A1 · Ünite 14: Bu kimin? (Бул кимдики?)

İlgi hâli -нын/-нин/-дын · isim tamlaması (Айгерим'дин үйү) · -дыкы

Metin: Бул кимдики?

Murat ile Kırgız eşi Cıldız dün akşam evlerinde misafir ağırladı. Misafirler gitti, ama evde birçok eşya unutulmuş. Metinde ilgi hâline ([[Азаматтын]], [[апамдын]]) ve [[-дыкы]] ekine ([[кимдики]], [[меники]], [[Айгеримдики]]) dikkat edin.

Жылдыз: Мурат, кара! Коноктор кетти, бирок көп нерсе калды.
Murat, bak! Misafirler gitti, ama bir sürü eşya kaldı.

Мурат: Чын эле! Бул кимдин телефону?
Gerçekten! Bu kimin telefonu?

Жылдыз: Бул Азаматтын телефону. Анын телефону кара.
Bu Azamat'ın telefonu. Onun telefonu siyah.

Мурат: Ал эми бул көз айнек кимдики?
Peki bu gözlük kimin?

Жылдыз: Көз айнек апамдыкы. Апамдын көз айнеги дайыма ушул сумкада.
Gözlük annemin. Annemin gözlüğü hep bu çantadadır.

Мурат: Бул кызыл шарф сеникиби?
Bu kırmızı atkı senin mi?

Жылдыз: Жок, меники эмес. Бул Айгеримдики.
Hayır, benim değil. Bu Aygerim'in.

Мурат: Тигил кара күрмөчү? Ал да меники эмес.
Ya şu siyah ceket? O da benim değil.

Жылдыз: Ал менин агамдын күрмөсү. Агам эртең келет.
O ağabeyimin ceketi. Ağabeyim yarın gelecek.

Мурат: Бул ачкычтар кимдики? Биздикиби?
Bu anahtarlar kimin? Bizim mi?

Жылдыз: Жок, биздин ачкычтар эшиктин жанында. Булар Нурландыкы.
Hayır, bizim anahtarlar kapının yanında. Bunlar Nurlan'ın.

Мурат: Ал эми бул китепчи? Кимдин китеби?
Ya bu kitap? Kimin kitabı?

Жылдыз: Мурат, бул сенин китебиң! Унуттуңбу?
Murat, bu senin kitabın! Unuttun mu?

Мурат: Ой, ооба! Менин китебим. Кечээ аны издедим.
Aa, evet! Benim kitabım. Dün onu aradım.

Жылдыз: Жакшы. Азаматтын номери менде бар. Азыр ага телефон чалам.
Tamam. Azamat'ın numarası bende var. Şimdi onu arıyorum.

Dilbilgisi

İlgi hâli: -нын, -дын, -тын

İlgi hâli Türkçedeki -ın / -nın ekidir: “Ayşenin, kitabın”. Kırgızcada bu ek her zaman bir ünsüzle başlar ve bu ünsüz, sözün son sesine göre değişir. Ünlüsü ise dar ünlülerdendir ve Türkçedeki gibi dört biçimlidir (ы, и, у, ү).

Söz neyle bitiyor?	Ek	Örnekler	Türkçe
ünlü	-нын / -нин / -нун / -нүн	апанын, эженин, тоонун, бөлмөнүн	annenin, ablanın, dağın, odanın
л, м, н, ң, з, ж, р, й, б, г, д	-дын / -дин / -дун / -дүн	Айгеримдин, шаардын, столдун, үйдүн	Aygerim'in, şehrin, masanın, evin
к, п, с, т, ч, ш (sert ünsüzler)	-тын / -тин / -тун / -түн	Мехметтин, китептин, достун, Бишкектин	Mehmet'in, kitabın, dostun, Bişkek'in

Bu üçlü sistem (н / д / т) önceki ünitelerden tanıdığınız çoğul ekine (-лар / -дар / -тар) çok benzer. Tek fark: ünlüden sonra л değil, н gelir. Çoğul sözlerde ek her zaman -дын olur: балдардын (çocukların), досторумдун (arkadaşlarımın).

