A1 · Ünite 20: A1 tekrar (А1 кайталоо)

A1 seviyesinin tüm konuları

Metin: Жаңы коңшу

İzmirli Zeynep, Bişkek'te yeni bir eve taşındı. Merdivende komşusu Aygerim ile karşılaşıyor. Bu kısa konuşmada A1'de öğrendiğiniz hemen her konu var: tanışma, aile, hâl ekleri, üç zaman, fiyatlar, hava, karşılaştırma, ağrı, yer ilgeçleri, saat ve kibar emir. Okurken her eki tanımaya çalışın.

Айгерим: Саламатсызбы! Сиз жаңы коңшусузбу?
Merhaba! Yeni komşu siz misiniz?

Зейнеп: Ооба, саламатсызбы! Менин атым Зейнеп, мен Түркиядан келдим. Бишкекте кыргыз тилин үйрөнүп жатам.
Evet, merhaba! Benim adım Zeynep, Türkiye'den geldim. Bişkek'te Kırgızca öğreniyorum.

Айгерим: Таанышканыма кубанычтуумун! Мен Айгериммин, мугалиммин. Үй-бүлөңүз кайда?
Tanıştığımıza memnun oldum! Ben Aygerim, öğretmenim. Aileniz nerede?

Зейнеп: Үй-бүлөм Измирде. Менин бир агам жана бир сиңдим бар.
Ailem İzmir'de. Bir ağabeyim ve bir kız kardeşim var.

Айгерим: Кечээ базарга бардыңызбы? Ош базары бул жерден жакын.
Dün pazara gittiniz mi? Oş Pazarı buradan yakın.

Зейнеп: Ооба, бардым. Нан, сүт жана алма сатып алдым. Бир кило алма сексен сом.
Evet, gittim. Ekmek, süt ve elma aldım. Elmanın kilosu seksen som.

Айгерим: Жакшы баа! Эртең эмне кыласыз?
İyi fiyat! Yarın ne yapacaksınız?

Зейнеп: Эртең сабагым жок. Шаарды көрөм, Ала-Тоо аянтына барам.
Yarın dersim yok. Şehri gezeceğim, Ala-Too Meydanı'na gideceğim.

Айгерим: Эртең суук болот. Жылуу кийиниңиз! Бишкек Измирден суугураак.
Yarın hava soğuk olacak. Sıcak giyinin! Bişkek İzmir'den daha soğuktur.

Зейнеп: Макул! Кечиресиз, жакын жерде дарыкана барбы? Башым бир аз ооруйт.
Tamam! Affedersiniz, yakınlarda eczane var mı? Başım biraz ağrıyor.

Айгерим: Бар, мектептин артында. Жүрүңүз, мен көрсөтөйүн.
Var, okulun arkasında. Gelin, ben göstereyim.

Зейнеп: Чоң рахмат! Сиз абдан боорукерсиз.
Çok teşekkürler! Çok iyi kalplisiniz.

Айгерим: Эч нерсе эмес. Кечкурун саат жетиде бизге келиңиз, чай ичебиз!
Bir şey değil. Akşam saat yedide bize gelin, çay içeriz!

Зейнеп: Сөзсүз келем!
Mutlaka gelirim!

Dilbilgisi

Sesler, dörtlü ünlü uyumu ve çoğul

A1'in temel kuralı: Kırgızcada ekler dört ünlüden birini alır ve seçimi kökün son ünlüsü belirler. Türkçedeki büyük ünlü uyumuna bir de yuvarlaklık eklenmiştir: kökte о varsa geniş ekte о, ө varsa ө gelir. Kökte у varsa geniş ek a, ү varsa ө olur. Çoğul eki de buna uyar: -лар/-лер/-лор/-лөр; ilk ses köke göre л, д ya da т olur.

