📘 Rusça kursu: tüm üniteler

C1 · Ünite 8: Resmî yazışma ve sunum (Официально-деловой стиль)

Dilekçe, rapor, sunum kalıpları

Metin: Отчёт на заседа́нии сове́та

Bişkek'te Turizm Bakanlığına bağlı bir danışma kurulunun toplantısı. Narın bölgesinde dağ turizmini geliştirmeyi amaçlayan “İpek Yolu” projesinin Türk yöneticisi Kerem Yılmaz, projenin bir yıllık raporunu sunuyor; ardından kurul üyesi Aygül Bakıtovna soru soruyor ve kurul başkanı resmî bir yazı istiyor. Metinde sunum kalıplarına ([[Позво'льте предста'вить…]], [[Как ви'дно на сла'йде…]]), rapor dilindeki kısa edilgen ortaçlara ([[бы'ло подгото'влено]], [[вы'полнены]]) ve resmî kalıp edatlara ([[в це'лях]], [[в соотве'тствии с]], [[согла'сно]]) dikkat edin.

Председа́тель: Уважа́емые колле́ги, перехо́дим ко второ́му вопро́су пове́стки дня. Сло́во предоставля́ется руководи́телю прое́кта «Шёлковый путь» Кере́му Йылма́зу.
Değerli meslektaşlar, gündemin ikinci maddesine geçiyoruz. Söz “İpek Yolu” projesinin yöneticisi Kerem Yılmaz'a veriliyor.

Кере́м: Благодарю́, господи́н председа́тель. Уважа́емые чле́ны сове́та! Позво́льте предста́вить вам отчёт о реализа́ции прое́кта за 2025 год.
Teşekkür ederim, Sayın Başkan. Değerli kurul üyeleri! İzninizle size projenin 2025 yılı uygulama raporunu sunayım.

Кере́м: Мой докла́д состои́т из трёх часте́й: снача́ла я кра́тко напо́мню це́ли прое́кта, зате́м предста́влю основны́е результа́ты и в заключе́ние остановлю́сь на пла́нах на сле́дующий год.
Sunumum üç bölümden oluşuyor: önce projenin amaçlarını kısaca hatırlatacağım, ardından başlıca sonuçları sunacağım ve son olarak gelecek yılın planları üzerinde duracağım.

Кере́м: Прое́кт был запу́щен в ма́рте 2024 го́да в це́лях разви́тия го́рного тури́зма в Нары́нской о́бласти.
Proje, Narın bölgesinde dağ turizmini geliştirmek amacıyla Mart 2024'te başlatıldı.

Кере́м: Как ви́дно на сла́йде, за отчётный пери́од бы́ло подгото́влено сто два́дцать ги́дов и откры́то со́рок гостевы́х домо́в.
Slaytta görüldüğü gibi, rapor döneminde yüz yirmi rehber yetiştirildi ve kırk pansiyon açıldı.

Кере́м: Пото́к тури́стов в регио́н увели́чился на три́дцать пять проце́нтов по сравне́нию с преды́дущим го́дом.
Bölgeye gelen turist sayısı bir önceki yıla göre yüzde otuz beş arttı.

Кере́м: Сле́дует отме́тить, что все мероприя́тия бы́ли вы́полнены в соотве́тствии с утверждённым пла́ном и в преде́лах вы́деленного бюдже́та.
Belirtmek gerekir ki tüm faaliyetler onaylanmış plana uygun olarak ve ayrılan bütçe sınırları içinde gerçekleştirildi.

Кере́м: Вме́сте с тем ряд зада́ч реши́ть не удало́сь. В пе́рвую о́чередь э́то каса́ется ремо́нта доро́ги на Таш-Раба́т.
Bununla birlikte bazı görevler yerine getirilemedi. Bu, her şeyden önce Taş-Rabat yolunun onarımıyla ilgili.

Кере́м: Рабо́ты бы́ли приостано́влены ввиду́ неблагоприя́тных пого́дных усло́вий.
Çalışmalar elverişsiz hava koşulları nedeniyle geçici olarak durduruldu.

Кере́м: В заключе́ние хоте́л бы вы́разить призна́тельность министе́рству и ме́стным властя́м за всесторо́ннюю подде́ржку.
Son olarak, her yönlü destekleri için bakanlığa ve yerel yönetimlere minnettarlığımı ifade etmek isterim.