Азаматтын телефону — Azamat'ın telefonu
апамдын сумкасы — annemin çantası
бөлмөнүн эшиги — odanın kapısı
Бишкектин көчөлөрү — Bişkek'in sokakları

💡 Türkçede ünsüzden sonra ek sadece “-ın”dır: Mehmet'in. Kırgızcada araya mutlaka bir ünsüz girer: Мехметтин. Kolay bir yol: Kırgızca ilgi ekini Türkçe “-nın”ın ünsüzü değişen bir biçimi gibi düşünün: “Mehmet-tin”, “Aygerim-din”.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçedeki gibi ünsüzden sonra doğrudan ünlü eklemek. Мехметин ✗ → Мехметтин ✓; Айгеримин ✗ → Айгеримдин ✓; китебин ✗ → китептин ✓. Bir de yuvarlak sözlerde düz ünlü yazmak: тоонын ✗ → тоонун ✓, үйдин ✗ → үйдүн ✓.

Belirtili isim tamlaması: Айгеримдин үйү

Tamlamanın yapısı Türkçeyle tamamen aynıdır: tamlayan ilgi hâli eki, tamlanan üçüncü şahıs iyelik eki alır. Türkçe “Aygerim'in evi” → Айгеримдин үйү. İyelik eki ünlüden sonra -сы / -си / -су / -сү, ünsüzden sonra -ы / -и / -у / -үdür.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
Айгеримдин үйү	Aygerimdin üyü	Aygerim'in evi
Мехметтин китеби	Mehmettin kitebi	Mehmet'in kitabı
апамдын сумкасы	apamdın sumkası	annemin çantası
агамдын күрмөсү	agamdın kürmösü	ağabeyimin ceketi
баланын оюнчугу	balanın oyunçugu	çocuğun oyuncağı
Азаматтын телефону	Azamattın telefonu	Azamat'ın telefonu

Türkçedeki gibi, ünlüler arasında kalan sert п ve к yumuşar ve yazıda da değişir: китеп → китеби (kitap → kitabı), оюнчук → оюнчугу (oyuncak → oyuncağı), көз айнек → көз айнеги (gözlük → gözlüğü).

Tamlayan belirli değilse ilgi eki düşer; bu, Türkçedeki belirtisiz tamlamadır: кыргыз тили (Kırgız dili), Бишкек шаары (Bişkek şehri), телефон номери (telefon numarası).

💡 Kırgızcada, Türkçedeki gibi, iyelik eki tamlananda zorunludur. “Aygerim'in ev” denemeyeceği gibi Айгеримдин үй ✗ de denmez.

⚠️ Türklerin tipik hatası: özel adlardan sonra Türkçedeki gibi kesme işareti koymak. Kırgızcada kesme işareti kullanılmaz: Айгерим'дин ✗ → Айгеримдин ✓, Бишкек'тин ✗ → Бишкектин ✓. Ayrıca tamlananda yuvarlaklık uyumunu unutmak: күрмөси ✗ → күрмөсү ✓, телефоны ✗ → телефону ✓ (Rusça телефоны “telefonlar” demektir!).

Zamirler: менин, сенин, анын…

Şahıs zamirlerinin ilgi hâli Türkçedekilere çok benzer. Zamir ile tamlanandaki iyelik eki birbirine uyar: менин китебим (benim kitabım), сенин китебиң (senin kitabın). Türkçedeki gibi zamir düşebilir, iyelik eki yeter: Китебим кайда? (Kitabım nerede?)

Zamir	İlgi hâli	Örnek	Türkçe
мен	менин	менин үйүм	benim evim
сен	сенин	сенин үйүң	senin evin
сиз	сиздин	сиздин үйүңүз	sizin eviniz (nazik)
ал	анын	анын үйү	onun evi
биз	биздин	биздин үйүбүз	bizim evimiz
силер	силердин	силердин үйүңөр	sizin eviniz (samimi, çok kişi)
алар	алардын	алардын үйү	onların evi

İşaret zamirlerinde de kök değişir: бул → мунун (bunun), ал → анын (onun). Örnek: Мунун баасы канча? — Bunun fiyatı ne kadar?

💡 менин, сенин Türkçedeki “benim, senin” ile sesçe de aynıdır; yalnızca “b” yerine м vardır (Kırgızca мен = Türkçe “ben”).

⚠️ Türklerin tipik hatası: ал zamirini düzenli sanıp алдын ✗ demek. Doğrusu анын ✓ (Türkçe “o → onun”). Bir de булun ilgi hâlini булдун ✗ yapmak: doğrusu мунун ✓.