Kökteki ünlü	Geniş ek	Dar ek	Örnek
а, ы	а	ы	балдар, шаарда, Айгеримдин? hayır → шаардын
е, и	е	и	мугалимдер, мектепте, мектептин
о	о	у	тоолор, тоодо, тоонун
у	а	у	сууга, суунун, достор? hayır → дос: о
ө	ө	ү	көлдөр, көлдө, көлдүн
ү	ө	ү	үйлөр, үйдө, үйдүн

Тоолор абдан бийик. — Dağlar çok yüksek.
Балдар көлдө ойноп жатышат. — Çocuklar gölde oynuyorlar.
Мугалимдер мектепте. — Öğretmenler okulda.
Биздин үйлөр жаңы. — Bizim evler yeni.

💡 Okunuşu da unutmayın: ң gırtlaktan “ñ” (коңшу, эртең); ө ve ү Türkçe ö ve ü; ы Türkçe ı; uzun ünlüler iki harfle yazılır ve uzatılarak okunur (тоо, суук, кечээ, баа). Türkçe y çoğu zaman ж olur: жол yol, жаңы yeni, жок yok.

⚠️ Türklerin tipik hatası: yuvarlak ünlüden sonra eki Türkçedeki gibi düz yazmak. тоога ✗ көлде ✗ үйлер ✗ → тоого ✓ көлдө ✓ үйлөр ✓ Kural: kökteki ünlü yuvarlaksa, ek de yuvarlak olabilir; kontrol etmeden yazmayın.

Ben kimim? Ek-fiil, soru eki, [[эмес]], [[бар / жок]] ve iyelik

Türkçedeki “öğrenciyim, öğrenci misin, öğrenci değilim” yapıları Kırgızcada hemen hemen aynıdır. Ek-fiil isme bitişir ve uyuma uyar; soru eki -бы da bitişik yazılır; “değil” = эмес. “Var / yok” için бар / жок, sahiplik için iyelik ekleri kullanılır.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
мен студентмин	men studentmin	ben öğrenciyim
сен студентсиң	sen studentsiñ	sen öğrencisin
сиз студентсиз	siz studentsiz	siz öğrencisiniz
ал студент	al student	o öğrenci
биз студентпиз	biz studentpiz	biz öğrenciyiz
сиз студентсизби?	siz studentsizbi?	siz öğrenci misiniz?
мен студент эмесмин	men student emesmin	ben öğrenci değilim
менин атым / үйүм / китебим	menin atım / üyüm / kitebim	benim adım / evim / kitabım
менин эки агам бар	menin eki agam bar	iki ağabeyim var

Сиз түрксүзбү? — Ооба, мен түркмүн. — Türk müsünüz? — Evet, Türküm.
Бул чайбы? — Жок, бул чай эмес, кымыз. — Bu çay mı? — Hayır, bu çay değil, kımız.
Бул китеп кимдики? — Меники. — Bu kitap kimin? — Benim.
Менин машинам жок. — Arabam yok.

💡 Soru eki de uyuma ve ünsüze uyar: үйбү? (ev mi?), тообу? (dağ mı?), китеппи? (kitap mı?), Ошпу? (Oş mu?). Ötümsüz ünsüzden sonra б → п olur.

⚠️ Türklerin tipik hatası 1: soru ekini Türkçedeki gibi ayrı yazmak. Сен студентсиң бы? ✗ → Сен студентсиңби? ✓ Kırgızcada soru eki her zaman bitişik yazılır.

⚠️ Türklerin tipik hatası 2: ek-fiilde Türkçe -(y)ım eki kullanmak. Мен студентим ✗ (bu “öğrencim” demektir!) → Мен студентмин ✓ Kırgızca ek-fiil м ile başlar: -мын / -мин / -мун / -мүн.

Beş hâl eki bir arada

A1'de beş hâl eki öğrendiniz. Hepsinin Türkçede birebir karşılığı var: ilgi (-ın), yönelme (-a), belirtme (-ı), bulunma (-da), çıkma (-dan). Farklar: ekin ilk ünsüzü köke göre değişir ve ünlüsü dörtlü uyuma uyar.

