A1 · Ünite 10: Günüm (Менин күнүм)

Saat · haftanın günleri · саат канчада?

Metin: Саат канчада?

Bişkek'te bir Türk şirketinde öğle arası yaklaşıyor. Mehmet, Kırgız iş arkadaşı Aygerim ile günlük programlarını konuşuyor ve hafta için bir buluşma ayarlıyorlar. Metinde [[саат канча?]], [[саат канчада?]] sorularına ve [[алтыда]], [[тогузда]] gibi biçimlere dikkat edin.

Айгерим: Мехмет, азыр саат канча?
Mehmet, şimdi saat kaç?

Мехмет: Азыр саат он экиге беш мүнөт калды.
Şimdi saat on ikiye beş var.

Айгерим: Сен эртең менен саат канчада турасың?
Sen sabahları saat kaçta kalkarsın?

Мехмет: Мен саат алтыда турам. Анан чай ичем.
Ben saat altıda kalkarım. Sonra çay içerim.

Айгерим: Ой, эрте! Мен саат жети жарымда турам.
Vay, erken! Ben saat yedi buçukta kalkarım.

Мехмет: Мен жумушка саат сегизде келем. Жумуш саат тогузда башталат.
Ben işe saat sekizde gelirim. İş saat dokuzda başlar.

Айгерим: Жумуш саат канчада бүтөт?
İş saat kaçta biter?

Мехмет: Саат алтыда бүтөт. Биз тогуздан алтыга чейин иштейбиз.
Saat altıda biter. Dokuzdan altıya kadar çalışırız.

Айгерим: Шаршемби күнү кечинде бошсуңбу?
Çarşamba günü akşam boş musun?

Мехмет: Жок, шаршембиде кечинде сабагым бар. Бейшембиде бошмун.
Hayır, çarşamba akşamı dersim var. Perşembe boşum.

Айгерим: Жакшы. Анда бейшембиде саат жетиде кафеде жолугалы!
Güzel. O zaman perşembe saat yedide kafede buluşalım!

Мехмет: Макул! Бейшемби, саат жети.
Tamam! Perşembe, saat yedi.

Айгерим: Карачы, саат он эки болду. Жүр, түшкү тамакка баралы!
Baksana, saat on iki oldu. Hadi, öğle yemeğine gidelim!

Мехмет: Жүр, баралы!
Hadi, gidelim!

Dilbilgisi

Saat kaç? — Саат канча?

Saati sormak Türkçeye çok benzer: саат Türkçedeki “saat”, канча ise “kaç, ne kadar”dır. Cevapta da yapı aynıdır: саат + sayı. A1-07'de öğrendiğiniz sayıları burada kullanıyoruz.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
Саат канча?	saat kança	Saat kaç?
Саат бир.	saat bir	Saat bir.
Саат үч.	saat üç	Saat üç.
Саат жети.	saat ceti	Saat yedi.
Саат он эки.	saat on eki	Saat on iki.
Саат төрт жарым.	saat tört carım	Saat dört buçuk.
Саат он эки жарым.	saat on eki carım	Saat on iki buçuk.

💡 Buçuk Türkçedeki gibi sayıdan sonra gelir: үч жарым = üç buçuk. жарым Türkçedeki “yarım” sözüdür; Türkçe y'nin Kırgızcada ж olduğunu a1-01'den hatırlayın (yarım → жарым, yol → жол).

Konuşmada Саат канча болду? (Saat kaç oldu?) sorusu da çok sık duyulur; cevap yine aynıdır. болду “oldu” demektir; geçmiş zamanı a1-13'te öğreneceğiz, şimdilik kalıp olarak alın.

Азыр саат канча? — Şimdi saat kaç?
Азыр саат беш. — Şimdi saat beş.
Саат он болду. — Saat on oldu.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçedeki gibi “saat kaç” diye кач demek. Kırgızcada “kaç” канчаdır: Саат кач? ✗ → Саат канча? ✓ Bir de buçuğu öne almak: жарым үч ✗ → үч жарым ✓ (жарым саат ise “yarım saat” demektir: süreyi anlatır, saati değil).

Saat kaçta? — Саат канчада? (bulunma hâli sayılarla)

Bir işin hangi saatte olduğunu söylemek için Türkçede “-da/-de” ekini kullanırız: “saat üçte”. Kırgızcada da aynısı yapılır; a1-06'da öğrendiğiniz bulunma hâli sayıya eklenir: саат үчтө. Soru da aynı ekle kurulur: канча + да = канчада? (kaçta?).

