C1 · Ünite 5: İş Kırgızcası (Иш кагаздар тили)

Toplantı, rapor, sunum

Metin: Чейректин жыйынтыгы

Bişkek'teki bir turizm şirketinde haftalık yönetim toplantısı. Genel müdür Azamat Toktogulov toplantıyı yönetiyor; pazarlama bölümünün başındaki Mehmet Yıldız üçüncü çeyreğin sonuçlarını sunuyor, finans müdürü Aygerim Saparova soru soruyor. Son iki satır toplantı tutanağından bir parçadır. Toplantı kalıplarına, rapor dilindeki sayılara ve edilgen yapılara dikkat edin.

Азамат: Кутман таң, урматтуу кесиптештер! Жыйынды ачык деп жарыялайм.
Günaydın, değerli meslektaşlar! Toplantıyı açıyorum.

Азамат: Бүгүнкү күн тартибинде үч маселе бар: үчүнчү чейректин жыйынтыгы, кышкы сезонго даярдык жана ар кандай маселелер.
Bugünkü gündemde üç madde var: üçüncü çeyreğin sonuçları, kış sezonuna hazırlık ve diğer konular.

Азамат: Биринчи маселе боюнча сөз маркетинг бөлүмүнүн жетекчиси Мехмет Йылдызга берилет. Сураныч, Мехмет мырза.
Birinci madde için söz, pazarlama bölümü müdürü Mehmet Yıldız'a veriliyor. Buyurun Mehmet Bey.

Мехмет: Рахмат, Азамат Токтогулович. Баяндамам үч бөлүктөн турат: сатуунун көрсөткүчтөрү, жарнама иштери жана кийинки кадамдар.
Teşekkürler Azamat Toktogulovich. Sunumum üç bölümden oluşuyor: satış göstergeleri, reklam çalışmaları ve sonraki adımlar.

Мехмет: Биринчи слайдга көңүл буруңуздар. Үчүнчү чейректе биздин турларды 1240 турист сатып алды. Бул өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу 18 пайызга көп.
Birinci slayta dikkatinizi rica ediyorum. Üçüncü çeyrekte turlarımızı 1240 turist satın aldı. Bu, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 18 fazla.

Мехмет: Өсүштүн негизги себеби — онлайн сатуунун көбөйүшү. Азыр буйрутмалардын жарымынан көбү сайт жана социалдык тармактар аркылуу келип түшөт.
Artışın temel nedeni çevrim içi satışların çoğalması. Şu anda siparişlerin yarısından fazlası site ve sosyal ağlar üzerinden geliyor.

Мехмет: Ошол эле учурда айрым кемчиликтер да бар. Мисалы, Түркиядан келген туристтер үчүн түрк тилиндеги маалымат жетишсиз.
Bununla birlikte bazı eksiklikler de var. Örneğin Türkiye'den gelen turistler için Türkçe bilgi yetersiz.

Мехмет: Ошондуктан бөлүм эки нерсени сунуштайт: сайттын түркчө бөлүгүн толуктоо жана Стамбулдагы туристтик көргөзмөгө катышуу. Көңүл бурганыңыздарга рахмат.
Bu nedenle bölümümüz iki şey öneriyor: sitenin Türkçe bölümünü tamamlamak ve İstanbul'daki turizm fuarına katılmak. İlginiz için teşekkür ederim.

Азамат: Рахмат, Мехмет мырза. Суроолор барбы? Айгерим Сапаровна, сураныч.
Teşekkürler Mehmet Bey. Sorusu olan var mı? Aygerim Saparovna, buyurun.

Айгерим: Баяндамаңыз абдан маалыматтуу болду. Бир гана суроом бар: көргөзмөгө катышуу канча чыгымды талап кылат?
Sunumunuz çok bilgilendirici oldu. Yalnızca bir sorum var: fuara katılmak ne kadar masraf gerektiriyor?

Мехмет: Алдын ала эсеп боюнча болжол менен беш миң доллар. Толук эсеп-кысапты жуманын аягына чейин даярдап берем.
Ön hesaplamaya göre yaklaşık beş bin dolar. Ayrıntılı hesabı hafta sonuna kadar hazırlayıp vereceğim.

Айгерим: Түшүнүктүү. Бир эскертүү айта кетейин: быйылкы бюджетте мындай чыгым каралган эмес. Ошондуктан аны кышкы сезондун кирешесинен жабууну сунуштайм.
Anlaşıldı. Bir not düşeyim: bu yılki bütçede böyle bir harcama öngörülmemişti. Bu yüzden onu kış sezonunun gelirinden karşılamayı öneriyorum.

