükseltilmesi, dijitalleşmenin sürdürülmesinin gerekli bir koşulu olarak görünmektedir.

Вы́воды: Перспекти́вным направле́нием дальне́йших иссле́дований мо́жет стать сравни́тельный ана́лиз о́пыта ра́зных возрастны́х групп.
Gelecekteki araştırmalar için umut vadeden bir yön, farklı yaş gruplarının deneyiminin karşılaştırmalı analizi olabilir.

Dilbilgisi

Bilimsel üslubun özellikleri

B2'de bilimsel makalenin bölümlerini ve kalıp cümlelerini gördük. C1'de bir adım öteye geçiyoruz: bilimsel metni üslup olarak tanımak ve aynı içeriği kendi kaleminizle bu üslupta yazabilmek. Rus bilimsel üslubunun (нау́чный стиль) dört temel özelliği vardır: soyutluk (fiil yerine isim), nesnellik (yazarın kişiliği geri planda), kesinlik (terimler, tanımlar) ve mantıksal bağlılık (giriş sözleri, bağlayıcılar).

Özellik	Dil araçları	Örnek
Soyutluk	isimleşme, ilgi hâli zinciri	обеспе́чение безопа́сности да́нных
Nesnellik	-ся edilgen, kişisiz yapı, yazar “biz”i	В статье́ рассма́тривается…; мы полага́ем
Kesinlik	tanım fiilleri, terimler	Под X понима́ется Y; X явля́ется Y
Bağlılık	giriş sözleri, bağlayıcılar	вме́сте с тем; таки́м о́бразом

Bilimsel metinde fiiller çoğunlukla şimdiki zamandadır ve “her zaman geçerli” bir anlam taşır: Да́нные свиде́тельствуют о том, что… (Veriler … göstermektedir). Türkçedeki “-mektedir, -dır” ekleri bu zamansız şimdiki zamanın karşılığıdır.

В рабо́те анализи́руются причи́ны уте́чек да́нных. — Çalışmada veri sızıntılarının nedenleri analiz edilmektedir.
Под цифрово́й грамо́тностью понима́ется спосо́бность безопа́сно по́льзоваться техноло́гиями. — Dijital okuryazarlık ile teknolojileri güvenli kullanabilme yeteneği kastedilmektedir.
Мы полага́ем, что пробле́ма тре́бует ко́мплексного подхо́да. — Sorunun bütüncül bir yaklaşım gerektirdiğini düşünüyoruz.

💡 Rusça makalede yazar kendinden я diye söz etmez. Tek yazarlı makalede bile “yazar biz”i (мы счита́ем, на наш взгляд) ya da kişisiz yapı (представля́ется, сле́дует отме́тить) kullanılır. Türkçedeki “-mektedir, tarafımızca” edilgenliğiyle aynı mantık.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçedeki edilgen “ele alınmıştır” yapısını Rusçada geçmiş zamanla vermek: В статье́ был рассмо́трен… cümlesi dilbilgisi bakımından doğrudur, ama makale özetinde Rusçanın tercihi şimdiki zaman -ся biçimidir: В статье́ рассма́тривается…, В рабо́те анализи́руется….

İlgi hâli zincirleri: yapı ve çözümleme

Bilimsel metnin en belirgin özelliği ilgi hâli zinciridir (цепо́чка роди́тельных падеже́й): bir isim, ardından ilgi hâlinde bir isim, onun ardından yine ilgi hâlinde bir isim… Her halka bir öncekini tamamlar: “neyin?” sorusunun cevabıdır. Türkçede de benzer bir yapı var, isim tamlaması zinciri: “veri güvenliğinin sağlanması sorunu”. Tek fark sıradır: Rusça zincir soldan sağa açılır, Türkçe zincir sağdan sola.

Rusça (soldan sağa)	Türkçe (sağdan sola)
пробле́ма обеспе́чения безопа́сности	güvenliğin sağlanması sorunu
пробле́ма обеспе́чения безопа́сности да́нных	veri güvenliğinin sağlanması sorunu
оце́нка влия́ния у́ровня грамо́тности	okuryazarlık düzeyinin etkisinin değerlendirilmesi
систе́ма электро́нного взаимоде́йствия госуда́рственных о́рганов	devlet kurumlarının elektronik etkileşim sistemi

Bir zinciri çevirmenin güvenilir yolu: sondan başa doğru okumak. повыше́ние у́ровня осведомлённости гра́ждан → гра́ждан (vatandaşların) → осведомлённости (farkındalığının) → у́ровня (düzeyinin) → повыше́ние (yükseltilmesi). Sonuç: “vatandaşların farkındalık düzeyinin yükseltilmesi”.