Kırgızca kök	-нын (ilgi)	-га (yönelme)	-ны (belirtme)	-да (bulunma)	-дан (çıkma)
шаар (şehir)	шаардын	шаарга	шаарды	шаарда	шаардан
мектеп (okul)	мектептин	мектепке	мектепти	мектепте	мектептен
тоо (dağ)	тоонун	тоого	тоону	тоодо	тоодон
көл (göl)	көлдүн	көлгө	көлдү	көлдө	көлдөн
үй (ev)	үйдүн	үйгө	үйдү	үйдө	үйдөн
Ош	Оштун	Ошко	Ошту	Ошто	Оштон

Мен Бишкекте жашайм. — Ben Bişkek'te yaşıyorum.
Эртең Ысык-Көлгө барабыз. —
Ал Таластан келди. — O Talas'tan geldi.
Мен бул китепти окудум. — Bu kitabı okudum.
Айгеримдин үйү мектептин жанында. — Aygerim'in evi okulun yanında.

💡 Yer ilgeçleri (жанында yanında, артында arkasında, алдында önünde, ичинде içinde) Türkçedeki gibi ilgi ekli isimden sonra gelir: дүкөндүн алдында (dükkânın önünde), сумканын ичинде (çantanın içinde).

⚠️ Türklerin tipik hatası: k ile biten kökte Türkçe eki aynen kullanmak. Бишкеке ✗ мектепе ✗ → Бишкекке ✓ мектепке ✓ Ötümsüz ünsüzden sonra yönelme eki -ка / -ке / -ко / -кө olur, kök değişmez.

⚠️ İkinci tuzak: кайда? hem “nerede?” hem “nereye?” sorusudur; Türkçedeki gibi кайдага ✗ diye bir biçim yoktur. Кайда барасың? ✓ (Nereye gidiyorsun?) — Кайда жашайсың? ✓ (Nerede yaşıyorsun?)

Üç zaman: [[барып жатам]], [[бардым]], [[барам]]

A1'de üç temel zaman öğrendiniz. Şimdiki zaman -ып жатат tam şu anda süren işi, görülen geçmiş -ды Türkçedeki “-dı” gibi bitmiş işi, geniş/gelecek zaman -а / -й ise hem alışkanlığı hem yakın geleceği anlatır. Olumsuz geniş/gelecek zaman -бай / -бей ile yapılır.

Şahıs	Şimdiki (-yor)	Geçmiş (-dı)	Geniş / gelecek	Olumsuz geniş
мен	барып жатам	бардым	барам	барбайм
сен	барып жатасың	бардың	барасың	барбайсың
сиз	барып жатасыз	бардыңыз	барасыз	барбайсыз
ал	барып жатат	барды	барат	барбайт
биз	барып жатабыз	бардык	барабыз	барбайбыз
алар	барып жатышат	барышты	барышат	барышпайт

Азыр мен китеп окуп жатам. — Şu an kitap okuyorum.
Кечээ досума телефон чалдым. — Dün arkadaşımı telefonla aradım.
Эртең жумушка барбайм. — Yarın işe gitmeyeceğim.
Ал күн сайын чай ичет. — O her gün çay içer.

💡 Türkçedeki “-yor” bazen alışkanlık da bildirir (“Her gün çalışıyorum”). Kırgızcada alışkanlık için geniş zaman daha doğaldır: Мен күн сайын иштейм. -ып жатат ise tam şu an süren iş içindir.

⚠️ Türklerin tipik hatası: üçüncü çoğul şahısta Türkçedeki gibi -лар eklemek. Алар бардылар, алар барат yerine Kırgızcada doğal biçim -ыш ekli olandır: алар барышты ✓ алар барышат ✓ алар барып жатышат ✓

Nasıl? Sıfatlar, karşılaştırma, [[-луу / -сыз]], [[керек]], [[ооруйт]]

Sıfatlar Türkçedeki gibi ismin önüne gelir ve çekim almaz: чоң үй, суук күн. Karşılaştırmada Türkçe “-dan daha” yapısının karşılığı -дан … -раакtır; “en” = эң. Sahiplik ve yokluk için -луу (-lı) ve -сыз (-sız) ekleri kullanılır.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
чоңураак	çoñuraak	daha büyük
Бишкек Оштон чоңураак.	bişkek oştan çoñuraak	Bişkek Oş'tan daha büyük.
эң бийик тоо	eñ biyik too	en yüksek dağ
туздуу / тузсуз	tuzduu / tuzsuz	tuzlu / tuzsuz
сүттүү чай / шекерсиз чай	süttüü çay / şekersiz çay	sütlü çay / şekersiz çay
Мага дары керек.	maga darı kerek	Bana ilaç lazım.
Тишим ооруйт.	tişim ooruyt	Dişim ağrıyor.