Азамат: Жүйөлүү сунуш. Башка пикирлер барбы? Жок болсо, добушка коёбуз. Ким макул? Ким каршы? Ким калыс калды?
Yerinde bir öneri. Başka görüş var mı? Yoksa oylamaya sunuyoruz. Kim kabul ediyor? Kim karşı? Kim çekimser?

Азамат: Бир киши калыс калды, калгандары макул. Чечим кабыл алынды.
Bir kişi çekimser kaldı, diğerleri kabul etti. Karar kabul edildi.

Азамат: Экинчи маселеге өтөлү. Кышкы сезонго даярдык боюнча Нурлан Асанович кыскача маалымат берет.
İkinci maddeye geçelim. Kış sezonuna hazırlık konusunda Nurlan Asanovich kısa bir bilgi verecek.

Нурлан: Рахмат. Каракол жана Чоң-Кемин багыттары боюнча мейманканалар менен келишимдер түзүлдү. Гиддер үчүн окутуу ноябрдын аягында бүтөт.
Teşekkürler. Karakol ve Çong-Kemin güzergâhları için otellerle sözleşmeler yapıldı. Rehberlerin eğitimi kasım sonunda bitiyor.

Азамат: Жакшы. Мөөнөттөрдү сактоо абдан маанилүү. Ар бир тапшырма боюнча жооптуу адамдар протоколдо көрсөтүлөт.
Güzel. Sürelere uymak çok önemli. Her görev için sorumlu kişiler tutanakta belirtilecek.

Азамат: Акыркы маселе боюнча эч ким сөз сураган жок. Ошентип, күн тартибиндеги маселелер каралып бүттү. Жыйын жабык деп жарыяланат. Баарыңыздарга рахмат!
Son madde için kimse söz istemedi. Böylece gündemdeki maddeler görüşülmüş oldu. Toplantı kapanmıştır. Hepinize teşekkürler!

Протокол: УГУЛДУ: Маркетинг бөлүмүнүн жетекчиси М. Йылдыздын үчүнчү чейректин жыйынтыктары тууралуу баяндамасы.
DİNLENDİ: Pazarlama bölümü müdürü M. Yıldız'ın üçüncü çeyreğin sonuçlarına ilişkin sunumu.

Протокол: ЧЕЧИМ: 1. Баяндама эске алынсын. 2. Стамбулдагы көргөзмөгө катышуу жактырылсын; чыгымдар кышкы сезондун кирешесинен жабылсын. Жооптуу: М. Йылдыз. Мөөнөтү: 1-ноябрь.
KARAR: 1. Sunum dikkate alınsın. 2. İstanbul'daki fuara katılım onaylansın; masraflar kış sezonunun gelirinden karşılansın. Sorumlu: M. Yıldız. Süre: 1 Kasım.

Dilbilgisi

Toplantıyı açmak, yönetmek, kapatmak

Kırgızistan'da iş ve kurum toplantıları belirli kalıplarla yürür. Bu kalıpların çoğu Rusçadaki toplantı dilinin Kırgızca karşılıklarıdır; bu yüzden resmîdir ve neredeyse her kurumda aynı biçimde duyulur. Türkçedeki “Toplantıyı açıyorum”, “Söz … Bey'de”, “Gündemin ikinci maddesine geçiyoruz” kalıplarına çok benzerler.

Kırgızca	Türkçe	Ne zaman?
Жыйынды ачык деп жарыялайм.	Toplantıyı açıyorum.	açılış
Күн тартибинде үч маселе бар.	Gündemde üç madde var.	gündem
Сөз ... берилет.	Söz …'e veriliyor.	söz verme
Сураныч, ... мырза / айым.	Buyurun … Bey / Hanım.	söz verme
Суроолор барбы?	Sorusu olan var mı?	sunumdan sonra
Кийинки маселеге өтөлү.	Bir sonraki maddeye geçelim.	geçiş
Күн тартибиндеги маселелер каралып бүттү.	Gündemdeki maddeler görüşüldü.	kapanış öncesi
Жыйын жабык деп жарыяланат.	Toplantı kapanmıştır.	kapanış

Toplantı dilinde кара- fiili “bakmak” değil, “görüşmek, ele almak” anlamındadır: маселени кара- konuyu görüşmek, маселе каралды konu görüşüldü. Kişilere çoğunlukla ad ve baba adıyla seslenilir (Rusçadaki gibi): Азамат Токтогулович, Айгерим Сапаровна. Daha Kırgızca bir seçenek ad + мырза / айым ya da ad + байке / эжеdir.

