A1 · Ünite 7: Sayılar ve fiyatlar (Сандар жана баалар)

Sayılar · канча? · сом ve tıyın · sayıdan sonra tekil isim

Metin: Алма канча турат?

Mehmet cumartesi sabahı Bişkek'teki Oş Pazarı'nda meyve alıyor. Satıcı kadınla fiyatları konuşuyor, biraz pazarlık ediyor ve hesabı ödüyor. Metinde sayılara ([[жүз элүү]], [[алты жүз отуз]]) ve [[канча турат?]] sorusuna dikkat edin.

Мехмет: Саламатсызбы! Алма канча турат?
Merhaba! Elma kaç para?

Сатуучу: Саламатсызбы! Бир килосу жүз сом.
Merhaba! Kilosu yüz som.

Мехмет: Ал эми өрүк канча?
Peki kayısı kaç?

Сатуучу: Өрүк бир килосу жүз элүү сом. Абдан таттуу!
Kayısının kilosu yüz elli som. Çok tatlı!

Мехмет: Бир аз кымбат. Жүз жыйырма сомго бересизби?
Biraz pahalı. Yüz yirmi soma verir misiniz?

Сатуучу: Жүз жыйырмага болбойт. Сизге жүз отуз сом.
Yüz yirmiye olmaz. Size yüz otuz som.

Мехмет: Макул. Эки кило алма жана бир кило өрүк бериңизчи.
Tamam. İki kilo elma ve bir kilo kayısı verir misiniz?

Сатуучу: Мына. Дагы эмне керек?
Buyurun. Başka ne lazım?

Мехмет: Дарбыз канча турат?
Karpuz kaç para?

Сатуучу: Бул чоң дарбыз үч жүз сом.
Bu büyük karpuz üç yüz som.

Мехмет: Жакшы, аны да алам. Баары канча болот?
İyi, onu da alırım. Hepsi ne kadar tutar?

Сатуучу: Алма эки жүз сом, өрүк жүз отуз, дарбыз үч жүз. Баары алты жүз отуз сом.
Elma iki yüz som, kayısı yüz otuz, karpuz üç yüz. Hepsi altı yüz otuz som.

Мехмет: Мына, миң сом.
Buyurun, bin som.

Сатуучу: Сизге үч жүз жетимиш сом. Рахмат!
Size üç yüz yetmiş som (para üstü). Teşekkürler!

Мехмет: Рахмат, эже! Жакшы калыңыз!
Teşekkürler abla! Hoşça kalın!

Dilbilgisi

1'den 10'a: Türkçenin akrabaları

Kırgızca sayılar Türkçe sayılarla aynı köklerden gelir; çoğunu hemen tanırsınız. Farklar, ilk ünitede gördüğünüz ses denkliklerinden doğar: Türkçedeki söz başı y Kırgızcada ж, söz başındaki d ise sık sık т olur.

Kırgızca	Okunuş	Rakam	Türkçe
бир	bir	1	bir
эки	eki	2	iki
үч	üç	3	üç
төрт	tört	4	dört
беш	beş	5	beş
алты	altı	6	altı
жети	ceti	7	yedi
сегиз	segiz	8	sekiz
тогуз	toguz	9	dokuz
он	on	10	on

💡 Akılda tutma yolu: төрт, тогуз → Türkçe d- yerine т; жети → Türkçe y- yerine ж; эки → Türkçe i- yerine э (e). бир, үч, беш, алты, он ise Türkçeyle tıpatıp aynıdır.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçe biçimi Kiril harfle yazmak. дөрт ✗ → төрт ✓; докуз ✗ → тогуз ✓; иеди ya da еди ✗ → жети ✓; секиз ✗ → сегиз ✓; ики ✗ → эки ✓.

Onlar, yüzler, binler

Onluklar da Türkçeye çok yakındır. Yalnızca элүү (elli) ve миң (bin) dikkat ister.

Kırgızca	Okunuş	Rakam	Türkçe
жыйырма	cıyırma	20	yirmi
отуз	otuz	30	otuz
кырк	kırk	40	kırk
элүү	elüü	50	elli
алтымыш	altımış	60	altmış
жетимиш	cetimiş	70	yetmiş
сексен	seksen	80	seksen
токсон	tokson	90	doksan
жүз	cüz	100	yüz
миң	miñ	1 000	bin
миллион	million	1 000 000	milyon

токсон (doksan) yuvarlak ünlüleriyle, алтымыш ve жетимиш ise araya giren ünlüyle (алты-мыш, жети-миш) Türkçeden ayrılır. жүз (yüz) ile жүзүм (üzüm) sözlerini karıştırmayın.

💡 Türkçede olduğu gibi “yüz” ve “bin” tek başına söylenir: жүз сом (yüz som), миң сом (bin som). “İki yüz, üç bin” de Türkçedeki gibi kurulur: эки жүз, үч миң.

⚠️ Türklerin tipik hatası: элли ✗ → элүү ✓ (uzun үү ile); бин ✗ → миң ✓ (sonda genizden ң); алтмыш ✗ → алтымыш ✓; доксан ✗ → токсон ✓.

Bileşik sayılar: Türkçeyle aynı sıra

Bileşik sayılar Türkçedeki sırayla, büyükten küçüğe ve ayrı ayrı söylenir ve yazılır. Hiçbir “ve” sözü kullanılmaz.