Бүгүн кечээден жылуураак. — Bugün dünden daha sıcak.
Ысык-Көл абдан сулуу. — Issık-Göl çok güzel.
Мага бир шекерсиз кофе, сураныч. — Bana şekersiz bir kahve, lütfen.
Менин бутум ооруйт, дарыгер керек. — Ayağım ağrıyor, doktor lazım.

💡 керек ile “kime lazım” sorusu yönelme ekiyle cevaplanır: мага керек (bana lazım), сизге керек (size lazım). Ağrıda ise ağrıyan organ iyelik eki alır: башым, тишим, курсагым + ооруйт.

⚠️ Türklerin tipik hatası: -луу ve -сыз eklerinde uyumu unutmak ya da Türkçe eki kullanmak. сүтлү ✗ сүтсиз ✗ → сүттүү ✓ сүтсүз ✓; туздуу ✓ (тузлу ✗). Kırgızcada -lı eki ünsüzden sonra д / т ile başlar ve uzun ünlülüdür: -луу / -дуу / -туу.

Sayılar, saat ve kibar emir

Sayılar Türkçeye çok yakındır ve sayıdan sonra isim Türkçedeki gibi tekil kalır: үч алма (üç elma), беш сом. Saat sorarken Саат канча? (Saat kaç?), bir işin saatini sorarken Саат канчада? (Saat kaçta?) denir. Rica ve davette ise kibar emir -ыңыз kullanılır.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
бир, эки, үч, төрт, беш	bir, eki, üç, tört, beş	bir, iki, üç, dört, beş
алты, жети, сегиз, тогуз, он	altı, ceti, segiz, toguz, on	altı, yedi, sekiz, dokuz, on
жыйырма, отуз, кырк, элүү	cıyırma, otuz, kırk, elüü	yirmi, otuz, kırk, elli
алтымыш, жетимиш, сексен, токсон, жүз	altımış, cetimiş, seksen, tokson, jüz	altmış, yetmiş, seksen, doksan, yüz
Саат канча? — Саат беш.	saat kança? — saat beş	Saat kaç? — Saat beş.
Саат канчада? — Саат жетиде.	saat kançada? — saat cetide	Saat kaçta? — Saat yedide.
Кириңиз! Отуруңуз! Келиңиз!	kiriñiz! oturuñuz! keliñiz!	Girin! Oturun! Gelin!

Бир кило эт канча турат? — Bir kilo et ne kadar?
Сабак саат тогузда башталат. — Ders saat dokuzda başlar.
Ишемби күнү бизге келиңиз! — Cumartesi günü bize gelin!
Кечиресиз, кайталаңызчы. — Affedersiniz, tekrar eder misiniz?

💡 Haftanın günlerini de tekrar edin: дүйшөмбү pazartesi, шейшемби salı, шаршемби çarşamba, бейшемби perşembe, жума cuma, ишемби cumartesi, жекшемби pazar.

⚠️ Türklerin tipik hatası 1: kibar emirde ң yerine н kullanmak ve uyumu bozmak: келиниз ✗ отурыңыз ✗ → келиңиз ✓ отуруңуз ✓ Olumsuzda Türkçe -ma eki değil -ба / -па: келбеңиз ✓ айтпаңыз ✓

⚠️ Türklerin tipik hatası 2: “yüz” sayısını Türkçe gibi okumak. жүз “cüz” diye okunur (Türkçe y → ж); жыйырма (yirmi), жети (yedi), жетимиш (yetmiş) de aynı kurala uyar. Bir de элүү (elli) uzun ü ile söylenir.

Kelimeler

✍️ Alıştırmaları çöz ve testi geç

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz Kırgızca öğren →