-дыкы: меники, Айгеримдики

Türkçede “Bu kitap benim” ya da “Bu Ayşe'nin” derken tamlananı söylemeyiz. Kırgızca bunun için ayrı bir ek kullanır: -ныкы / -дыкы / -тыкы (dört ünlü biçimiyle). Bu ek, Türkçedeki -ınki ekine karşılık gelir: “benimki, Ayşe'ninki”.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
меники	meniki	benimki, benim
сеники	seniki	seninki, senin
сиздики	sizdiki	sizinki (nazik)
аныкы	anıkı	onunki, onun
биздики	bizdiki	bizimki, bizim
силердики	silerdiki	sizinki (çok kişi)
алардыкы	alardıkı	onlarınki
кимдики	kimdiki	kimin, kiminki

İsimlerde ek, ilgi ekinin ünsüzünü izler: апа → апаныкы (annenin), Айгерим → Айгеримдики, Азамат → Азаматтыкы, досум → досумдуку (arkadaşımın), Гүлнүр → Гүлнүрдүкү.

Бул китеп кимдики? — Bu kitap kimin?
Бул китеп меники. — Bu kitap benim.
Шарф Айгеримдики. — Atkı Aygerim'in.
Ачкычтар Нурландыкы. — Anahtarlar Nurlan'ın.

💡 İki yapıyı karşılaştırın: Бул Айгеримдин шарфы. (Bu Aygerim'in atkısı.) = Бул шарф Айгеримдики. (Bu atkı Aygerim'in.) Anlam aynı; ikincisinde tamlanan baştadır ve -дыкы kullanılır.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçe “benimki” biçimini taşıyıp менинки ✗ demek. Kırgızcada ilgi ekinin н'si düşer: меники ✓, сеники ✓, Айгеримдики ✓ (Айгеримдинки ✗). Ünlü uyumunu da unutmayın: досумдуку ✓ (досумдики ✗).

Soru ve olumsuz: Сеникиби? Меники эмес.

Sahiplik sözleri birer isim gibi davranır: soru eki -бы ve olumsuzluk sözü эмес onlarla da kullanılır. Son ünlü и olduğu için soru eki -би olur; у ise -бу, ү ise -бү olur.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
Бул сеникиби?	Bul senikibi?	Bu senin mi?
Ооба, меники.	Ooba, meniki.	Evet, benim.
Жок, меники эмес.	Cok, meniki emes.	Hayır, benim değil.
Бул сенин китебиңби?	Bul senin kitebiñbi?	Bu senin kitabın mı?
Бул Азаматтын телефонубу?	Bul Azamattın telefonubu?	Bu Azamat'ın telefonu mu?
Кимдин ачкычы?	Kimdin açkıçı?	Kimin anahtarı?

💡 Kısa cevapta sadece sahiplik sözü yeterlidir, tıpkı Türkçedeki gibi: Бул кимдики? — Меники. (Bu kimin? — Benim.)

⚠️ Türklerin tipik hatası: кимдин ile кимдикиyi karıştırmak. кимдин yanında mutlaka bir tamlanan ister: Кимдин телефону? ✓. Tamlanan yoksa кимдики kullanılır: Бул кимдики? ✓; Бул кимдин? ✗ eksik bir cümledir.

Renkler ve eşyalar: Türkçeyle ortak kökler

Renklerin çoğu Türkçeyle ortaktır, ama ses farklarına ve bir anlam kaymasına dikkat edin. Sıfat, Türkçedeki gibi isimden önce gelir ve ek almaz: кызыл шарф (kırmızı atkı), кара күрмө (siyah ceket).

Kırgızca	Okunuş	Türkçe	Not
ак	ak	beyaz	Türkçe “ak”
кара	kara	siyah	Türkçe “kara”
кызыл	kızıl	kırmızı	Türkçe “kızıl”
сары	sarı	sarı	aynı
жашыл	caşıl	yeşil	ж ↔ y
көк	kök	mavi	Türkçe “gök” (gökyüzü rengi)
күрөң	küröñ	kahverengi	ezberleyin
боз	boz	gri, boz	[[боз үй]]

Менин кол чатырым көк. — Benim şemsiyem mavi.
Сары сумка кимдики? — Sarı çanta kimin?

💡 Eşya adlarındaki birleşik sözler anlamı tahmin etmenizi sağlar: көз айнек “göz camı” → gözlük, кол чатыр “el çadırı” → şemsiye, ачкыч “açacak” → anahtar.

⚠️ Türklerin tipik hatası: көкü Türkçedeki “kök” (bitki kökü) sanmak ya da renk olarak “yeşil” yerine kullanmak. көк gökyüzü rengidir: көк көз айнек — mavi gözlük. Yeşil için жашыл deyin. Ayrıca “mavi”yi Kirile çevirip мави ✗ demeyin; bu söz Kırgızcada yoktur.

Kelimeler

✍️ Alıştırmaları çöz ve testi geç

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz Kırgızca öğren →