Zincirde sıfatlar her zaman kendi isimlerinin önünde durur ve onunla birlikte ilgi hâline girer: обеспе́чение информацио́нной безопа́сности (bilgi güvenliğinin sağlanması). Türkçe “bilgi güvenliği” tamlamasının ilk öğesi Rusçada çoğu zaman bir sıfattır: информацио́нная безопа́сность, цифрова́я грамо́тность, госуда́рственное управле́ние.

ана́лиз причи́н сниже́ния числа́ тури́стов — turist sayısındaki düşüşün nedenlerinin analizi
результа́ты иссле́дования о́пыта стран регио́на — bölge ülkelerinin deneyimine ilişkin araştırmanın sonuçları
у́ровень защищённости персона́льных да́нных по́льзователей — kullanıcıların kişisel verilerinin korunmuşluk düzeyi

💡 Türkçe tamlamada “-in” eki her halkada görünür; Rusçada ise ilk halka (zincirin başı) cümledeki görevine göre hâl alır, geri kalan bütün halkalar ilgi hâlinde kalır: Мы изуча́ем пробле́му обеспе́чения безопа́сности (belirtme hâli yalnızca ilk sözde).

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçe sırayı Rusçaya taşımak. да́нных безопа́сности обеспе́чение yanlış; Rusçada belirlenen (ana isim) önde, belirleyen arkada: обеспе́чение безопа́сности да́нных. İkinci hata: zincirin ortasındaki sözü yalın hâlde bırakmak: у́ровень осведомлённость гра́ждан yanlış, doğrusu у́ровень осведомлённости гра́ждан.

Zincirde hâl yönetimi ve zinciri kırmak

Zincirdeki her isim ilgi hâli istemez. Fiilden türemiş isim, fiilin hâl yönetimini korur: влия́ть на что → влия́ние на что; контроли́ровать что → контро́ль за чем / над чем; интересова́ться чем → интере́с к чему́. Bu yüzden zincirin içinde edat gördüğünüzde zincir orada “dallanır”.

Rusça	Yönetim	Türkçe
влия́ние на (что?)	на + belirtme	…üzerindeki etki
контро́ль за (чем?) / над (чем?)	за / над + araç	…in denetimi
интере́с к (чему́?)	к + yönelme	…e ilgi
дове́рие к (чему́?)	к + yönelme	…e güven
борьба́ с (чем?)	с + araç	…ile mücadele
отноше́ние к (чему́?)	к + yönelme	…e tutum
потре́бность в (чём?)	в + bulunma	…e ihtiyaç

оце́нка влия́ния грамо́тности на эффекти́вность защи́ты — okuryazarlığın korumanın etkililiği üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi
рост дове́рия к электро́нным услу́гам — elektronik hizmetlere güvenin artması
усиле́ние контро́ля за обрабо́ткой да́нных — verilerin işlenmesine ilişkin denetimin güçlendirilmesi

Rus üslup kitapları, art arda dörtten fazla ilgi hâlinin metni ağırlaştırdığını söyler. Zinciri kırmanın üç yolu vardır: (1) bir halkayı sıfata çevirmek: безопа́сность госуда́рства → госуда́рственная безопа́сность; (2) ortaç ya da кото́рый eklemek; (3) fiile dönmek: для повыше́ния у́ровня… → что́бы повы́сить у́ровень….

Ана́лиз причи́н сниже́ния у́ровня дове́рия гра́ждан → Ана́лиз причи́н, по кото́рым гра́ждане ста́ли ме́ньше доверя́ть… — Vatandaşların güven düzeyindeki düşüşün nedenlerinin analizi → Vatandaşların neden daha az güvenmeye başladığının analizi

💡 Türkçede “-e etki” derken yönelme hâli kullanırız; Rusçada влия́ние ve влия́ть на + belirtme hâli ister. Bu, isimleşmiş yapıda da korunur: влия́ние на эффекти́вность.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçedeki yönelme hâlini taşımak: влия́ние эффекти́вности (etkililiğin etkisi!) ya da влия́ние эффекти́вности на karışıklığı. Doğrusu: kimin etkisi → ilgi hâli, neyin üzerine → на + belirtme: влия́ние грамо́тности на эффекти́вность.

