A2 · Ünite 3: Kiminle? (Ким менен?)

менен (ile) · аркылуу · birliktelik ve araç

Metin: Ысык-Көлгө ким менен?

Bişkek'te çalışan Mehmet, hafta sonu ailesiyle Issık-Göl'e gidecek. Kırgız arkadaşı Azamat ile yolculuğu konuşuyorlar: kim kiminle gidecek, ne ile gidecekler, otel nasıl bulundu? Metinde [[менен]] (ile) ve [[аркылуу]] (aracılığıyla) sözlerine dikkat edin.

Азамат: Мехмет, ишемби күнү Ысык-Көлгө ким менен барасың?
Mehmet, cumartesi günü Issık-Göl'e kiminle gidiyorsun?

Мехмет: Үй-бүлөм менен барам. Сен да биз менен барасыңбы?
Ailemle gidiyorum. Sen de bizimle gelir misin?

Азамат: Кубаныч менен! Айзада экөөбүз барабыз. Эмне менен барасыңар?
Seve seve! Ayzada ile ikimiz geliriz. Ne ile gidiyorsunuz?

Мехмет: Машина менен барабыз. Менин машинам чоң, баарыбыз батабыз.
Arabayla gidiyoruz. Arabam büyük, hepimiz sığarız.

Азамат: Жакшы! Анда маршрутка менен барбайбыз.
İyi! O zaman marşrutkayla gitmeyiz.

Мехмет: Мен интернет аркылуу Чолпон-Атадан мейманкана таптым.
İnternetten Çolpon-Ata'da bir otel buldum.

Азамат: Ээси менен телефон аркылуу сүйлөштүңбү?
Sahibiyle telefonda konuştun mu?

Мехмет: Ооба, кечээ сүйлөштүм. Ал абдан жакшы адам экен.
Evet, dün konuştum. Çok iyi bir insanmış.

Азамат: Көлдө балдар менен эмне кылабыз?
Gölde çocuklarla ne yapacağız?

Мехмет: Балдар менен сууда сүзөбүз, кечинде жээкте чай ичебиз.
Çocuklarla suda yüzeriz, akşam kıyıda çay içeriz.

Азамат: Мен кармагымды алам. Кармак менен балык кармайбыз!
Ben oltamı alırım. Oltayla balık tutarız!

Мехмет: Сонун! Бирок мен балык кармоону билбейм. Мага үйрөтөсүңбү?
Harika! Ama ben balık tutmayı bilmem. Bana öğretir misin?

Азамат: Албетте, сага үйрөтөм!
Elbette, sana öğretirim!

Мехмет: Анда ишемби күнү эртең менен саат сегизде жолго чыгабыз.
O zaman cumartesi sabah saat sekizde yola çıkıyoruz.

Азамат: Макул. Саат сегизде Айзада экөөбүз силерге келебиз.
Tamam. Saat sekizde Ayzada ile ikimiz size geliriz.

Мехмет: Жакшы! Ишембиде көрүшөбүз!
İyi! Cumartesi görüşürüz!

Dilbilgisi

[[менен]] = ile: kiminle?

Türkçedeki “ile” Kırgızcada мененdir. Birlikte yapılan işi anlatır: досум менен (arkadaşımla), апам менен (annemle). Önemli bir kolaylık: менен ayrı yazılır ve hiç değişmez; ünlü uyumuna da girmez. Türkçede “ile” çoğu zaman eke dönüşür (arkadaşımla, annemle); Kırgızcada böyle bir şey olmaz.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
досум менен	dosum menen	arkadaşımla
апам менен	apam menen	annemle
үй-бүлөм менен	üy-bülöm menen	ailemle
балдар менен	baldar menen	çocuklarla
Айгерим менен	Aygerim menen	Aygerim'le
Ким менен?	Kim menen?	Kiminle?

Мен ата-энем менен жашайм. — Annemle babamla yaşıyorum.
Ким менен барасың? — Досум менен. — Kiminle gidiyorsun? — Arkadaşımla.
Кечээ Айгерим менен киного бардык. — Dün Aygerim'le sinemaya gittik.

💡 Birlikteliği güçlendirmek için менен'den sonra бирге (birlikte) eklenebilir: досум менен бирге (arkadaşımla birlikte). Türkçedeki “ile birlikte” yapısının aynısıdır.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçedeki “-la / -le” ekini Kırgızcaya aktarmak ya da менен'i uyuma sokmak. досумла ✗ досум мынан ✗ → досум менен ✓; үйбүлөм мөнөн ✗ → үй-бүлөм менен ✓.