Бүгүнкү жыйындын күн тартибинде эки маселе турат. — Bugünkü toplantının gündeminde iki madde var.
Бул маселе кийинки жыйында каралат. — Bu konu bir sonraki toplantıda görüşülecek.
Сөз финансы бөлүмүнүн башчысына берилет. — Söz finans bölümü başkanına veriliyor.

💡 ачык деп жарыяла- kalıbı sözcüğü sözcüğüne “açık diye ilan etmek”tir; Türkçedeki “açık ilan ediyorum” gibi düşünün. Kapanışta da жабык деп жарыяланат “kapalı diye ilan edilir” denir. Kalıp, депin ne kadar verimli olduğunu bir kez daha gösterir.

⚠️ Türklerin tipik hatası: Türkçe “toplantıyı açıyorum”u sözcüğü sözcüğüne Жыйынды ачып жатам diye çevirmek. Bu cümle “toplantı salonunun kapısını açıyorum” gibi anlaşılabilir. Resmî kalıp Жыйынды ачык деп жарыялаймdır. Ayrıca toplantı maddesi için Türkçedeki “madde”yi değil, маселеyi kullanın; берене (madde) yasa ve sözleşme maddesi içindir.

Söz almak, önermek, itiraz etmek, oylamak

Toplantıda söz almanın, öneri sunmanın ve kibarca itiraz etmenin kalıpları Türkçedekilere çok benzer. Kırgızcada kibarlık çoğunlukla yardımcı fiillerle sağlanır: айта кетейин “bir söyleyeyim (geçerken)”, кошумчалап кетейин “bir ekleme yapayım”.

Kırgızca	Türkçe	İşlev
Мага сөз берсеңиз.	Söz alabilir miyim?	söz isteme
Сунуш киргизгим келет.	Bir öneri sunmak istiyorum.	öneri
Мен бул сунушту колдойм.	Bu öneriyi destekliyorum.	destek
Бир эскертүү айта кетейин.	Bir not düşeyim.	çekince
Кошумчалап кетейин: ...	Şunu da ekleyeyim: …	ekleme
Сиз менен толук макул эмесмин.	Size tamamen katılmıyorum.	kibar itiraz
Добушка коёлу.	Oylamaya sunalım.	oylama
Ким макул? Ким каршы? Ким калыс калды?	Kim kabul ediyor? Kim karşı? Kim çekimser?	oylama
Чечим бир добуштан кабыл алынды.	Karar oy birliğiyle alındı.	sonuç

Мен Айгерим Сапаровнанын сунушун колдойм. — Aygerim Saparovna'nın önerisini destekliyorum.
Сиздин пикириңизди сыйлайм, бирок бул маселеде толук макул эмесмин. — Görüşünüze saygı duyuyorum ama bu konuda tamamen aynı fikirde değilim.
Чечим көпчүлүк добуш менен кабыл алынды. — Karar oy çokluğuyla alındı.

💡 “Oy birliğiyle” бир добуштан, “oy çokluğuyla” көпчүлүк добуш менен denir. добуш hem “ses” hem “oy” demektir; Türkçede de eskiden “rey” ve “ses vermek” benzer biçimde kullanılırdı.

⚠️ Türklerin tipik hatası: “çekimser” için Türkçeye benzer bir söz aramak. Kırgızcada çekimser kalmak калыс кал-dır (sözcüğü sözcüğüne “tarafsız kalmak”). “Kim çekimser?” → Ким калыс калды? ✓. Kibar itiraz için de Türkçe “hayır, yanlış” gibi doğrudan söz yerine толук макул эмесмин ya da бир эскертүү айта кетейин gibi yumuşak kalıplar tercih edilir.

Rapor dili: sayılar, oranlar, karşılaştırma

Rapor ve sunumlarda en sık kullanılan yapılar artış, azalma ve karşılaştırma bildirir. Kırgızcada oran yönelme ekiyle verilir: 18 пайызга өстү “yüzde 18 arttı”. Türkçede “yüzde 18 arttı” derken ek kullanmayız; Kırgızcada ise farkı gösteren -га eki zorunludur.