Кере́м: Благодарю́ за внима́ние. Гото́в отве́тить на ва́ши вопро́сы.
Dinlediğiniz için teşekkür ederim. Sorularınızı yanıtlamaya hazırım.

Председа́тель: Спаси́бо, Кере́м. Есть ли вопро́сы к докла́дчику? Пожа́луйста, Айгу́ль Бакы́товна.
Teşekkürler, Kerem. Konuşmacıya sorusu olan var mı? Buyurun, Aygül Bakıtovna.

Член коми́ссии: Скажи́те, пожа́луйста, каки́м о́бразом вы плани́руете заверши́ть ремо́нт доро́ги и в каки́е сро́ки?
Lütfen söyler misiniz, yolun onarımını nasıl ve hangi sürede tamamlamayı planlıyorsunuz?

Кере́м: Спаси́бо за вопро́с. Рабо́ты возобновя́тся в ма́е и, согла́сно гра́фику, бу́дут завершены́ к нача́лу ле́тнего сезо́на.
Sorunuz için teşekkürler. Çalışmalar mayısta yeniden başlayacak ve takvime göre yaz sezonunun başına kadar tamamlanacak.

Член коми́ссии: А потре́буется ли дополни́тельное финанси́рование?
Peki ek finansman gerekecek mi?

Кере́м: К сожале́нию, да. В связи́ с ро́стом цен на материа́лы на́ша организа́ция наме́рена обрати́ться в министе́рство с официа́льным письмо́м.
Ne yazık ki evet. Malzeme fiyatlarındaki artış nedeniyle kuruluşumuz bakanlığa resmî bir yazıyla başvurmayı düşünüyor.

Председа́тель: Хорошо́. Про́сим вас напра́вить письмо́ на и́мя мини́стра не поздне́е пятна́дцатого ию́ня, приложи́в к нему́ сме́ту расхо́дов.
Peki. Maliyet tahminini ekleyerek yazıyı en geç 15 Haziran'a kadar bakan adına göndermenizi rica ediyoruz.

Кере́м: При́нято. Письмо́ бу́дет напра́влено в устано́вленный срок.
Anlaşıldı. Yazı belirlenen sürede gönderilecek.

Председа́тель: Предлага́ю приня́ть отчёт к све́дению и одо́брить план на сле́дующий год. Кто за? Единогла́сно. Благодарю́ всех.
Raporu bilgi olarak kabul etmeyi ve gelecek yılın planını onaylamayı öneriyorum. Kim kabul ediyor? Oybirliğiyle. Herkese teşekkür ederim.

Dilbilgisi

Resmî-iş üslubunun özellikleri

Resmî-iş üslubu (официа́льно-делово́й стиль) yasaların, yönetmeliklerin, dilekçelerin, raporların ve kurumlar arası yazışmanın dilidir. Amacı kesinlik ve kişisizliktir: metin duygu taşımaz, her okuyucu onu aynı biçimde anlamalıdır. Bunun için Rusça üç araca başvurur: isimleşme (fiil yerine fiilden türemiş isim), edilgen ve kişisiz yapılar (бы́ло при́нято реше́ние) ve kalıp edatlar (в це́лях, в соотве́тствии с, согла́сно). Bu yapıları bilimsel üslup ünitesinden ve türemiş edatlar ünitesinden tanıyorsunuz; burada onları bir araya getiriyoruz.

• В це́лях безопа́сности вход в зда́ние осуществля́ется по про́пускам. — Güvenlik amacıyla binaya giriş kartla yapılır.
• По заверше́нии рабо́т бу́дет соста́влен акт. — Çalışmalar tamamlandığında bir tutanak düzenlenecek.
• В настоя́щее вре́мя прое́кт нахо́дится на ста́дии согласова́ния. — Proje şu anda onay aşamasındadır.

💡 по + bulunma hâli resmî dilde “… sonrasında, … üzerine” anlamına gelir: по заверше́нии (tamamlandığında), по получе́нии (alındığında), по истече́нии сро́ка (süre dolduğunda). Türkçedeki “-dıktan sonra / -ınca” yapısının resmî karşılığıdır.