Tek fark yine ünlü uyumudur: Kırgızcada uyum dörtlüdür, yani yuvarlak ünlüden (о, ө, у, ү) sonra ek de yuvarlak olur. Sert ünsüzden (ч, т, ш, к…) sonra ise д yerine т gelir.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe	Neden?
саат бирде	saat birde	saat birde	и → -де
саат экиде	saat ekide	saat ikide	и → -де
саат үчтө	saat üçtö	saat üçte	ү + sert ч → -тө
саат төрттө	saat törttö	saat dörtte	ө + sert т → -тө
саат беште	saat beşte	saat beşte	е + sert ш → -те
саат алтыда	saat altıda	saat altıda	ы → -да
саат жетиде	saat cetide	saat yedide	и → -де
саат сегизде	saat segizde	saat sekizde	и → -де
саат тогузда	saat toguzda	saat dokuzda	у → -да (!)
саат ондо	saat ondo	saat onda	о → -до
саат он бирде	saat on birde	saat on birde	son söz бир
саат он экиде	saat on ekide	saat on ikide	son söz эки

💡 тогузда neden -до değil? Kırgızcada kalın уdan sonra geniş ünlülü ek yuvarlaklaşmaz, а ile kalır; ince үden sonra ise ө gelir. Kısaca: а, ы, у → -да · о → -до · е, и → -де · ө, ү → -дө. Bu yüzden тогузда, жумушта, ama ондо, үчтө. A1-04'teki ünlü uyumu tablosunu hatırlayın.

Buçuklu saatte ek жарымa gelir: саат үч жарымда (üç buçukta). Birden fazla sözlü sayılarda ek her zaman son söze eklenir: он бирде, он экиде.

Мен саат жетиде турам. — Saat yedide kalkarım.
Сабак саат үчтө башталат. — Ders saat üçte başlar.
Саат канчада келесиң? — Saat kaçta gelirsin?
Саат сегиз жарымда. — Sekiz buçukta.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçe “üçte, dörtte, onda” diye düşünüp eki düz ünlüyle yazmak. үчте ✗ → үчтө ✓ · төртте ✗ → төрттө ✓ · онда ✗ → ондо ✓ (ama тогузда ✓). Bir de канча ile канчадаyı karıştırmak: “Saat kaç?” Саат канча?, “Saat kaçta?” Саат канчада?

Dakikalar: …-дан … мүнөт өттү / …-га … мүнөт калды

Dakikaları söylerken Kırgızca iki kalıp kullanır. Bunlar Türkçedeki “üçü on geçiyor” ve “dörde on var” kalıplarının karşılığıdır. Burada a1-09'da öğrendiğiniz çıkma (-дан) ve yönelme (-га) hâllerini görüyoruz.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe	Saat
үчтөн он мүнөт өттү	üçtön on münöt öttü	üçü on geçiyor	3:10
бештен жыйырма мүнөт өттү	beşten cıyırma münöt öttü	beşi yirmi geçiyor	5:20
тогуздан беш мүнөт өттү	toguzdan beş münöt öttü	dokuzu beş geçiyor	9:05
төрткө он мүнөт калды	törtkö on münöt kaldı	dörde on var	3:50
экиге жыйырма мүнөт калды	ekige cıyırma münöt kaldı	ikiye yirmi var	1:40
он экиге беш мүнөт калды	on ekige beş münöt kaldı	on ikiye beş var	11:55

Kelimesi kelimesine: үчтөн он мүнөт өттү = “üçten on dakika geçti”, төрткө он мүнөт калды = “dörde on dakika kaldı”. өттү (geçti) ve калды (kaldı) geçmiş zamandadır; şimdilik kalıp olarak ezberleyin.

💡 İkinci kalıp Türkçeyle neredeyse aynıdır: “dörde on var” ↔ төрткө он мүнөт калды, ikisinde de yönelme hâli var. Yuvarlaklık uyumuna dikkat: төрткө, үчкө, онго; ama тогузга, алтыга, бешке.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçedeki “üçü on geçiyor” kalıbında belirtme hâli (-ü) olduğu için Kırgızcada da öyle sanmak. үчтү он мүнөт өттү ✗ → үчтөн он мүнөт өттү ✓ Kırgızcada saat “geçilen yer”dir, yani çıkma hâli (-дан/-тан/-дөн/-төн) kullanılır.

Haftanın günleri: дүйшөмбү, шейшемби…

Kırgızcada günlerin çoğu Farsça kökenlidir ve Türkçe adlara hiç benzemez; bunları sözcük olarak ezberlemek gerekir. Yalnızca жума (cuma) Türkçeyle ortaktır.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe	… günü
дүйшөмбү	düyşömbü	pazartesi	дүйшөмбү күнү / дүйшөмбүдө
шейшемби	şeyşembi	salı	шейшемби күнү / шейшембиде
шаршемби	şarşembi	çarşamba	шаршемби күнү / шаршембиде
бейшемби	beyşembi	perşembe	бейшемби күнү / бейшембиде
жума	cuma	cuma	жума күнү / жумада
ишемби	işembi	cumartesi	ишемби күнү / ишембиде
жекшемби	cekşembi	pazar	жекшемби күнү / жекшембиде

“Pazartesi günü” demek için iki yol vardır: дүйшөмбү күнү ya da bulunma hâli: дүйшөмбүдө. Türkçede de “pazartesi” ya da “pazartesi günü” deriz; ikisi de doğaldır. Bugünün hangi gün olduğunu sormak için: Бүгүн эмне күн? (Bugün günlerden ne?) — Бүгүн шаршемби.