Kırgızca	Türkçe
18 пайызга өстү / көбөйдү	yüzde 18 arttı
5 пайызга төмөндөдү / азайды	yüzde 5 düştü / azaldı
эки эсеге көбөйдү	iki katına çıktı
1000ден 1240ка чейин өстү	1000'den 1240'a yükseldi
өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу	geçen yılın aynı dönemine göre
пландын 95 пайызы аткарылды	planın yüzde 95'i gerçekleştirildi
жарымынан көбү / үчтөн бири	yarısından fazlası / üçte biri

Rapor dili ayrıca edilgen yapıyı çok kullanır, çünkü önemli olan işi kimin yaptığı değil, işin yapılmış olmasıdır: келишимдер түзүлдү (sözleşmeler yapıldı), иштер аткарылды (işler gerçekleştirildi), маселе каралды (konu görüşüldü). Edilgen eki -ыл / -ил / -ул / -үл, ünlüyle biten köklerde yalnızca -л, л ile biten köklerde -ын / -үнdür: кара- → карал-, ал- → алын-, бөл- → бөлүн-.

Сатуунун көлөмү былтыркыга салыштырмалуу 12 пайызга өстү. — Satış hacmi geçen yıla göre yüzde 12 arttı.
Туристтердин саны эки эсеге көбөйдү. — Turist sayısı iki katına çıktı.
Пландалган иштердин 90 пайызы аткарылды. — Planlanan işlerin yüzde 90'ı gerçekleştirildi.
Чыгымдар 3 пайызга азайды. — Giderler yüzde 3 azaldı.

💡 Sayıdan sonraki ek, sayının okunuşuna göre seçilir: 1240 “бир миң эки жүз кырк” diye okunduğu için 1240ка (кырк → -ка); 1000 “миң” olduğu için 1000ден; 18 “он сегиз” olduğu için 18ге. Türkçede de aynısını yaparsınız: “1240'a”, “1000'den”.

⚠️ Türklerin tipik hatası: yüzdeyi yönelme eki olmadan vermek. 18 пайыз өстү ✗ → 18 пайызга өстү ✓. İkinci tipik hata: “iki kat arttı”yı эки кат өстү diye çevirmek. Kırgızcada “kat” (çarpan) эсеdir: эки эсеге көбөйдү ✓. кат Kırgızcada “mektup” ve “kat (katman)” demektir.

Sunum yapmak: yapı ve geçiş kalıpları

Bir sunum (баяндама, презентация) genellikle giriş, ana bölümler ve kapanıştan oluşur. Her bölümün kendine özgü kalıpları vardır. Dinleyicilere çoğul kibar emirle seslenilir: -ңыздар (karşılaştırın: Türkçe “-ın, -iniz”): көңүл буруңуздар dikkatinizi rica ederim, караңыздар bakınız.

Bölüm	Kırgızca	Türkçe
Giriş	Баяндамамдын максаты — ... көрсөтүү.	Sunumumun amacı … göstermek.
Giriş	Баяндамам үч бөлүктөн турат.	Sunumum üç bölümden oluşuyor.
Geçiş	Эми экинчи бөлүккө өтөйүн.	Şimdi ikinci bölüme geçeyim.
Görsel	Слайдга көңүл буруңуздар.	Slayta dikkatinizi rica ederim.
Görsel	Диаграммадан көрүнүп тургандай, ...	Grafikten de görüldüğü gibi …
Vurgu	Өзгөчө белгилей кетчү нерсе — ...	Özellikle belirtilmesi gereken şey …
Kapanış	Жыйынтыктап айтканда, ...	Sonuç olarak …
Kapanış	Көңүл бурганыңыздарга рахмат.	İlginiz için teşekkür ederim.

Диаграммадан көрүнүп тургандай, онлайн буйрутмалар тездик менен өсүүдө. — Grafikten de görüldüğü gibi çevrim içi siparişler hızla artıyor.
Өзгөчө белгилей кетчү нерсе — кардарлардын канааттануусу жогорулады. — Özellikle belirtmek gereken şey, müşteri memnuniyetinin yükselmiş olması.
Суроолоруңуз болсо, жооп берүүгө даярмын. — Sorularınız varsa yanıtlamaya hazırım.

💡 -гандай (“-dığı gibi”) Türkçedeki yapıyla birebir aynı mantıktadır: көрүнүп тургандай “görüldüğü gibi”, белгилегендей “belirttiğim gibi”, айтылгандай “söylendiği gibi”. Sunumda bu yapıyla önceki bölümlere kolayca gönderme yapabilirsiniz.

⚠️ Türklerin tipik hatası: sunumda tekil kibar emri (-ңыз) kullanmak. Bir gruba seslenirken çoğul biçim gerekir: көңүл буруңуз ✗ (tek kişiye) → көңүл буруңуздар ✓. Teşekkürde de көңүл бурганыңызга рахмат tek kişiye, көңүл бурганыңыздарга рахмат topluluğa söylenir.