⚠️ Türklerin tipik hatası (Rusların da sık yaptığı): согла́сно'dan sonra ilgi hâli kullanmak. согла́сно прика́за yanlış, doğrusu согла́сно прика́зу (yönelme hâli). Neyse ki Türkçe “emre göre” de yönelme hâli taşır; Türkçe mantığa güvenin.

Dilekçe (заявле́ние) yazmak

Rusçada dilekçe (заявле́ние) sabit bir şemaya göre yazılır. Sağ üst köşede “şapka” (ша́пка) yer alır: kime (кому́? — yönelme hâli) ve kimden (от кого́? — ilgi hâli). Ortaya küçük harfle ya da büyük harfle, noktasız заявле́ние sözü yazılır. Metin hemen isteğin kendisiyle başlar: Прошу́…. Gerekçe isteğin ardından gelir. Sonda solda tarih, sağda imza bulunur.

• Прошу́ предоста́вить мне очередно́й ежего́дный о́тпуск с 1 по 28 ию́ля. — Tarafıma 1–28 Temmuz tarihleri arasında yıllık iznimin verilmesini rica ederim.
• Прошу́ освободи́ть меня́ от заня́тий 3 октября́ в связи́ с уча́стием в нау́чной конфере́нции. — Bilimsel bir konferansa katılmam nedeniyle 3 Ekim'de derslerden muaf tutulmamı rica ederim.
• Прошу́ зачи́слить меня́ на пе́рвый курс магистрату́ры. — Yüksek lisans birinci sınıfına kaydımın yapılmasını rica ederim.

💡 Türk dilekçesi hitapla açılır, gerekçeyle sürer ve istek en sonda, “Gereğini arz ederim” kalıbıyla gelir. Rus dilekçesinde sıra tersinedir: istek ilk cümlededir (Прошу́…), gerekçe sonra gelir ve kapanış kalıbı gerekmez. Türkçedeki “Sayın … Rektörlüğüne” yapısındaki yönelme hâli ise Rusçada da aynıdır: Ре́ктору.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türk dilekçesinin düzenini Rusçaya aktarıp metni uzun bir gerekçeyle açmak ve sonuna С уваже́нием ya da “arz ederim”in çevirisini eklemek. Rus okuyucu isteği ilk satırda arar. İkinci hata: şapkada hâlleri karıştırmak; Ре́ктор университе́та ya da от преподава́тель yanlış, doğrusu Ре́ктору университе́та, от преподава́теля.

Resmî mektup: hitap, bilgi, rica, kapanış

Kurumlar arası resmî mektupta (делово́е письмо́) kurum adına birinci çoğul kişi (мы) ya da kişisiz yapı kullanılır: Сообща́ем, Про́сим, Гаранти́руем. Tek bir kişiye yazılan mektupta Вы ve Ваш saygı gereği büyük harfle yazılır. Hitaptan sonra genellikle ünlem işareti konur.

• Про́сим рассмотре́ть возмо́жность выделе́ния дополни́тельного финанси́рования. — Ek finansman ayrılması olanağının değerlendirilmesini rica ederiz.
• Доводи́м до Ва́шего све́дения, что сро́ки поста́вки перенесены́. — Teslim tarihlerinin ertelendiğini bilginize sunarız.
• Гаранти́руем опла́ту в тече́ние десяти́ рабо́чих дней. — Ödemeyi on iş günü içinde yapacağımızı garanti ederiz.

💡 Rus resmî yazışmasında hitap genellikle ad + baba adı ile yapılır: Уважа́емая Ната́лья Петро́вна!. Soyadıyla hitap (Уважа́емый господи́н Петро́в!) daha mesafelidir ve çoğunlukla yabancı ortaklarla ya da diplomatik yazışmada kullanılır. Kırgızistan ve Kazakistan'da da ad + baba adı biçimi resmî yazışmanın normudur.

⚠️ Türklerin tipik hatası: “Sayın” sözünü Дорого́й gibi samimi bir sözle çevirmek ya da hiç çevirmemek. Resmî yazışmada tek doğru karşılık Уважа́емый / Уважа́емая'dır; Дорого́й yalnızca dostlar arasında kullanılır. İkinci hata: С уваже́нием'den sonra virgülü unutmak ya da onu cümlenin içine koymak; bu kalıp ayrı bir satırda, sonunda virgülle yazılır ve altına ad ile unvan gelir.