явля́ться + araç hâli: tanım ve kimlik

Rusçada şimdiki zamanda “olmak” fiili kullanılmaz: Тури́зм — ва́жная о́трасль. Konuşma dilinde bu yeterlidir. Bilimsel ve resmî üslup ise yüklemi açıkça göstermek ister; bu iş için явля́ться kullanılır ve yüklem ismi araç hâline girer: Тури́зм явля́ется ва́жной о́траслью эконо́мики.

Konuşma / nötr	Bilimsel / resmî	Türkçe
Бишке́к — столи́ца Кыргызста́на.	Бишке́к явля́ется столи́цей Кыргызста́на.	Bişkek Kırgızistan'ın başkentidir.
Э́то гла́вная пробле́ма.	Э́то явля́ется гла́вной пробле́мой.	Bu başlıca sorundur.
Цель рабо́ты — ана́лиз…	Це́лью рабо́ты явля́ется ана́лиз…	Çalışmanın amacı … analizidir.
Он был а́втором иде́и.	Он явля́лся а́втором иде́и.	Fikrin sahibi oydu.

Bilimsel metinde sık görülen bir düzen: araç hâlindeki öğe başta, özne sonda. Це́лью иссле́дования явля́ется оце́нка… cümlesinde özne оце́нка'dır (yalın hâl), це́лью ise yüklemdir. Bu düzen yeni bilgiyi (amacın ne olduğunu) cümlenin sonuna, yani vurgulu yere koyar. Fiil özneyle uyuşur: Це́лью рабо́ты явля́ются ана́лиз и оце́нка… (iki özne → çoğul).

Объе́ктом иссле́дования явля́ется платфо́рма «Тунду́к». — Araştırmanın nesnesi Tunduk platformudur.
Гла́вной причи́ной уте́чек явля́ются оши́бки по́льзователей. — Sızıntıların başlıca nedeni kullanıcı hatalarıdır.
Кыргызста́н явля́ется страно́й с бы́стро расту́щим IT-се́ктором. — Kırgızistan, BT sektörü hızla büyüyen bir ülkedir.

💡 Hangi öğenin özne olduğunu anlamak için yalın hâli arayın; fiil onunla uyuşur. Предме́том иссле́дования слу́жат уязви́мости систе́мы → özne уязви́мости (çoğul), bu yüzden fiil de çoğul: слу́жат.

⚠️ Türklerin tipik hatası: явля́ться'dan sonra yalın hâl kullanmak: Тури́зм явля́ется ва́жная о́трасль yanlış, doğrusu ва́жной о́траслью. İkinci hata: fiili baştaki araç hâline uydurmak: Це́лью рабо́ты явля́ется ана́лиз и оце́нка yerine çoğul явля́ются gerekir. Üçüncü hata: gündelik konuşmada явля́ться kullanmak — Я явля́юсь студе́нтом kulağa resmî tutanak gibi gelir; günlük dilde Я студе́нт deyin.

представля́ть собо́й + belirtme hâli: özü betimlemek

представля́ть собо́й (kelimesi kelimesine “kendisiyle temsil etmek”) bir şeyin ne tür bir şey olduğunu, özünü ya da biçimini betimler. Türkçede “…dır, … niteliğindedir, … biçimindedir” diye çevrilir. явля́ться ile anlamca yakındır, ama dilbilgisi farklıdır: представля́ть собо́й belirtme hâli ister.

Rusça	Hâl	Türkçe
X явля́ется систе́мой.	araç hâli	X bir sistemdir.
X представля́ет собо́й систе́му.	belirtme hâli	X bir sistem niteliğindedir / bir sistemdir.
X представля́ет собо́й сло́жный проце́сс.	belirtme hâli	X karmaşık bir süreçtir.
X представля́ет собо́й угро́зу для Y.	belirtme hâli	X, Y için bir tehdit oluşturur.

Anlam farkı ince ama gerçektir. явля́ться kimlik ve rol bildirir: “X, Y'nin ta kendisidir; Y görevini görür” (Бишке́к явля́ется столи́цей). представля́ть собо́й ise iç yapıyı, türü betimler: “X, şöyle bir şeydir” (Тунду́к представля́ет собо́й систе́му обме́на да́нными). Bu yüzden “Bişkek başkenttir” için представля́ет собо́й uygun düşmez.