Tutanak (протокол) ve kararlarda -сын

Kırgızca toplantı tutanağı, Rusça tutanak düzenini izler: önce kimin neyi sunduğu (УГУЛДУ “dinlendi”), gerekirse kimlerin konuştuğu (СӨЗ СҮЙЛӨГӨНДӨР “söz alanlar”), sonra alınan karar (ЧЕЧИМ “karar”; bazı kurumlarda Rusça “постановили” karşılığı ТОКТОМ КЫЛДЫ “karara bağladı”). Bu başlıklar büyük harfle ve iki noktayla yazılır.

Karar maddelerinde üçüncü kişi emir kipi -сын / -син / -сун / -сүн kullanılır; çoğunlukla edilgen fiille birlikte: эске алынсын (dikkate alınsın), жактырылсын (onaylansın), жабылсын (karşılansın), тапшырылсын (görevlendirilsin). Bu tamamen Türkçedeki “-sın” ile aynıdır: “kabul edilsin”, “onaylansın”.

Kırgızca	Türkçe
Баяндама эске алынсын.	Sunum dikkate alınsın.
Долбоор жактырылсын.	Proje onaylansın.
Аткаруу маркетинг бөлүмүнө тапшырылсын.	Uygulama pazarlama bölümüne verilsin.
Чыгымдар кирешеден жабылсын.	Masraflar gelirden karşılansın.
Жооптуу: ... Мөөнөтү: ...	Sorumlu: … Süre: …

ЧЕЧИМ: Кышкы сезондун планы жактырылсын. — KARAR: Kış sezonu planı onaylansın.
Отчет кийинки жыйынга чейин даярдалсын. — Rapor bir sonraki toplantıya kadar hazırlansın.

💡 Edilgen + -сын dizilişi Türkçede de aynıdır: жабыл-сын = “karşılan-sın”, тапшырыл-сын = “veril-sin”. Tutanak yazarken Türkçe bir resmî yazıyı düşünüp eki doğrudan Kırgızca köke eklemeniz çoğu zaman yeterlidir; yalnızca dörtlü uyumu unutmayın: бөлүнсүн, коюлсун.

⚠️ Türklerin tipik hatası: -сын ekinde yuvarlaklık uyumunu unutmak. коюлсын ✗ → коюлсун ✓ (son ünlü у); бөлүнсин ✗ → бөлүнсүн ✓ (son ünlü ү). Ayrıca tutanakta karar maddelerini geçmiş zamanla (жактырылды) yazmak da yaygın bir hatadır; resmî gelenek emir kipidir: жактырылсын.

İş dilinde Rusça alıntılar ve Kırgızca karşılıkları

Kırgızistan'da iş hayatında Rusça alıntılar çok yaygındır; ama resmî belgelerde ve devlet kurumlarında Kırgızca karşılıklar giderek daha çok kullanılmaktadır. İkisini de tanımak gerekir: konuşmada Rusçasını, yazıda Kırgızcasını duyabilirsiniz.

Kırgızca karşılık	Rusça alıntı	Türkçe
баяндама	доклад	sunum, bildiri
долбоор	проект	proje; taslak
келишим	договор, контракт	sözleşme
жыйын, чогулуш	собрание	toplantı
ишкана	предприятие	işletme
кызматкер	сотрудник	çalışan, personel
тиркеме	приложение	ek (belge eki)
кардар	клиент	müşteri

Долбоор боюнча келишим кийинки жумада түзүлөт. — Proje sözleşmesi gelecek hafta yapılacak.
Каттын тиркемесинде отчеттун толук варианты бар. — Mektubun ekinde raporun tam hâli var.
Ишкананын кызматкерлери үчүн окутуу уюштурулду. — İşletmenin çalışanları için eğitim düzenlendi.

💡 Kırgızca karşılıkların çoğunu Türkçeden tanırsınız: кызматкер (“hizmetkâr” değil, “çalışan”: кызмат hizmet, görev), ишкана (“iş” + “-hane”), кардар (müşteri; Türkçede karşılığı olmayan bir söz, ezberleyin). Bu bağlantılar sözleri hızla ezberlemenize yardım eder.

⚠️ Türklerin tipik hatası: кызматкер sözünü Türkçedeki “hizmetkâr” (uşak) anlamıyla algılayıp aşağılayıcı sanmak ve kullanmaktan kaçınmak. Kırgızcada кызматкер tamamen nötr ve saygın bir sözdür: банктын кызматкери banka çalışanı. Benzer biçimde долбоор hem “proje” hem “taslak” demektir: мыйзам долбоору kanun tasarısı.

Kelimeler

✍️ Alıştırmaları çöz ve testi geç

🕊️ Dilmaçım ile ücretsiz Kırgızca öğren →