Zamirlerle: [[мени менен]], [[сени менен]], [[аны менен]]

Türkçede zamirler “ile”den önce ilgi hâli alır: benimle, seninle, onunla. Kırgızcada ise tekil zamirler belirtme hâli biçimini alır: мени менен, сени менен, аны менен. Çoğul zamirler ve сиз ise yalın kalır.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
мени менен	meni menen	benimle
сени менен	seni menen	seninle
сиз менен	siz menen	sizinle (kibar)
аны менен	anı menen	onunla
биз менен	biz menen	bizimle
силер менен	siler menen	sizinle (samimi, çoğul)
алар менен	alar menen	onlarla

Сен да биз менен барасыңбы? — Sen de bizimle gelir misin?
Мени менен бирге жүр! — Benimle birlikte gel!
Сиз менен таанышканыма кубанычтуумун. — Sizinle tanıştığıma memnun oldum.
Мен аны менен телефон аркылуу сүйлөштүм. — Onunla telefonda konuştum.

💡 Hatırlama yolu: “beni, seni, onu” + менен. Türkçe “beni ile” garip gelse de Kırgızcada мени менен tam olarak böyle kurulur. ким ve эмне ise yalın kalır: ким менен, эмне менен.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçedeki “benimle” yüzünden ilgi hâlini kullanmak. менин менен ✗ сенин менен ✗ анын менен ✗ → мени менен ✓ сени менен ✓ аны менен ✓.

Araç: [[эмне менен?]] — [[машина менен]], [[кол менен]]

менен Türkçedeki “ile” gibi araç da bildirir: taşıt, alet, organ. Soru Эмне менен? (Ne ile?) olur. Yürüyerek gidildiğinde жөө kullanılır ve менен gelmez.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
машина менен	maşina menen	arabayla
автобус менен	avtobus menen	otobüsle
маршрутка менен	marşrutka menen	marşrutkayla
учак менен	uçak menen	uçakla
поезд менен	poezd menen	trenle
кашык менен	kaşık menen	kaşıkla
кол менен	kol menen	elle
жөө	cöö	yürüyerek

Эмне менен барасыңар? — Машина менен. — Ne ile gidiyorsunuz? — Arabayla.
Биз Стамбулга учак менен учтук. — İstanbul'a uçakla uçtuk.
Балдар шорпону кашык менен ичишет. — Çocuklar çorbayı kaşıkla içerler.
Мен жумушка жөө барам. — İşe yürüyerek giderim.

💡 Taşıta binmeyi anlatırken Kırgızcada bir yapı daha vardır: автобуска түшөм (otobüse binerim), таксиге түштүм (taksiye bindim). автобус менен барам ise “otobüsle giderim” demektir; ikisi de doğaldır.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçedeki “yayan / yürüyerek” için менен eklemek ya da жөө'yü çekimlemek. жөө менен ✗ жөөлөп ✗ → жөө барам ✓. Ayrıca кол “el” demektir: кол менен жаздым “elle yazdım”dır, “kolla” değil.

Kiminle ne yapılır? [[менен]] isteyen ve istemeyen fiiller

Türkçede “ile” isteyen fiillerin çoğu Kırgızcada da менен ister: сүйлөш- (konuşmak), тааныш- (tanışmak), жаша- (yaşamak), ойно- (oynamak). Bu fiillerin birçoğunda işteşlik eki -ш vardır, Türkçedeki “konuş-, tanış-, görüş-” gibi. менен iki ismi bağlayarak “ve” anlamı da verir: Айгерим менен Мехмет (Aygerim ile Mehmet).

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
Азамат менен сүйлөштүм.	Azamat menen süylöştüm.	Azamat'la konuştum.
Айзада менен тааныштым.	Ayzada menen taanıştım.	Ayzada'yla tanıştım.
Балдар ит менен ойноп жатышат.	Baldar it menen oynop catışat.	Çocuklar köpekle oynuyorlar.
Айгерим менен Мехмет дос.	Aygerim menen Mehmet dos.	Aygerim ile Mehmet arkadaş.
Азамат Айзадага үйлөндү.	Azamat Ayzadaga üylöndü.	Azamat Ayzada'yla evlendi.
Асел Нурланга турмушка чыкты.	Asel Nurlanga turmuşka çıktı.	Asel Nurlan'la evlendi.