Фи́шинг представля́ет собо́й вид моше́нничества. — Oltalama bir dolandırıcılık türüdür.
Иссле́дование представля́ло собо́й анке́тный опро́с. — Araştırma bir anket çalışmasıydı.
Сла́бые паро́ли представля́ют серьёзную угро́зу. — Zayıf parolalar ciddi bir tehdit oluşturur.

Aynı köke sahip üç yapıyı karıştırmayın: представля́ть собо́й что (…dır), представля́ть что / кого́ (sunmak, temsil etmek: представля́ть компа́нию) ve представля́ться (görünmek, …gibi gelmek: Э́то представля́ется необходи́мым — Bu gerekli görünmektedir). Son yapı da araç hâli ister.

💡 собо́й dönüşlü zamirin araç hâlidir ve özne çoğul ya da dişil olsa da değişmez: Они́ представля́ют собо́й…, Она́ представля́ет собо́й…. Türkçedeki “kendisi/kendileri” gibi şahsa göre değişmez.

⚠️ Türklerin tipik hatası: iki yapıyı karıştırmak: представля́ет собо́й систе́мой yanlış (araç hâli явля́ться'ya aittir), doğrusu представля́ет собо́й систе́му. Bir başka hata: собо́й'u atmak: Фи́шинг представля́ет вид моше́нничества “Oltalama bir dolandırıcılık türünü temsil eder (sunar)” gibi tuhaf bir anlam verir.

Öteki bağlaç fiiller ve kısa sıfatlar

Bilimsel metinde tanım ve nitelendirme yalnızca явля́ться ile yapılmaz. Tekdüzelikten kaçmak için yazarlar bir dizi bağlaç fiil kullanır. Her birinin kendine özgü anlam tonu ve hâl yönetimi vardır; hâli fiille birlikte ezberleyin.

Rusça	Hâl	Türkçe	Örnek
счита́ться (кем? чем?)	araç	…sayılmak	Тунду́к счита́ется успе́шным прое́ктом.
служи́ть (чем?)	araç	…işlevi görmek	Опро́с служи́л основны́м ме́тодом.
остава́ться (чем?)	araç	…olarak kalmak	Челове́ческий фа́ктор остаётся гла́вной причи́ной.
составля́ть (что?)	belirtme	(miktar) …dır; oluşturmak	До́ля составля́ет 27 %.
заключа́ться в (чём?)	в + bulunma	…den ibaret olmak	Пробле́ма заключа́ется в недове́рии.
относи́ться к (чему́?)	к + yönelme	…e dahil olmak	Фи́шинг отно́сится к социа́льной инжене́рии.
отлича́ться (чем?)	araç	…ile ayırt edilmek	Гру́ппа отлича́ется высо́ким дове́рием.

Bilimsel üslup kısa sıfatları da sever. Bunlar yüklem görevinde durur ve kendi hâl yönetimlerini taşır: характе́рен для чего́ (…e özgüdür), сво́йствен чему́ (…e özgüdür), обусло́влен чем (…den kaynaklanır), свя́зан с чем (…ile ilgilidir), необходи́м для чего́ (…için gereklidir).

Для молодёжи характе́рна недооце́нка ри́сков. — Gençler için risklerin küçümsenmesi tipiktir.
Актуа́льность те́мы обусло́влена ро́стом числа́ киберата́к. — Konunun güncelliği siber saldırı sayısındaki artıştan kaynaklanmaktadır.
Основна́я пробле́ма заключа́ется в том, что по́льзователи не меня́ют паро́ли. — Asıl sorun, kullanıcıların parolalarını değiştirmemesidir.

💡 Kısa sıfat cinsiyet ve sayıca özneye uyar, kendisinden sonra gelen ya da önce gelen tümlece değil: Для молодёжи характе́рна недооце́нка — özne недооце́нка (dişil) olduğu için характе́рна. Türkçede bu uyum olmadığından burada dikkat gerekir.

⚠️ Türklerin tipik hatası: заключа́ться'yı yalın hâlle ya da что ile doğrudan bağlamak: Пробле́ма заключа́ется, что… yanlış. Edat ve işaret zamiri gerekir: Пробле́ма заключа́ется в том, что…. Aynı şey состоя́ть в том, что… ve свиде́тельствовать о том, что… için de geçerlidir.

Kelimeler

✍️ Alıştırmaları çöz ve testi geç

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz Rusça öğren →