Rapor dili: kısa edilgen ortaçlar

Faaliyet raporunda (отчёт) asıl önemli olan kimin yaptığı değil, neyin yapıldığıdır. Bu yüzden Rusça raporlar kısa edilgen ortaçlarla doludur: бы́ло проведено́ (yapıldı), бы́ли вы́полнены (yerine getirildi), утверждено́ (onaylandı). Bu yapı Türkçedeki edilgen “-ıldı, -ildi” ekinin tam karşılığıdır. Kısa ortaç, öznesiyle cinsiyet ve sayıca uyuşur; geçmişte был / была́ / бы́ло / бы́ли, gelecekte бу́дет / бу́дут ile kullanılır.

Raporlarda sonuçları aktarmak için şu kalıplar da sık kullanılır:

• За отчётный пери́од бы́ло проведено́ двена́дцать семина́ров. — Rapor döneminde on iki seminer düzenlendi.
• План рабо́ты на 2027 год утверждён на заседа́нии сове́та. — 2027 yılı çalışma planı kurul toplantısında onaylandı.
• Число́ уча́стников сократи́лось на де́сять проце́нтов. — Katılımcı sayısı yüzde on azaldı.

💡 Kısa ortaçlarda vurgu sık sık yer değiştirir: при́нят ama принята́; проведён ama проведено́. Raporu yüksek sesle sunarken bu vurgulara özellikle dikkat edin; yanlış vurgu resmî bir konuşmada hemen göze batar.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçedeki edilgen yapıyı Rusçada -ся ekiyle kurmaya çalışmak ve görünüşü karıştırmak. Tamamlanmış tek bir sonuç için kusursuz görünüşten türeyen kısa ortaç kullanılır: Семина́р был проведён. Семина́р проводи́лся ise “seminer düzenleniyordu / düzenli olarak düzenlenirdi” anlamına gelir. Bir başka hata: uyuşmayı unutmak; Рабо́ты бы́ло вы́полнено yanlış, doğrusu Рабо́ты бы́ли вы́полнены.

Sunum kalıpları

Resmî bir sunum (докла́д, выступле́ние, презента́ция) belli bir iskelete oturur: selamlama ve konu, bölümlerin tanıtımı, geçişler, görsellere gönderme, sonuç ve sorular. Rus dinleyici özellikle girişte yapının açıkça duyurulmasını bekler. Bu kalıpları ezberlemek, heyecanlı olsanız bile sunumu sağlam bir zeminde tutmanızı sağlar.

• Мой докла́д посвящён разви́тию го́рного тури́зма в Кыргызста́не. — Sunumum Kırgızistan'da dağ turizminin gelişimine ayrılmıştır.
• Перейдём ко второ́й ча́сти докла́да. — Sunumun ikinci bölümüne geçelim.
• Спаси́бо за вопро́с. Позво́льте отве́тить по пу́нктам. — Sorunuz için teşekkürler. Madde madde yanıtlamama izin verin.

💡 Bir soruya hemen yanıt veremiyorsanız Rusçada bunun da kibar kalıpları vardır: Хоро́ший вопро́с. Позво́льте мне уточни́ть да́нные и отве́тить вам пи́сьменно. (Güzel bir soru. İzin verirseniz verileri netleştirip size yazılı yanıt vereyim.)

⚠️ Türklerin tipik hatası: посвящён fiilinden sonra Türkçedeki “hakkında” düşüncesiyle о edatını kullanmak. Мой докла́д посвящён о тури́зме yanlış, doğrusu Мой докла́д посвящён тури́зму (yönelme hâli, edatsız). “Hakkında” demek istiyorsanız başka bir fiil seçin: Мой докла́д о тури́зме.

Ölçüyü korumak: kançelarizm ve tarih, sayı yazımı

Resmî üslubun öğeleri yerinde kullanıldığında metne kesinlik kazandırır; yanlış yerde kullanıldığında ise metni ağırlaştırır. Rus dilcileri bu duruma Korney Çukovski'nin koyduğu adla kançelarizm (канцеляри́т) der: gündelik bir düşünceyi gereksiz isimleşmeler ve kalıp edatlarla anlatmak. Resmî metinde bile isim zincirini üçten uzun tutmamak ve aynı kalıbı art arda tekrarlamamak iyi üslubun kuralıdır.