Бүгүн эмне күн? — Bugün günlerden ne?
Бүгүн жума. — Bugün cuma.
Дүйшөмбүдө сабак бар. — Pazartesi ders var.
Жекшемби күнү мен үйдөмүн. — Pazar günü evdeyim.

💡 Akılda tutmak için: шейшемби, шаршемби, бейшемби Türkçedeki “çarşamba, perşembe” sözleriyle aynı Farsça шемби parçasını taşır. Sıra Türkçedeki gibi pazartesiden başlar.

⚠️ Türklerin tipik hatası: жекшембиyi (pazar günü) базар (pazar yeri) ile karıştırmak ve “Pazar günü” için базар күнү ✗ demek. Doğrusu жекшемби күнү ✓ Ayrıca жума hem “cuma” hem “hafta” demektir: ушул жумада “bu cuma” değil, “bu hafta” olabilir; bağlama bakın. Hafta için апта da kullanılır.

Günün bölümleri ve “yarın” tuzağı

Günün bölümlerini anlatan sözlerin çoğu tek başına zarf olarak kullanılır, ek almaz: эртең менен (sabahleyin), түштө (öğleyin), кечинде (akşamleyin), түнкүсүн (geceleyin).

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
эртең менен	erteñ menen	sabah, sabahleyin
түштө	tüştö	öğlen, öğleyin
түштөн кийин	tüştön kiyin	öğleden sonra
кечинде / кечкурун	keçinde / keçkurun	akşam, akşamleyin
түнкүсүн	tünküsün	gece, geceleyin
бүгүн	bügün	bugün
эртең	erteñ	yarın
азыр	azır	şimdi

Эртең менен чай ичем. — Sabahleyin çay içerim.
Бүгүн кечинде бошмун. — Bu akşam boşum.
Эртең эртең менен саат сегизде. — Yarın sabah saat sekizde.

💡 Yemek adları da günün bölümlerinden türer: эртең мененки тамак (kahvaltı), түшкү тамак (öğle yemeği), кечки тамак (akşam yemeği). -кы/-ки/-кү eki Türkçedeki “-ki” (sabahki, akşamki) ile aynıdır.

⚠️ Türklerin tipik hatası: эртең ile эртең мененi karıştırmak. Türkçedeki “erken”e benzediği için эртең “sabah” sanılır; oysa эртең = yarın, эртең менен = sabahleyin. “Yarın sabah” bu yüzden эртең эртең менен olur; kulağa garip gelse de doğrudur ✓ “Erken” ise эртеdir: Мен эрте турам. (Erken kalkarım.)

Günlük program: …-дан …-га чейин ve kalıp fiiller

“…-dan …-a kadar” Kırgızcada …-дан …-га чейин olur. чейин Türkçedeki “kadar” gibi yönelme hâli ister: бешке чейин (beşe kadar). Çıkma hâli de Türkçedeki gibi başlangıcı gösterir.

Мен тогуздан алтыга чейин иштейм. — Dokuzdan altıya kadar çalışırım.
Дүйшөмбүдөн жумага чейин жумуш бар. — Pazartesiden cumaya kadar iş var.
Дүкөн саат ондон сегизге чейин иштейт. — Dükkân ondan sekize kadar açık.

Günlük işleri anlatmak için en çok geniş zaman kullanılır (kalkarım, giderim). Bu zamanı a1-15'te ayrıntılı öğreneceğiz; şimdilik aşağıdaki kalıpları hazır söz olarak alın. Türkçedeki “-ır/-ar” gibi düşünün: бар-а-м → giderim, кел-е-м → gelirim.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
турам	turam	kalkarım
жуунам	cuunam	yıkanırım
чай ичем	çay içem	çay içerim
жумушка барам	cumuşka baram	işe giderim
иштейм	işteym	çalışırım
үйгө келем	üygö kelem	eve gelirim
уктайм	uktaym	uyurum
башталат / бүтөт	baştalat / bütöt	başlar / biter

💡 Soru için kişi ekini değiştirmeniz yeter: Саат канчада турасың? (Saat kaçta kalkarsın?), Саат канчада турасыз? (kalkarsınız?). Ek-fiildeki -сың / -сыз ekleri burada da karşınıza çıkıyor.

⚠️ Türklerin tipik hatası: чейин sözünü yalın sayıyla kullanmak. беш чейин ✗ → бешке чейин ✓ (Türkçede de “beş kadar” değil “beşe kadar” deriz.) Bir de Türkçe “kalkmak”ı Kırgızca sanmak: “kalkarım” калкам ✗ değil, турам ✓ Kırgızcada тур- hem “kalkmak” hem “durmak”tır.

Kelimeler

✍️ Alıştırmaları çöz ve testi geç

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz Kırgızca öğren →