Kırgızca	Okunuş	Rakam
он бир	on bir	11
он беш	on beş	15
жыйырма беш	cıyırma beş	25
кырк эки	kırk eki	42
жүз элүү	cüz elüü	150
эки жүз жетимиш	eki cüz cetimiş	270
миң беш жүз	miñ beş cüz	1 500
эки миң жыйырма алты	eki miñ cıyırma altı	2026

Sayılara gelen ekler de uyuma girer. Saatlerde gördüğünüz bulunma hâli buna iyi bir örnektir: бирде, экиде, үчтө, төрттө, беште, алтыда, жетиде, сегизде, тогузда, ондо.

💡 Türkçede “yirmi beş” nasıl söyleniyorsa Kırgızcada da öyle: önce onluk, sonra birlik. Sayıyı Türkçe düşünüp her parçayı Kırgızcaya çevirmeniz yeterli: “bin dokuz yüz doksan bir” → миң тогуз жүз токсон бир.

⚠️ Türklerin tipik hatası: sayının ekini Türkçeye göre seçmek. үчте ✗ → үчтө ✓; төртте ✗ → төрттө ✓; онда ✗ → ондо ✓. Ek her zaman son sayının Kırgızca ünlüsüne uyar: жыйырма бешке, он үчтө.

[[Канча?]] — kaç? ne kadar?

канча Türkçedeki “kaç” ve “ne kadar” sorularının ikisini birden karşılar. Fiyat sorarken en yaygın kalıp Канча турат? (kelimesi kelimesine “kaç durur?”) ya da kısaca Канча? dır. Баасы канча? (Fiyatı ne kadar?) de çok kullanılır.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
Бул канча турат?	Bul kança turat?	Bu kaç para?
Баасы канча?	Baası kança?	Fiyatı ne kadar?
Бир кило алма канча?	Bir kilo alma kança?	Bir kilo elma kaç?
Канча киши?	Kança kişi?	Kaç kişi?
Канча жаштасың?	Kança caştasıñ?	Kaç yaşındasın?
Мен жыйырма беш жаштамын.	Men cıyırma beş caştamın.	Ben yirmi beş yaşındayım.

Yaş sorulurken Kırgızca bulunma hâli kullanır: жаш (yaş) → жашта → канча жаштасың? (kaç yaştasın?). Türkçedeki “yaşında”nın karşılığı budur. Önceki ünitedeki ek-fiil de arkasına gelir: он жаштамын, отуз жаштасыз.

💡 Günlük konuşmada нече de “kaç” anlamında duyulur, özellikle sayılabilen şeyler için: нече киши?. Başlangıçta канча her durumda doğrudur.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçe “kaç yaşındasın” yapısını taklit edip канча жашыңда? ✗ demek. Doğrusu Канча жаштасың? ✓. Ayrıca “kaç para” sözünü kelimesi kelimesine çevirip канча акча? demek anlaşılır, ama doğal değildir; Канча турат? ✓ deyin.

Sayıdan sonra tekil isim

Türkçede olduğu gibi Kırgızcada da sayıdan sonra çoğul eki gelmez: “iki elma”, “beş kitap” → эки алма, беш китеп. Aynı kural канча ve бир нече (birkaç) için de geçerlidir: канча алма?, бир нече киши.

эки кило алма — iki kilo elma
он студент — on öğrenci
Канча бала бар? — Kaç çocuk var?
Менин үч китебим бар. — Üç kitabım var.

💡 Bu kural Türk öğrenciler için hiç zorluk çıkarmaz: Türkçede nasıl “beş elmalar” demiyorsanız Kırgızcada da беш алма dersiniz.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Rusça etkisiyle ya da Kırgızca çoğulu yeni öğrenmiş olmanın coşkusuyla çoğul eki eklemek: беш алмалар ✗ → беш алма ✓; канча балдар? ✗ → канча бала? ✓; жүз сомдор ✗ → жүз сом ✓.

Pazarda: [[сом]], [[тыйын]] ve alışveriş kalıpları

Kırgızistan'ın parası сомdur; bir som yüz тыйынdır. Günlük alışverişte fiyatlar çoğunlukla tam som olarak söylenir: жүз элүү сом. Küçük tutarlarda эки сом элүү тыйын gibi söylenir. Pazarlık yaparken bir fiyatı teklif etmek için yönelme hâli kullanılır: жүз сомго (yüz soma), элүүгө (elliye).

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
Бир кило алма бериңизчи.	Bir kilo alma beriñizçi.	Bir kilo elma verir misiniz?
Жарым кило жүзүм бериңизчи.	Carım kilo cüzüm beriñizçi.	Yarım kilo üzüm verir misiniz?
Бир аз кымбат.	Bir az kımbat.	Biraz pahalı.
Жүз сомго бересизби?	Cüz somgo beresizbi?	Yüz soma verir misiniz?
Баары канча болот?	Baarı kança bolot?	Hepsi ne kadar tutar?
Майда акча жок.	Mayda akça cok.	Bozuk para yok.

💡 Yönelme hâlini (Türkçe -a/-e) sonraki ünitelerde ayrıntılı öğreneceğiz; burada kalıp olarak alın. Uyuma dikkat: сом → сомго (o'dan sonra o), жүз → жүзгө, элүү → элүүгө, жыйырма → жыйырмага.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçe “yüz soma” biçimine bakıp жүз сомга ✗ ya da жүз сома ✗ demek. Doğrusu жүз сомго ✓. Yalancı dosta da dikkat: өрүк “erik” değil “kayısı”dır.

Kelimeler

✍️ Alıştırmaları çöz ve testi geç

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz Kırgızca öğren →