Мен мейманкананын ээси менен сүйлөштүм. — Otelin sahibiyle konuştum.
Чоң апам менен чоң атам айылда жашашат. — Büyükannemle dedem köyde yaşıyorlar.

💡 менен “ve” anlamında kullanıldığında yüklem çoğul olabilir: Айгерим менен Мехмет кафеге барышты. (Aygerim ile Mehmet kafeye gittiler.) “Ve” için жана da kullanılır: Айгерим жана Мехмет.

⚠️ Türklerin tipik hatası: “evlenmek” fiilinde Türkçedeki “ile”yi aktarmak. Kırgızcada evlenilen kişi yönelme hâli alır: Азамат Айзада менен үйлөндү ✗ → Азамат Айзадага үйлөндү ✓. Kadın için ayrı bir fiil vardır: Асел Нурланга турмушка чыкты ✓.

[[аркылуу]]: üzerinden, aracılığıyla

аркылуу bir işin hangi yoldan, hangi araçla, kimin aracılığıyla yapıldığını anlatır. Türkçede bunun karşılığı duruma göre “üzerinden”, “aracılığıyla”, “yoluyla” ya da sadece “-dan / -la” olur. аркылуу da менен gibi ayrı yazılır ve değişmez; önündeki isim yalın kalır.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
интернет аркылуу	internet arkıluu	internetten, internet üzerinden
телефон аркылуу	telefon arkıluu	telefonla, telefonda
почта аркылуу	poçta arkıluu	postayla
Алматы аркылуу	Almatı arkıluu	Almatı üzerinden
көпүрө аркылуу	köpürö arkıluu	köprüden (geçerek)
досум аркылуу	dosum arkıluu	arkadaşım aracılığıyla

Мен мейманкананы интернет аркылуу таптым. — Oteli internetten buldum.
Биз Стамбулга Алматы аркылуу учтук. — İstanbul'a Almatı üzerinden uçtuk.
Мен Айзада менен досум аркылуу тааныштым. — Ayzada'yla bir arkadaşım aracılığıyla tanıştım.

💡 менен mi, аркылуу mu? менен işin kiminle ya da neyle yapıldığını, аркылуу ise hangi yoldan, kimin üzerinden geçtiğini söyler. Aynı cümlede ikisi birlikte de gelebilir: Ээси менен телефон аркылуу сүйлөштүм. (Sahibiyle telefonda konuştum.)

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçedeki “internetten, telefonda” yüzünden isme hâl eki eklemek. интернеттен аркылуу ✗ телефондо аркылуу ✗ → интернет аркылуу ✓ телефон аркылуу ✓. Yazarken uzun уу'yu da unutmayın: аркылу ✗ → аркылуу ✓.

Kalıplar: [[кубаныч менен]], [[эртең менен]], [[сенсиз]]

менен bazı kalıplaşmış ifadelerde de yer alır. Bir işin nasıl yapıldığını anlatabilir: кубаныч менен (sevinçle, seve seve). Günün bölümünü bildiren эртең менен (sabahleyin) de aslında bu yapıdan gelir. “İle”nin karşıtı ise Türkçedeki gibi -сыз (-sız) ekidir.

Kırgızca	Okunuş	Türkçe
кубаныч менен	kubanıç menen	seve seve, memnuniyetle
эртең менен	erteñ menen	sabahleyin
эртең эртең менен	erteñ erteñ menen	yarın sabah
сени менен — сенсиз	seni menen — sensiz	seninle — sensiz
шекер менен — шекерсиз	şeker menen — şekersiz	şekerle — şekersiz

Биз менен барасыңбы? — Кубаныч менен! — Bizimle gelir misin? — Seve seve!
Мен сенсиз барбайм. — Sensiz gitmem.
Мага шекерсиз чай бериңизчи. — Bana şekersiz çay verir misiniz?

💡 Birlikte gidenleri saymanın çok doğal bir yolu: isim + экөөбүз (ikimiz). Айзада экөөбүз барабыз. “Ayzada ile ben (ikimiz) gideriz” demektir; Türkçedeki “Ayşe'yle ikimiz” yapısına çok benzer.

⚠️ Türklerin tipik hatası: эртең менен ifadesini “yarınla” ya da “yarın” sanmak. Эртең менен кофе ичем “Sabahları kahve içerim” demektir. “Yarın sabah” için эртең iki kez söylenir: эртең эртең менен.

Kelimeler

✍️ Alıştırmaları çöz ve testi geç

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz Kırgızca öğren →