Resmî yazıda tarih ve sayıların yazımı da sabit kurallara bağlıdır:

💡 Resmî belgelerde para tutarı rakamla yazıldıktan sonra parantez içinde yazıyla da tekrarlanır: 50 000 (пятьдеся́т ты́сяч) сомо́в. Ayrıca Rusçada binler noktayla değil, boşlukla ayrılır: 50 000; ondalık kısım ise virgülle: 3,5 %.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçedeki tarih biçimini olduğu gibi aktarıp ay adını büyük harfle yazmak. Rusçada ay adları küçük harfle yazılır ve ilgi hâlinde durur: 15 ию́ня, 1 сентября́. Türkçedeki “15 Haziran” yapısını 15 Ию́нь diye yazmak yanlıştır.

Kelimeler

• официа́льно-делово́й стиль
  a-fi-tsı-AL'-na di-la-VOY STİL'
  resmî-iş üslubu, resmî yazışma dili
• заявле́ние
  za-yav-LYE-ni-ye
  dilekçe; başvuru; açıklama
• служе́бная запи́ска
  slu-JEB-na-ya za-PİS-ka
  kurum içi yazı, iç yazışma notu
• отчёт
  at-ÇYOT
  rapor
• докла́д
  dak-LAT
  sunum, bildiri, konuşma
• пове́стка дня
  pa-VYEST-ka DNYA
  gündem (toplantının)
• заседа́ние
  za-si-DA-ni-ye
  oturum, toplantı (kurul)
• реализа́ция
  ri-a-li-ZA-tsı-ya
  hayata geçirme, uygulama
• в це́лях чего́?
  f TSE-lyah
  … amacıyla
• в соотве́тствии с чем?
  f sa-at-VYET-stvi-i s
  … uyarınca, … uygun olarak
• согла́сно чему́?
  sag-LAS-na
  … göre, … uyarınca
• в преде́лах чего́?
  f pri-DYE-lah
  … sınırları içinde
• вы́деленный
  VI-di-lin-nıy
  ayrılmış, tahsis edilmiş
• сме́та расхо́дов
  SMYE-ta ras-HO-daf
  maliyet tahmini, harcama bütçesi
• финанси́рование
  fi-nan-Sİ-ra-va-ni-ye
  finansman
• напра́вить (направля́ть) письмо́
  nap-RA-vit' (nap-rav-LYAT') pis'-MO
  yazı göndermek
• на и́мя кого́?
  na İ-mya
  … adına (hitaben)
• не поздне́е чего́?
  ni paz-NYE-ye
  en geç
• приложи́ть (прикла́дывать) что? к чему́?
  pri-la-JİT' (pri-KLA-dı-vat')
  (belgeye) eklemek
• приложе́ние
  pri-la-JE-ni-ye
  (mobil) uygulama
• призна́тельность
  priz-NA-til'-nast'
  minnettarlık, şükran
• приня́ть к све́дению
  pri-NYAT' k SVYE-di-ni-yu
  bilgi olarak kabul etmek, dikkate almak
• довести́ (доводи́ть) до све́дения кого́?
  da-vis-Tİ (da-va-DİT') da SVYE-di-ni-ya
  (birinin) bilgisine sunmak
• одо́брить (одобря́ть)
  a-DOB-rit' (a-dab-RYAT')
  onaylamak
• единогла́сно
  yi-di-nag-LAS-na
  oybirliğiyle
• приостанови́ть (приостана́вливать)
  pri-a-sta-na-VİT' (pri-a-sta-NAV-li-vat')
  geçici olarak durdurmak
• возобнови́ться (возобновля́ться)
  va-za-bna-VİT'-sa (va-za-bnav-LYAT'-sa)
  yeniden başlamak
• наме́рен (наме́рена) + mastar
  na-MYE-rin (na-MYE-ri-na)
  … niyetinde (erkek / kadın)
• С уваже́нием,
  s u-va-JE-ni-yem
  Saygılarımızla,
• по́дпись
  POT-pis'
  imza

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz Rusça öğren →